Stosowanie wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu w Unii Europejskiej

W artykule:

• System europejski
• System krajowy
• Zasada wzajemnego uznawania
• Dopuszczenie wyrobu do wbudowania w obiekt
• Inne wymogi stawiane wyrobom budowlanym
• Podsumowanie

***

Artykuł opisuje prawne uwarunkowania stosowania wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu w Unii Europejskiej. Przedstawia trzy główne ścieżki dopuszczenia wyrobów budowlanych do obrotu: system europejski, system krajowy oraz zasadę wzajemnego uznawania, analizując ich szczegóły oraz potencjalne ryzyka związane z ich zastosowaniem. Ważnym elementem publikacji jest wskazanie obowiązków proceduralnych wynikających wprost z przepisów ogólnych oraz wybranych szczególnych. W pracy przytoczono wiele przykładowych wyrobów, które dowodzą niezasadności powoływania się jedynie na przepisy ogólne. Ponadto, publikacja zwraca uwagę na istotne wymagania, takie jak karty charakterystyki, instrukcje stosowania, świadectwa dopuszczenia oraz dodatkowe badania, które muszą być spełnione, aby zapewnić bezpieczeństwo i funkcjonalność korzystania z wyrobów.

The article describes the legal conditions for the use of construction products placed on the market in the European Union. It presents three main routes for the approval of construction products: the European system, the national system and the principle of mutual recognition, analysing their details and the potential risks associated with their use. An important element of the publication is the indication of procedural obligations directly resulting from general and specific regulations. The article gives many examples of products that demonstrate the inadequacy of relying solely on general rules. In addition, the publication highlights essential requirements such as safety data sheets, instructions for use, certificates of conformity and additional tests that must be fulfilled to ensure the safety and functionality of products.

***

Obowiązek stosowania wyrobów budowlanych w procesie budowlanym opartym na prawie budowlanym wynika m.in. z definicji obiektu budowlanego, która nakazuje jego wznoszenie z użyciem wyrobów budowlanych – art. 3 pkt 1 [1]. Definicję wyrobu budowlanego należy przyjmować zgodnie z zapisem art. 2 pkt 1 rozporządzenia UE [2], według którego jest nim każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych. W następnym punkcie drugim zestaw zdefiniowano jako wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły zostać włączone w obiektach budowlanych. Podana formuła jest spójna z polskim porządkiem prawnym nie tylko ze względu na powszechne obowiązywanie rozporządzeń Unii Europejskiej [3, 4], ale również z powodu powołania się wprost na tę definicję w Ustawie o wyrobach budowlanych – art. 2 pkt 1 ustawy [5].

Wymaga komentarza sformułowanie o podstawowych wymaganiach dotyczących obiektów budowlanych, na które wpływają właściwości użytkowe wyrobu budowlanego. Zostały one podane w załączniku nr 1 do rozporządzenia UE [2], w którym na wstępie podano, że obiekty budowlane jako całość oraz ich poszczególne części muszą nadawać się do użycia zgodnie z ich zamierzonym zastosowaniem, przy czym należy w szczególności wziąć pod uwagę zdrowie i bezpieczeństwo osób mających z nimi kontakt przez cały cykl życia tych obiektów. Następnie doprecyzowano te wymagania, dla obiektów budowlanych przy ich normalnej konserwacji w gospodarczo uzasadnionym okresie użytkowania, przez ich wylistowanie (tu w wersji skróconej bez podpunktów):

• nośność i stateczność,
• bezpieczeństwo pożarowe,
• higiena, zdrowie i środowisko,
• bezpieczeństwo użytkowania i dostępności obiektów,
• ochrona przed hałasem,
• oszczędności energii i izolacyjność cieplna,
• zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych.

Wydaje się, że wspomnianą wyżej konserwację można rozumieć szerzej jako okres użytkowania, co jest tożsame z analogicznym art. 5 pkt 1 ustawy [1]: Obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając (…).

Producent wyrobu budowlanego (lub inna osoba upoważniona), który zamierza legalnie wprowadzić wyrób budowlany na rynek polski, musi wybrać jedną z odpowiednich procedur dopuszczających. Istnieją trzy główne ścieżki postępowania:

• tzw. system europejski,
• tzw. system krajowy,
• zasadę wzajemnego uznawania.

Nazwy te mają charakter uznaniowy, jednak powszechnie używany, np. przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego [6]. Wybór konkretnej ścieżki w teorii nie zawsze jest dowolny i może być związany z rodzajem wyrobu lub zależeć od wcześniej podjętych działań producenta.

System europejski

Pierwszą prezentowaną ścieżką jest tzw. system europejski zgodny z wymogami rozporządzenia UE [2]. Na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia UE [2], ale również art. 5 ust. 1 ustawy [5] wybór tej ścieżki jest obligatoryjny dla wyrobów budowlanych:

• objętych normą zharmonizowaną (czyli normą przyjętą przez jeden z europejskich organów normalizacyjnych wymienionych w załączniku I do dyrektywy 98/34/WE, na podstawie wniosku wydanego przez Komisję, zgodnie z art. 6 dyrektywy – art. 2 pkt 11 rozporządzenia UE [2]) lub
• zgodnych z wydaną dla niego europejską oceną techniczną (czyli udokumentowaną oceną właściwości użytkowych wyrobu budowlanego w odniesieniu do jego zasadniczych charakterystyk zgodnie z odnośnym europejskim dokumentem oceny – art. 2 pkt 13 rozporządzenia UE [2]).

Europejską ocenę techniczną wydaje się dobrowolnie na wniosek producenta, gdy (art. 19 ust. 1 rozporządzenia UE [2]):

a) dany wyrób nie jest objęty zakresem żadnej istniejącej normy zharmonizowanej,

b) w odniesieniu do co najmniej jednej zasadniczej charakterystyki tego wyrobu metoda oceny przewidziana w normie zharmonizowanej nie jest właściwa lub

c) norma zharmonizowana nie przewiduje żadnej metody oceny w odniesieniu do co najmniej jednej zasadniczej charakterystyki tego wyrobu.

Listę norm zharmonizowanych publikuje Komisja Europejska [8]. Dla przykładu, na tej liście znajdziemy normę EN 13279-1:2008 „Gypsum binders and gypsum plasters. Part 1: Definitions and requirements” (odpowiednia Polska Norma PN-EN 13279-1:2008 „Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Część 1: Definicje i wymagania”). Oznacza to, że każdy producent tynku gipsowego jest zobligowany przed wprowadzeniem swojego wyrobu spełnić zadość stosownym przepisom rozporządzenia UE [2], np. wystawić deklaracje właściwości użytkowych i oznaczyć znakiem CE (wraz z informacjami towarzyszącymi).

Co do zasady w systemie europejskim producent wystawia dokument towarzyszący wyrobowi budowlanemu nazwany deklaracją właściwości użytkowych (art. 4 ust. 1 rozporządzenia UE [2]) oraz oznacza go zastrzeżonym znakiem CE (art. 8 ust. 2 rozporządzenia UE [2]). Deklaracja właściwości użytkowych wyraża właściwości użytkowe wyrobów budowlanych w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk tych wyrobów zgodnie z odpowiednimi zharmonizowanymi specyfikacjami technicznymi (art. 6 ust. 1 rozporządzenia UE [2]).

Rozporządzenie UE [2] w art. 5 przewiduje wyjątek od przytoczonej powyżej zasady. Producent może odstąpić od sporządzenia deklaracji właściwości użytkowych przy wprowadzeniu do obrotu wyrobu budowlanego objętego normą zharmonizowaną, gdy:

a) wyrób budowlany jest produkowany jednostkowo (por. z art. 10 ust. 1 ustawy [5]) lub na zamówienie w nieseryjnym procesie produkcyjnym w odpowiedzi na specjalne zlecenie oraz wbudowywany w jednym określonym obiekcie budowlanym, przez producenta, który ponosi odpowiedzialność za bezpieczne wbudowanie wyrobu w obiekty budowlane, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi i na odpowiedzialność osób, które zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi są odpowiedzialne za bezpieczne wykonanie obiektów budowlanych (tutaj należy wskazać uczestników procesu budowlanego zgodnie z art. 17 ustawy [1]);

b) wyrób budowlany jest produkowany na terenie budowy w celu wbudowania go w dane obiekty budowlane zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi i na odpowiedzialność osób, które zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi są odpowiedzialne za bezpieczne wykonanie obiektów budowlanych; lub

c) wyrób budowlany jest produkowany w sposób tradycyjny lub zgodny z wymogami ochrony zabytków i w nieprzemysłowym procesie produkcyjnym w celu właściwej renowacji obiektów budowlanych urzędowo chronionych jako część wyznaczonego środowiska lub z powodu ich szczególnej wartości architektonicznej lub historycznej zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi (por. z regionalnym wyrobem budowlanym).

Warunkiem skorzystania z odstępstwa jest brak unijnych lub krajowych przepisów wymagających deklaracji zasadniczych charakterystyk w miejscu, gdzie wyroby budowlane są przeznaczone do stosowania.

Co istotne, system europejski jest jednolity i obowiązujący dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Oznacza to, że ścieżka ta jest pierwszym sposobem, aby wbudować w Polsce wyrób budowlany wprowadzony do obrotu w innym niż Polska kraju UE, o ile jest objęty normą zharmonizowaną lub jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną.

System krajowy

Ustawa o wyrobach [5] ustanawia tzw. system krajowy, który umożliwia wprowadzenie do obrotu lub udostępnienie na rynku krajowym wyrobu budowlanego. Zgodnie z art. 4 ustawy [5] wyrób budowlany może być wprowadzony do obrotu lub udostępniany na rynku krajowym, jeżeli nadaje się do stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu co oznacza, że jego właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym, w których ma on być zastosowany w sposób trwały, spełnienie podstawowych wymagań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.

Właściwe ustanowienie systemu krajowego następuje w art. 5 ust. 2 ustawy [5], gdzie czytamy, że wyrób budowlany nieobjęty normą zharmonizowaną, dla której zakończył się okres koegzystencji, o którym mowa w art. 17 ust. 5 rozporządzenia UE [2], i dla którego nie została wydana europejska ocena techniczna, może być wprowadzony do obrotu lub udostępniany na rynku krajowym, jeżeli został oznakowany znakiem budowlanym, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy [5].

W art. 8 ust 1 ustawy [5] doprecyzowuje się, że oznakowanie znakiem budowlanym umieszcza się na wyrobie budowlanym, dla którego producent sporządził, na swoją wyłączną odpowiedzialność, krajową deklarację właściwości użytkowych wyrobu budowlanego (…). Właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, zadeklarowane w krajowej deklaracji zgodnie z właściwą przedmiotowo Polską Normą wyrobu lub krajową oceną techniczną, należy odnieść do tych zasadniczych charakterystyk, które mają wpływ na spełnienie podstawowych wymagań przez obiekty budowlane, zgodnie z zamierzonym zastosowaniem tego wyrobu. Informacje o właściwościach użytkowych wyrobu budowlanego w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk tego wyrobu można podać wyłącznie, o ile zostały określone w krajowej deklaracji.

Przytoczona w powyższym akapicie procedura dopuszczenia przez sporządzenie krajowej deklaracji właściwości użytkowej na bazie właściwej przedmiotowo Polskiej Normy wyrobu lub wydanej dla wyrobu krajowej oceny technicznej jest analogiczna do procedury z systemu europejskiego.

Warto odnotować, że istnieje jeszcze druga, prostsza procedura oznaczenia wyrobu znakiem budowlanym, dopuszczona w przypadku, jeżeli wyrób budowlany został uznany za regionalny wyrób budowlany w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez właściwego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego – art. 8 ust. 3 ustawy [5].

System krajowy umożliwia wbudowanie wyrobu budowlanego wprowadzonego do obrotu w innym niż Polska państwie członkowskim UE. Jest to jednak obwarowane, oprócz wcześniejszym wykluczeniem obowiązku stosowania systemu europejskiego, koniecznością wykonania wielu kosztownych i czasochłonnych dodatkowych czynności pozwalających oznaczyć wyrób znakiem budowlanym, np. opracowaniem krajowej oceny technicznej.

Ustawa o wyrobach [5] w art. 10 ust. 1 dopuszcza do jednostkowego zastosowania w obiekcie budowlanym wyroby budowlane wykonane według indywidualnej dokumentacji technicznej, sporządzonej przez projektanta obiektu lub z nim uzgodnionej, dla których producent wydał oświadczenie, że zapewniono zgodność wyrobu budowlanego z tą dokumentacją oraz z przepisami. Wykluczone z jednostkowego zastosowania są wyroby budowlane objęte normą zharmonizowaną lub zgodne z wydaną dla niego europejską oceną techniczną, czyli będące przedmiotem rozporządzenia UE [2].

W tej procedurze indywidualna dokumentacja techniczna jest analogiem krajowej oceny technicznej, a oświadczenie producenta analogiem krajowej deklaracji właściwości użytkowej. Wyrób ten nie podlega oznakowaniu znakiem CE ani znakiem budowlanym.

Ze względu na ogólność przepisu jednostkowe zastosowanie budzi wiele wątpliwości interpretacyjnych. Warto przytoczyć tu wyjaśnienie Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego [6], który wyłącza możliwość wykorzystania w tej procedurze wyrobu seryjnie produkowanego z przeznaczeniem do powszechnego stosowania oraz stanowiącego przedmiot swobodnego obrotu handlowego (wyrób taki nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym).

Wykorzystanie tej procedury do zastosowania wyrobu budowlanego wprowadzonego do obrotu w innym niż Polska państwie członkowskim UE może być zbyt ryzykowne, nawet mimo wykluczenia obowiązku stosowania systemu europejskiego.

Zasada wzajemnego uznawania

Zasada wzajemnego uznawania towarów jest zasadą ogólną prawa Unii Europejskiej przemawiającą z rozporządzenia UE [7] oraz wynikającą z art. 5 ust. 3. ustawy [5]: wyrób budowlany nieobjęty zakresem przedmiotowym zharmonizowanych specyfikacji technicznych, o których mowa w art. 2 pkt 10 rozporządzenia Nr 305/2011, może być udostępniany na rynku krajowym, jeżeli został legalnie wprowadzony do obrotu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz w Turcji, a jego właściwości użytkowe umożliwiają spełnienie podstawowych wymagań przez obiekty budowlane zaprojektowane i budowane w sposób określony w przepisach techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej. Wraz z wyrobem budowlanym udostępnianym na rynku krajowym dostarcza się informacje o jego właściwościach użytkowych oznaczonych zgodnie z przepisami państwa, w którym wyrób budowlany został wprowadzony do obrotu, instrukcje stosowania, instrukcje obsługi oraz informacje dotyczące zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa, jakie ten wyrób stwarza podczas stosowania i użytkowania.

Zasada ta jest opcją wartą rozważenia przy próbie zastosowania wyrobu budowlanego wprowadzonego do obrotu w innym niż Polska państwie członkowskim UE, jednakże zapis o konieczności spełnienia wymagań określonych w przepisach techniczno-budowlanych przez właściwości użytkowe takiego wyboru, budzi uzasadnione wątpliwości. Może się okazać, że dla konkretnego budynku dany wyrób budowlany nie może zostać zastosowany, choć został udostępniony na rynku krajowym na podstawie zasady wzajemnego uznania towarów. Dostrzec można jeszcze inne ryzyka, które zostały opisane w dalszej części artykułu.

Dopuszczenie wyrobu do wbudowania w obiekt

Zgodnie z treścią art. 10 prawa budowlanego [1] wyroby wytworzone w celu zastosowania w obiekcie budowlanym w sposób trwały o właściwościach użytkowych umożliwiających prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym spełnienie podstawowych wymagań, można stosować przy wykonywaniu robót budowlanych wyłącznie, jeżeli wyroby te zostały wprowadzone do obrotu lub udostępnione na rynku krajowym zgodnie z przepisami odrębnymi, a w przypadku wyrobów budowlanych – również zgodnie z zamierzonym zastosowaniem. Warto zwrócić uwagę na rozszerzający charakter tego przepisu, tzn. wyroby budowlane są jedynie szczególnym przypadkiem wyrobów, które wolno stosować w obiekcie budowlanym w sposób trwały przy zapewnieniu odpowiednich wymagań. Tym samym ustawodawca szeroko uregulował dopuszczalność zastosowania materiałów (ale również rzeczy czy urządzeń) przy wykonywaniu robót budowlanych. Można uznać, iż co do zasady każdy wyrób, aby móc zostać wbudowanym w sposób trwały w obiekt budowlany, musi zostać tak intencjonalnie dobrany, ażeby:

• umożliwić spełnienie podstawowych wymagań (p. art. 5 pkt 1 ustawy [1]), które zostały uwzględnione już na etapie projektu i później wykonawstwa oraz
• być legalnie wprowadzonym do obrotu lub udostępnionym na rynku krajowym.

Warto przytoczyć definicję wyrobu z art. 4 pkt 29 ustawy z 13 kwietnia 2016 r. [9], według której jest to rzecz, bez względu na stopień jej przetworzenia, przeznaczona do wprowadzenia do obrotu lub oddania do użytku, z wyjątkiem artykułów rolno-spożywczych oraz pasz, żywych zwierząt lub roślin, produktów pochodzenia ludzkiego oraz produktów uzyskanych z roślin lub zwierząt związanych bezpośrednio z ich przyszłą reprodukcją.

W istocie wykonanie robót budowlanych nie może ograniczać się tylko do wykorzystania wyrobów budowlanych, których bardzo wąski asortyment de facto uniemożliwiałby oddanie rezultatu robót budowlanych (np. budynku) w stanie wykończonym, gotowym do użytkowania. Za ilustrację niech posłużą farby do wnętrz, które nie są wyrobem budowlanym, a jednak ze względu na ochronę zdrowia użytkowników obiektów budowlanych muszą spełniać ograniczenia z Rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 8 sierpnia 2016 r. [10]. Innym ciekawszym przykładem są zwory elektromagnetyczne udostępniane na rynku europejskim na podstawie deklaracji zgodności wydanej w zgodzie z dyrektywą 2014/30/EU [11]. Są to urządzenia (w uproszczeniu silne elektromagnesy) montowane trwale do drzwi zapewniające możliwość tzw. kontroli dostępu. W przypadku montażu w drzwiach stalowych o odpowiedniej klasie odporności ogniowej przeznaczonych do ewakuacji ludzi, mimo że zwora nie jest wyrobem budowlanym, to z całą pewnością wpływa na spełnienie podstawowych wymagań przez takie drzwi, które już wyrobem budowlanym są. W takim wypadku zwora nie może pogarszać odporności ogniowej drzwi oraz musi umożliwić ewakuację ludzi według odpowiedniego scenariusza pożarowego nawet w przypadku braku napięcia w budynku po użyciu głównego wyłącznika prądu.

Na podstawie art. 22 pkt 3e prawa budowlanego [1] odpowiedzialnymi za zapewnienie stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych wyrobów zgodnie z art. 10 ustawy [1] są kierownik budowy (ew. kierownik robót) lub inwestor, jeśli kierownik budowy nie został ustanowiony [12]. Dodatkowo odpowiedzialnym jest inspektor nadzoru inwestorskiego, który zgodnie z art. 25 pkt 2 ustawy [1] ma obowiązek sprawdzać jakości wykonywanych robót budowlanych i stosowanie przy wykonywaniu tych robót wyrobów zgodnie z art. 10 ustawy [1].

Inne wymogi stawiane wyrobom budowlanym

Wyroby budowlane oprócz spełnienia podstawowych kryteriów stawianych w odpowiedniej ścieżce wyprowadzenia do obrotu obarczone są dodatkowymi wymogami.

Karta charakterystyki

W określonych przypadkach wyrobom budowlanym udostępnianym w systemie europejskim (motyw pkt 25 rozporządzenia UE [2]) lub systemie krajowym (art. 8 ust 5b. ustawy [5]) powinna towarzyszyć karta charakterystyki informująca o zawartości substancji niebezpiecznych w wyrobie budowlanym [13]. Na przykład przy sprzedaży organicznego tynku zewnętrznego, oznakowanemu znakiem CE, wraz z deklaracją właściwości użytkowych obowiązkowo należy dostarczyć kartę charakterystyki.

Ograniczenie w obrocie, polegające na konieczności sporządzenia karty charakterystyki, występuje w całym rynku europejskim, więc nie wpływa na możliwość zastosowania wyrobu budowlanego wprowadzonego do obrotu w innym niż Polska państwie członkowskim UE.

Instrukcje stosowania

Wraz z wyrobem budowlanym należy dostarczyć instrukcje stosowania, instrukcje obsługi lub informacje dotyczące zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa, jakie wyrób budowlany stwarza podczas stosowania i użytkowania – art. 11 ust. 6 rozporządzenia UE [2] oraz art. 10a ust. 4 ustawy [5].

Świadectwo dopuszczenia

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 [14] wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania. Świadectwa dopuszczenia wydają instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej wskazane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Wyrób budowlany bądź jego składowa może być obowiązana uzyskaniem świadectwa dopuszczenia. Wystarczy, że jest ujęta w spisie załączonym do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. [15]. Dla przykładu wyrób budowlany będący centralą sterującą zamknięciami przeciwpożarowymi musi posiadać świadectwo dopuszczenia.

W przypadku wyrobu bez świadectwa dopuszczenia, a dla którego istnieje obowiązek uzyskania takiego dokumentu, zasada wzajemnego uznania może nie mieć zastosowania. Taka interpretacja oznacza, że producent, mimo udostępnienia wyrobu na rynku europejskim, musi uzyskać dodatkowo wspomniane świadectwo. Takie stanowisko zostało przedstawione przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego w prezentacji zatytułowanej Stosowanie zasady wzajemnego uznawania do wyrobów budowlanych [16].

Wybrane dodatkowe wymagania techniczne

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. [17] nakłada precyzyjne wymagania techniczne wobec konkretnych elementów budynków, a więc pośrednio na wyrobach budowlanych. Dla części z nich konieczne jest uzyskanie klasyfikacji ogniowej z badaniem według konkretnej wskazanej polskiej normy, nawet mimo zastosowania zasady wzajemnego uznawania – por. art. 5 ust. 3 ustawy [5].

Dla przykładu ściany zewnętrzne w budynku ZL IV (budynek mieszkalny) o więcej niż jednej kondygnacji powinny być nierozprzestrzeniające ognia (NRO) również od zewnątrz zgodnie z PN-B-02867:2013-06 Ochrona przeciwpożarowa budynków – Metoda badania stopnia rozprzestrzeniania ognia przez ściany zewnętrzne od strony zewnętrznej oraz zasady klasyfikacji (§ 208a ust. 3 oraz § 216 ust. 2 rozporządzenia [17]). Wymóg ten dotyczy systemów ociepleniowych, np. ETICS, które przecież są udostępniane na rynku europejskim z oznakowaniem CE.

Podobnie sytuacja się ma z wymogiem z § 225 rozporządzenia [17], które stwierdza, że elementy okładzin elewacyjnych powinny być mocowane do konstrukcji budynku w sposób uniemożliwiający ich odpadanie w przypadku pożaru w czasie krótszym niż wynikający z wymaganej klasy odporności ogniowej dla ściany zewnętrznej (…). Wymóg ten jest charakterystyczny tylko dla przepisów polskich i nie znajduje odniesienia w europejskich ocenach technicznych wydanych dla np. elewacji wentylowanych (z okładzinami). Wydaje się, że spełnienie tego wymogu (zgodnie ze sztuką budowlaną) wymaga każdorazowo wykonania odpowiedniej oceny technicznej wyrobu przez podmioty uprawnione.

Podsumowanie

Każda z trzech możliwych ścieżek wprowadzenia w Polsce wyrobu budowlanego umożliwia udostępnienie wyrobu, który legalnie funkcjonuje w obrocie w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Ważnym zastrzeżeniem jest, że mogą wystąpić konieczne do spełnienia dodatkowe czynności czy wymogi, które obciążałyby producenta bądź inną osobę zainteresowaną, jeśli nie przy samym udostępnianiu na rynku polskim, to już przed wbudowaniem takiego materiału w konkretnym obiekcie budowlanym. Uzależnione jest to od samego wyrobu budowlanego (np. istnienia odpowiedniej normy zharmonizowanej) oraz konkretnego przypadku zastosowania (z uwzględnieniem przydatności według zasad sztuki budowlanej).

Warto zastanowić się, czy powyższe sformułowanie zagadnienia nie ogranicza swobody w ilościowym przewozie i wywozie wyrażonej w artykułach 34 i 35 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej [18] oraz zasady wzajemnego uznawania wyrażonej w motywie pkt 3 rozporządzenia UE [7]: (…) państwa członkowskie nie mogą zakazać sprzedaży na swoich terytoriach towarów, które zgodnie z prawem wprowadzono do obrotu w innym państwie członkowskim (…).

Literatura

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (DzU z 2024 r., poz. 725 z późn. zm.).
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (DzU UE. L. z 2011 r., Nr 88, s. 5 z późn. zm.).
3. Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji Społecznej, Rodzaje aktów prawnych https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/law/types-legislation_pl (dostęp 15.12.2024).
4. Rozporządzenia Unii Europejskiej https://www.prawo.pl/kadry/rozporzadzenia-unii-europejskiej,187015.html (dostęp 15.12.2024).
5. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (DzU z 2021 r., poz. 1213).
6. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, Wyjaśnienia przepisów o wyrobach budowlanych https://www.gunb.gov.pl/strona/wyjasnienia-przepisow-o-wyrobach-budowlanych-0 (dostęp 15.12.2024).
7. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/515 z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie wzajemnego uznawania towarów zgodnie z prawem wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 764/2008 (DzU UE. L. z 2019 r., Nr 91, s. 1).
8. Komisja Europejska, Regulation (EU) No 305/2011 for Construction Products – Summary list as pdf document, ostatnia aktualizacja: 09.11.2023 https://ec.europa.eu/docsroom/documents/52375 (dostęp 15.12.2024).
9. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (DzU z 2022 r., poz. 1854 z późn. zm.).
10. Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia emisji lotnych związków organicznych zawartych w niektórych farbach i lakierach przeznaczonych do malowania budynków i ich elementów wykończeniowych, wyposażeniowych oraz związanych z budynkami i tymi elementami konstrukcji oraz w mieszaninach do odnawiania pojazdów (DzU z 2016 r., poz. 1353).
11. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/30/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do kompatybilności elektromagnetycznej (wersja przekształcona) (DzU UE. L. z 2014 r., Nr 96, s. 79 z późn. zm.).
12. T. Asman, Z. Niewiadomski [w:] Z. Niewiadomski (red.) „Prawo budowlane. Komentarz”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2022, art. 10, Nb 1–3.
13. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (DzU UE. L. z 2006 r., Nr 396, s. 1 z późn. zm.).
14. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (DzU z 2024 r., poz. 275 z późn. zm.).
15. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU Nr 143, poz. 1002 z późn. zm.).
16. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Porozmawiajmy o Zasadzie Wzajemnego Uznawania https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/punkt-kontaktowy-do-spraw-produktow (dostęp 10.06.2023).
17. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2022 r., poz. 1225 z późn. zm.).
18. Traktat Ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (DzU z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.).