Charakterystyka energetyczna budynku i jego części – analiza planowanych zmian w przepisach prawnych od 1 stycznia 2026 r.

***

W artykule przedstawiono analizę proponowanych zmian w zakresie opracowywania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku.

Energy performance of the building and its parts – analysis of planned changes in legal regulations from 1 January 2026 

The article presents an analysis of the proposed changes in the scope of developing the energy performance of a building or part of a building.

***

Podstawowe definicje i określenia wg rozporządzenia [1]

W projekcie zmian rozporządzenia [1] pojawiają się następujące określenia:

1. odnawialna energia pierwotna – energia uzyskana z odnawialnego źródła energii,
2. energia końcowa dostarczona – energia elektryczna uzyskana z sieci elektroenergetycznych, ciepło uzyskane z sieci ciepłowniczych, chłód uzyskany z sieci centralnego chłodzenia lub energia paliw, wyrażone w [kWh/rok], które są uzyskiwane od dostawców energii i paliw i są wykorzystywane łącznie z lokalną energią odnawialną wykorzystywaną na miejscu do pokrycia rocznej energii końcowej w budynku lub części budynku, dostarczona do granicy systemu energii dostarczonej,
3. energia końcowa wyeksportowana – energia elektryczna, ciepło lub chłód wytwarzane w budynku, części budynku lub jego bezpośrednim otoczeniu, wyrażone w [kWh/rok], które nie są wykorzystane na pokrycie rocznej energii końcowej w budynku lub części budynku, odprowadzane poza granicę systemu energii dostarczonej do odpowiednio sieci elektroenergetycznej, lokalnej sieci ciepłowniczej lub lokalnej sieci centralnego chłodzenia,
4. energia dostarczona netto – różnica między energią końcową dostarczoną a energią końcową wyeksportowaną obliczaną na granicy systemu energii dostarczonej,
5. energia pomocnicza końcowa – część energii końcowej dostarczanej do budynku lub części budynku dla zapewnienia funkcjonowania urządzeń pomocniczych w systemach technicznych,
6. granica systemu energii dostarczonej – umowna granica pomiędzy budynkiem, częścią budynku i jego bezpośrednim otoczeniem, w której mogą znajdować się urządzenia wytwarzające lokalną energię odnawialną dla potrzeb budynku lub części budynku, przechodząca przez wszystkie punkty, w których następuje rozliczenie za energię elektryczną z sieci elektroenergetycznych, ciepło z sieci ciepłowniczej, chłód z sieci centralnego chłodzenia oraz wszystkich paliw dostarczonych do wnętrza granicy systemu energii dostarczonej,
7. lokalna energia odnawialna wykorzystywana na miejscu – ciepło, chłód lub energia elektryczna wytwarzana ze źródeł energii słonecznej, wiatrowej, wodnej i geotermalnej w budynku, części budynku lub w jego bezpośrednim otoczeniu, wykorzystywane w budynku, części budynku lub w jego bezpośrednim otoczeniu,
8. pomieszczenie o regulowanej temperaturze – pomieszczenie, w którym są kontrolowane parametry cieplne lub wilgotnościowe powietrza wewnętrznego, pomieszczenia ogrzewane lub chłodzone oraz pomieszczenia nawilżane lub odwilżane,
9. współczynnik nakładu energii pierwotnej – czynniki uwzględniające wpływ na środowisko oraz zużycie energii pierwotnej wymaganej do wytworzenia energii dostarczonej netto,
10. wentylacja hybrydowa – wentylacja naturalna, która może być co najmniej okresowo wspomagana lub zastępowana wentylacją mechaniczną,
11. zyski ciepła – ciepło w postaci:
    1. wytworzonej wewnątrz budynku lub części budynku przez użytkowników oraz przez urządzenia niebędące częścią systemów technicznych lub
    2. dostarczonej przez promieniowanie słoneczne do budynku lub części budynku,
12. klasa charakterystyki energetycznej – graficzna prezentacja oceny energetycznej budynku lub części budynku, określona w skali od A+ do G.

Czytaj więcej o: Charakterystyce energetycznej budynku

Wg § 3 projektu rozporządzenia [1] charakterystykę energetyczną budynku lub części budynku wyznacza się na podstawie:

1. dostępnej dokumentacji technicznej po przeprowadzeniu kontroli na miejscu lub kontroli zdalnej z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość umożliwiających inspekcję wizualną wraz z podaniem wszystkich niezbędnych danych wsadowych do sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej,
2. metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku określonej w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

§ 5. Wzór świadectwa charakterystyki energetycznej:

1. budynku – określa załącznik nr 2 do rozporządzenia (RYS. 1),
2. części budynku – określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.
3. Wg § 9. [1] Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.

Wybrane procedury obliczeniowe wg załącznika 1 rozporządzenia [1]

Projekt rozporządzenia [1] zakłada zmianę sposobu wdrożenia załącznika nr 1 dyrektywy poprzedzającej dyrektywę 2024/1275, zgodnie z którym państwa członkowskie opisują swoje krajowe metodologie obliczania zgodnie z załącznikami krajowymi powiązanych norm europejskich ISO 52000, przede wszystkim normy dotyczącej obliczeń zapotrzebowania na energię – PN-EN ISO 52016-1:2017 „Energetyczne właściwości użytkowe budynków – Zapotrzebowanie na energię do ogrzewania i chłodzenia, wewnętrzne temperatury oraz jawne i utajone obciążenia cieplne” [2].

Wprowadzenie klas charakterystyki energetycznej w skali od A+ do G pozwoli w przyszłości na objęcie programami wsparcia budynków, w szczególności tych, w których znajdują się gospodarstwa domowe będące w trudnej sytuacji, a także tych o najgorszej charakterystyce energetycznej oraz położonych na obszarach wiejskich. Szczegółowo kwestie te zostaną ujęte w Krajowym planie renowacji budynków. Ma to prowadzić do ciągłej poprawy efektywności energetycznej budynków, poprzez wprowadzenie systemu zachęt do przeprowadzania modernizacji [2].

W przedstawionej metodzie obliczeniowej zawarto obowiązek stosowania metody godzinowej do obliczania zapotrzebowania na energię, z dopuszczeniem jako wyjątku stosowania metody miesięcznej i godzinowej dla budynków mieszkalnych. Zmiana metody obliczania zapotrzebowania na energię użytkową budynków polega na powołaniu się w całości na normę PN-EN ISO 52016-1 i wskazaniu metody obliczenia metodą miesięczną lub godzinową dla odpowiednich typów budynków [2].

Załącznik 1 do rozporządzenia [1] obejmuje następujące zagadnienia i procedury obliczeniowe:

1. Metoda obliczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku
2. Obliczenie wskaźników rocznego zapotrzebowania na poszczególne rodzaje energii
3. Obliczanie rocznego zapotrzebowania na energię pierwotną Q_P
4. Obliczenie rocznego zapotrzebowania na energię dostarczoną netto Q_d,netto
5. Obliczenie rocznego zapotrzebowania na energię końcową Q_k
6. 6. Obliczenie rocznego zapotrzebowania na energię użytkową Q_nd
7. Obliczanie strumienia jednostkowych wewnętrznych zysków ciepła,
8. Metodologia obliczeń zapotrzebowania na energię pomocniczą końcową na potrzeby systemów technicznych E_el,pom
9. Obliczanie rocznej ilości pozyskanej energii odnawialnej E_ozeOZE
10. Ocena wielkości emisji CO₂ i zanieczyszczeń do atmosfery
11. Zalecenia, działania modernizacyjne dotyczące poprawy charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku
12. Obliczenie wielkości rocznego zużycia nośników energii lub energii
13. Obliczanie udziału strat i zysków ciepła w trybie ogrzewania
14. Obliczanie oszczędności energii końcowej dostarczonej oraz redukcji emisji CO₂ w związku z zaproponowanymi usprawnieniami modernizacyjnymi
15. Sposób i forma przedstawienia charakterystyki energetycznej budynku w postaci klas charakterystyki energetycznej.

Obliczenie wskaźników rocznego zapotrzebowania na poszczególne rodzaje energii przeprowadza się wg załącznika 1 rozporządzenia [1] – RYS. 2.

Etap 1. Roczne zapotrzebowanie na energię użytkową Q_nd [kWh/rok] oblicza się ze wzoru:

Q_nd = ∑_i Q_nd,i

gdzie:

Q_nd,i – energia użytkowa nośnika energii i [kWh/rok],

i – indeks nośnika energii.

Łączne roczne zapotrzebowanie na energię użytkową dla nośnika energii i Q_nd,i [kWh/rok] oblicza się ze wzoru:

Qnd,i = QH,nd,i + QW,nd,i + QC,nd,i

gdzie:

Q_Hnd,i – energia użytkowa nośnika energii i na potrzeby ogrzewania i wentylacji [kWh/rok], wyznaczana zgodnie z punktem 6.3.1 załącznika 1 do rozporządzenia,

Q_Wnd,i – roczne zapotrzebowanie na energię użytkową na potrzeby przygotowania c.w.u. w systemie s w odniesieniu do nośnika energii i [kWh/rok], wyznaczane zgodnie z punktem 6.3.2 załącznika 1 do rozporządzenia,

Q_Hnd,i – energia użytkowa nośnika energii i na potrzeby systemu chłodzenia [kWh/rok].

Obliczenie zapotrzebowania na energię użytkową ogrzewania i chłodzenia oraz nawilżania lub odwilżania ogrzewanych lub chłodzonych przestrzeni wewnętrznych budynku lub części budynku wykonuje się zgodnie z normą PN-EN ISO 52016-1:2017-09 „Energetyczne właściwości użytkowe budynków – Zapotrzebowanie na energię do ogrzewania i chłodzenia, wewnętrzne temperatury oraz jawne i utajone obciążenia cieplne – Część 1: Procedury obliczania” [2]. W normie tej podano procedury obliczania zapotrzebowania na ciepło jawne ogrzewania i chłodzenia oraz ciepło utajone odwilżania i nawilżania metodą godzinową oraz metodą miesięczną. Obliczenia wykonuje się metodą godzinową lub miesięczną, w zależności od typu budynku. Do obliczeń zapotrzebowania na energię należy stosować odpowiednie dla metody godzinowej lub miesięcznej dane klimatyczne z najbliższej stacji meteorologicznej względem lokalizacji budynku podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa.

Zgodnie z zapisami w punkcie 6.3.2 obliczenia zapotrzebowania na energię na potrzeby przygotowania c.w.u. wykonuje się z uwzględnieniem następujących założeń:

• określa się zmienność godzinową zużycia c.w.u. w podziale na dni robocze (poniedziałek–piątek) oraz weekendy (sobota–niedziela),
• określa się przeciętne zużycie c.w.u. na podstawie jednostki odniesienia (liczby użytkowników, liczby miejsc noclegowych, liczby osób zatrudnionych, liczby uczniów lub studentów), przyporządkowane dla różnych typów obiektów budowlanych,
• wprowadza się współczynnik korekcyjny kARM z uwagi na uwzględnienie urządzeń i armatury powodującej redukcję zużycia wody,
• wprowadza się możliwość uwzględnienia rozwiązań umożliwiających odzysk ciepła do wstępnego przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Etap 2. Roczne zapotrzebowanie na energię końcową Qk [kWh/rok] oblicza się ze wzoru:

Qk = ∑_i Q_k,i

gdzie:

Q_k,i – energia końcowa nośnika energii i [kWh/rok],

i – indeks nośnika energii.

Łączne zapotrzebowanie na energię końcową dla systemów ogrzewania, chłodzenia i przygotowania c.w.u. Qk,i dla nośnika energii i, doprowadzony do granicy systemu energii dostarczonej oprócz energii aerotermalnej, geotermalnej i hydrotermalnej pozyskanej przez pompy ciepła lub instalacje techniczne budynku do pasywnego pozyskiwania energii ze środowiska, w [kWh/rok], oblicza się ze wzoru:

Q_k,i = Q_k,H,i + Q_k,C,i + Q_k,W,i + Q_k,L,i + E_el,pom,H,i + E_el,pom,C,i + E_el,pom,W,i

gdzie:

Q_k,H,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową ogrzewania dla nośnika energii i [kWh/rok],

Q_k,C,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową chłodzenia dla nośnika energii i [kWh/rok],

Q_k,W,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową przygotowania c.w.u. dla nośnika energii i [kWh/rok],

Q_k,L,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową na potrzeby oświetlenia dla nośnika energii i [kWh/rok],

E_el,pom,H,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową pomocniczą na potrzeby ogrzewania i wentylacji dla nośnika energii i [kWh/rok],

E_el,pom,C,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową pomocniczą na potrzeby chłodzenia oraz osuszania i nawilżania dla nośnika energii i [kWh/rok],

E_el,pom,W,i – roczne zapotrzebowanie na energię końcową pomocniczą na potrzeby przygotowania c.w.u. dla nośnika energii i [kWh/rok].

Roczne zapotrzebowanie na energię końcową ogrzewania Q_k,H,i dla każdego nośnika energii i, w tym odnawialnych źródeł energii oprócz energii aerotermalnej, geotermalnej i hydrotermalnej pozyskanej przez pompy ciepła lub instalacje techniczne budynku do pasywnego pozyskiwania energii ze środowiska, w [kWh/rok], oblicza się na podstawie wartości zapotrzebowania na energię użytkową, uwzględniając średnią sprawność systemu ogrzewania w odniesieniu do nośnika energii (pkt 5.3 załącznik 1 do rozporządzenia [1]). Procedury obliczeniowe pozostałych składowych (Q_k,C,i, Q_k,W,i, Q_k,L,i, E_el,pom,H,i, E_el,pom,C,i, E_el,pom,W,i) przedstawiono w punktach 5.4–5.6 oraz pkt 8 załącznika 1 do rozporządzenia [1].

Etap 3. Roczne zapotrzebowanie na energię dostarczoną netto (różnica między energią końcową dostarczoną i energią końcową wyeksportowaną obliczaną na granicy systemu energii dostarczonej) Qd,netto [kWh/rok] oblicza się ze wzoru:

Q_d,netto = ∑_i Q_d,netto,i

gdzie dla każdego nośnika energii i:

Q_d,netto,i – energia dostarczona netto nośnika energii i [kWh/rok],

i – indeks nośnika energii.

Procedury obliczeniowe w tym zakresie przedstawiono w punktach 4.2÷4.5 załącznika 1 do rozporządzenia [1].

Etap 4. Roczne zapotrzebowanie na energię pierwotną QP [kWh/rok] oblicza się ze wzoru:

Q_P = ∑ (Q_{d,netto,i i} · w_i)

gdzie:

Q_{d,netto,i i} – energia dostarczona netto nośnika energii i [kWh/rok],

w_i – współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej dla nośnika energii i dostarczonej netto [-],

i – indeks nośnika energii.

Wg pkt 3.2. załącznika 1 rozporządzenia [1]:

„Określenie współczynnika nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej dla nośnika energii i dostarczonej netto wi uwzględniające wpływ na środowisko oraz zużycie nieodnawialnej energii pierwotnej wymaganej do wytworzenia energii dostarczonej netto wi przyjmuje się na podstawie danych udostępnionych przez dostawcę tego nośnika energii lub energii. Dostawca ciepła sieciowego określa wartość wi zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 29 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (DzU z 2021 r., poz. 2166, z późn. zm.). Tylko w przypadku braku takich danych przyjmuje się wartości współczynnika wi określone w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej”.

Natomiast wg pkt 3.3 załącznika 1 rozporządzenia [1] sformułowano wymagania w zakresie ograniczenia możliwości udziału kominka na biomasę jako drugiego źródła ciepła w obliczaniu zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej (dalej: c.w.u.).

W przypadku zastosowania w budynku dodatkowego źródła ciepła spalającego biomasę (kominek/koza na drewno, kocioł), wspomagającego ogrzewanie lub przygotowanie c.w.u., udział tego źródła w pokryciu zapotrzebowania na energię do ogrzewania i przygotowania c.w.u. można wykazywać jedynie dla urządzeń spełniających wymagania sezonowej efektywności energetycznej i emisji zanieczyszczeń określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającej ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (wersja przekształcona) (Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10, z późn. zm.).

Sposób i forma przedstawienia charakterystyki energetycznej budynku w postaci klas charakterystyki energetycznej

Zgodnie z punktem 15 załącznika 1 do rozporządzenia [1] charakterystykę energetyczną budynku przedstawia się w postaci klas charakterystyki energetycznej w skali od A+ (najlepsza) do G (najgorsza). Ocena oraz podział na klasy charakterystyki energetycznej odnosi się do:

• wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną EP,
• wskaźnika zapotrzebowania na energię dostarczoną netto ED (różnica pomiędzy energią końcową dostarczoną a wyeksportowaną).

W TABELI przedstawiono przykładowe wartości graniczne klas charakterystyki energetycznej dla wskaźnika EP dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego.

W tabelach 59÷70 załącznika 1 do rozporządzenia [1] przedstawiono wartości graniczne klas charakterystyki energetycznej dla wskaźnika EP i ED dla poszczególnych rodzajów budynków.

Podsumowanie i wnioski

Na podstawie przeprowadzonych analiz projektu rozporządzenia [1] można sformułować następujące wnioski:

• podstawową normą stosowaną do obliczeń wskaźników zapotrzebowania na energię (Q_nd, Q_k, Q_P) jest PN-EN ISO 52016-1:2017-09 [2], która zmienia podejście do obliczeń energetycznych w porównaniu do obowiązującego rozporządzenia [3],
• zmienia się podejście do obliczeń zapotrzebowania na energię na potrzeby przygotowania c.w.u.: uwzględnienie przeciętnego zużycia c.w.u. na podstawie jednostki odniesienia (liczby użytkowników, liczby miejsc noclegowych, liczby osób zatrudnionych, liczby uczniów lub studentów), przyporządkowane dla różnych typów obiektów budowlanych zamiast odniesienia do pola powierzchni o regulowanej temperaturze Af jak w rozporządzeniu [3],
• wprowadzono obliczania rocznej ilości pozyskanej energii odnawialnej E_ozeOZE,
• wprowadzono nowe wzory świadectw charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku,
• wprowadzono zalecenia, działania modernizacyjne dotyczące poprawy charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku,
• wprowadzono obowiązek przedstawienia charakterystyki energetycznej budynku w postaci klas charakterystyki energetycznej (A+ do G).

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej/projekt z dnia 10.06.2024 r., https://legislacja.gov.pl/projekt/12386852
2. PN-EN ISO 52016-1:2017-09, „Energetyczne właściwości użytkowe budynków – Zapotrzebowanie na energię do ogrzewania i chłodzenia, wewnętrzne temperatury oraz jawne i utajone obciążenia cieplne – Część 1: Procedury obliczania”.
3. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej (DzU z 2023 r., poz. 697).