Regulacje prawne bezpieczeństwa przeciwpożarowego handlowych obiektów wielkopowierzchniowych

Każda budowla musi być odporna na działanie ognia. Dla osiągnięcia jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa pożarowego, a więc stanu maksymalnego ograniczenia zagrożeń od ognia i pożaru dla ludzi, ich życia, zdrowia, mienia i środowiska, należy przestrzegać zasad prewencji wynikających z przepisów, norm i wiedzy z wykorzystaniem zabezpieczeń technicznych oraz sprawnego systemu ratownictwa. Na bezpieczeństwo jej użytkowania wpływają też czynniki ludzkie (jakość monitoringu, permanentna czujność straży ochrony obiektu, przepustowość dróg pożarowych, przewidywalność zaistnienia możliwych aktów wandalizmu) i inne.

Ustawy

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (wraz z poźn. zm., tekst jednolity ustawy został ogłoszony w DzU z dnia 14.05.2024 r., poz. 725). Podstawowe są zapisy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, gdzie bezpieczeństwo pożarowe wymienia się jako jedno z siedmiu wymagań podstawowych dotyczących obiektów budowlanych. We wstępie czytamy, że obiekt budowlany (jako całość) oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi, należy, przy uwzględnieniu przewidywanego okresu użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 (CPR).

Czytaj też: Bezpieczeństwo pożarowe dachów

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (wraz z późn. zm., tekst jednolity ustawy został ogłoszony w DzU z dnia 28.02.2024 r., poz. 275). Ten akt prawny, poprzez art.1, wyszczególnia następujące działania mające na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem:

• zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia,
• zapewnienie sił i środków do zwalczania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia,
• prowadzenie działań ratowniczych.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu, zapewniając ich ochronę przeciwpożarową, jest obowiązany do:

• przestrzegania przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych,
• wyposażenia w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
• zapewniania przeglądów technicznych, konserwacji oraz napraw urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w sposób gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie,
• zapewniania osobom tam przebywającym bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji,
• zachowania gotowości do prowadzenia akcji ratowniczej,
• ustalenia sposobów postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (DzU z dnia 1.02.2024 r., poz. 127).
Art. 1 ustawy definiuje pojęcie ochrony przeciwpożarowej jako realizację przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem poprzez:

• zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia,
• zapewnianie sił i środków do zwalczania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia oraz na rzecz ochrony ludności,
• prowadzenie działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej.

Poprzez zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru (…) rozumie się (art. 2 ustawy):

a) zapewnienie koniecznych warunków ochrony technicznej nieruchomościom i ruchomościom,
b) tworzenie warunków organizacyjnych i formalnoprawnych zapewniających ochronę ludzi i mienia, a także przeciwdziałających powstawaniu lub minimalizujących skutki pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Poprzez podejmowane działania ratownicze rozumie się przez to każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Na mocy art. 4 ust. 1 ustawa nakłada na właścicieli budynków, obiektów budowlanych bądź terenów obowiązki zapewniające ochronę przeciwpożarową, dotyczące w szczególności:

• przestrzegania przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych,
• wyposażenia w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
• zapewnienia przeglądów technicznych, konserwacji oraz napraw urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w sposób gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie,
• zapewnienie osobom przebywającym w budynku, obiekcie budowlanym lub na terenie, bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji,
• przygotowanie nadzorowanych budowli do prowadzenia akcji ratowniczej,
• zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi,
• ustalenia sposobów postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Odpowiedzialność za realizację wymienionych obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej, stosownie do obowiązków i zadań powierzonych w odniesieniu do nadzorowanych budowli, ciąży w całości lub w części na ich zarządcy lub użytkowniku, na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie. W przypadku, gdy umowa taka nie została zawarta, odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej spoczywa na faktycznie władającym budynkiem, obiektem budowlanym lub terenem (art. 4 ust. 1a).

Akty wykonawcze do ww ustaw

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z dnia 9.06.2022 r., poz. 1225).
Dział VI tego rozporządzenia jest w całości poświęcony bezpieczeństwu pożarowemu budynków. Podano w nim szczegółowe wymagania, które powinny być uwzględnione już na etapie projektowania budynków, w tym: podział na strefy pożarowe (z określeniem ich dopuszczalnych powierzchni), wymagane klasy odporności ogniowej budynków i ich elementów (konstrukcji nośnych, konstrukcji dachu, stropów, ścian, przekryć dachów, drzwi lub innych zamknięć), długości dróg ewakuacyjnych.

Spełnienie wszystkich zawartych w Warunkach Technicznych wymagań przeciwpożarowych jest sprawdzane na etapie odbioru budynku przez odpowiednie służby. Niezapewnienie odpowiednich warunków w tym zakresie może doprowadzić do zakazu użytkowania budynku.

Zgodnie z § 207 ust. 1 ww. rozporządzenia obiekty budowlane powinny być zaprojektowane i wykonane w sposób zapewniający w razie pożaru:

• nośność konstrukcji przez określony w rozporządzeniu czas,
• ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu w budynku,
• ograniczenie rozprzestrzeniania się pożaru na sąsiednie budynki,
• możliwość ewakuacji ludzi i uwzględniający bezpieczeństwo ekip ratowniczych.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24.07.2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (DzU z dnia 6.08.2009 r., poz. 1030).
W rozporządzeniu są zawarte wymagania w zakresie zapewnienia przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru (z sieci wodociągowych przeciwpożarowych, studni, punktów czerpania wody przy naturalnych lub sztucznych zbiornikach wodnych oraz przeciwpożarowych zbiorników wodnych, rozumianych jako źródła wody), a także dróg pożarowych, zapewniających dojazd pojazdów jednostek ochrony przeciwpożarowej do obiektu budowlanego.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU z dnia 28.04.2023 r., poz. 822).
Przepisy określają sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej obiektów budowlanych i terenów na etapie ich użytkowania, w tym: czynności i obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej, materiały, które należy traktować jako niebezpieczne pożarowo, warunki ewakuacji z obiektów budowlanych, wymagania dotyczące instalacji wodociągowych przeciwpożarowych, stosowanie stałych urządzeń gaśniczych, systemów sygnalizacji pożarowej, dźwiękowych systemów ostrzegawczych i gaśnic.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5.08.2023 r. w sprawie uzgadniania projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej (DzU z dnia 8.08.2023 r., poz. 1563).
Rozporządzenie określa:

• rodzaje obiektów budowlanych istotnych ze względu na konieczność zapewnienia ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem, których projekty zagospodarowania działki lub terenu, projekty architektoniczno-budowlane oraz projekty techniczne wymagają uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, zwanego dalej „uzgodnieniem”,
• podstawowe dane dotyczące warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu budowlanego, które stanowią podstawę uzgodnienia projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego oraz projektu technicznego,
• szczegółowy sposób dokonywania uzgodnień projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego,
• wzór pieczęci oraz karty uzgodnienia potwierdzających uzgodnienie projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego,
• sposób i zakres zawiadomienia o uzgodnieniu projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub projektu technicznego, zwanego dalej „zawiadomieniem o uzgodnieniu projektu”, oraz wzór zawiadomienia o uzgodnieniu projektu.