Zmiany w normalizacji wyrobów chemii budowlanej po wdrożeniu rozporządzenia CPR

Rozporządzenie CPR określa warunki wprowadzania do obrotu i udostępniania na rynku wyrobów budowlanych, poprzez ustanowienie zharmonizowanych zasad wdrażania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych w odniesieniu do ich zasadniczych charakterystyk oraz zasad stosowania CE na tych wyrobach.

Rozporządzenie CPR i jego konsekwencje

Zakres zmian związanych z wdrożeniem Rozporządzenia CPR był przedmiotem wielu publikacji [3–4]. W warunkach krajowych rozporządzenie to skutkowało nowelizacją ustawy dot. wyrobów budowlanych [5].

Opracowano ponadto nowe zasady wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych w systemie krajowym, przepisy rozporządzenia w sprawie krajowych ocen technicznych, nowe zasady znakowania znakiem B oraz deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych, jak też nowe regulacje dotyczące przedsiębiorców [6], które w nowym kształcie weszły w życie 1 stycznia 2017 roku.

Wprowadzone zmiany dopasowały system krajowy do europejskich wymogów znakowania, certyfikowania i wprowadzania wyrobów budowlanych na rynek.

Zmiany wprowadzone nową ustawą dotyczyły w szczególności:

• sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz krajowych systemów oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych,
• sprecyzowania grup wyrobów budowlanych objętych obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji oraz właściwych dla tych grup krajowych systemów oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych,
• określenia wzoru i treści krajowej deklaracji oraz sposobu jej dostarczania lub udostępniania odbiorcy,
• opisania sposobu znakowania wyrobów budowlanych znakiem budowlanym oraz zakresu informacji towarzyszących temu znakowi.

"Krajobraz" po wdrożeniu Rozporządzenia CPR

Wdrożenie rozporządzenia CPR, czyli rozporządzenia nadrzędnego w zakresie prawa unijnego dla wyrobów budowlanych, stanowiło dla producentów bardzo duże wyzwanie. Szybko okazało się bowiem, że po jego wdrożeniu muszą oni dokonać szeregu zmian na swoich opakowaniach i w dokumentacji towarzyszącej wyrobom. To wymagało czasu i było bardzo kosztowne. Ponadto brak było, przynajmniej w początkowym okresie wdrożenia rozporządzenia CPR, jednoznacznych i wiarygodnych interpretacji rozporządzenia w odniesieniu do zapisów poszczególnych norm.

Producenci zostali z tym problemem zdani w zasadzie wyłącznie na własnych specjalistów, którzy wiedzę czerpali z licznych szkoleń dotyczących zmian w przepisach. Należy jednakże zaznaczyć, że przedstawiciele jednostek naukowo-badawczych, którzy zazwyczaj prowadzili te szkolenia, również nie zawsze potrafili udzielić jednoznacznych wskazówek w zakresie konkretnych przypadków i problemów, z jakimi borykali się producenci.

Z drugiej strony - należy to napisać wprost - oliwy do ognia dolewali kontrolerzy poszczególnych jednostek WINB, wydający częstokroć po kilka sprzecznych ze sobą opinii w zakresie tego samego opakowania. Oni także nie mieli wystarczającej wiedzy do interpretacji zapisów CPR-a w odniesieniu do danej normy i wyrobu oraz do przepisów formalno-prawnych obowiązujących w danym okresie.

Obecnie wydaje się, że ten trudny okres mamy za sobą. Nie zmienia to jednak jednego zasadniczego faktu - po wdrożeniu rozporządzenia CPR zapisy absolutnie wszystkich obowiązujących w tym dniu norm europejskich dotyczących wyrobów budowlanych nie były z nim zgodne i wymagały nowelizacji.

Wydaje się zatem, że Europejski Komitet Normalizacyjny CEN (i poszczególne jego komitety techniczne) "przespał" wdrożenie tego rozporządzenia, nie podejmując praktycznie żadnych przygotowań do zmian w normach z jego uwzględnieniem.

Przechodząc do konkretów - w przypadku suchych mieszanek chemii budowlanej, do których możemy m.in. zaliczyć:

• zaprawy tynkarskie,
• zaprawy murarskie,
• wyroby do ociepleń ścian zewnętrznych,
• kleje do płytek,
• spoiny,
• wyroby do hydroizolacji,
• wyroby gipsowe (tynki, kleje, gładzie, gipsy szpachlowe),

pierwsze dwie normy uwzględniające zapisy rozporządzenia CPR opublikowane zostały w kraju dopiero 19 grudnia 2016 r., a więc około 3,5 roku po wdrożeniu CPR-a.

Norma EN 998-1:2016 - zakres zmian

19 grudnia 2016 r. Komitet Techniczny nr 233 ds. konstrukcji murowanych opublikował nowe wydania dwóch norm:

• PN-EN 998-1:2016, "Wymagania dotyczące zaprawy do murów. Część 1: Zaprawa do tynkowania zewnętrznego i wewnętrznego" [7],
• PN-EN 998-2:2016 "Wymagania dotyczące zaprawy do murów. Część 2: Zaprawa murarska" [8].

Normy te zostały wdrożone tzw. metodą okładkową, tj. przyjmując w całości angielską wersję tekstów obu EN 2016, z dodaniem krajowej okładki. Można uznać, że wydanie tych norm stanowi kamień milowy w warunkach normalizacji wymienionych wyżej suchych mieszanek chemii budowlanej.

Zakres zmian pokazuje kierunek, w jakim będą szły znowelizowane normy europejskie na poszczególne wyroby budowlane. Warto nadmienić, że nowe normy wprowadzają m.in.:

• terminologię opartą na rozporządzeniu CPR,
• zaktualizowane załączniki ZA w oparciu o zapisy CPR,
• nowe załączniki z podaniem częstotliwości badań wyrobów w ramach Zakładowej Kontroli Produkcji.

Zapisy dotyczące badań w ramach Zakładowej Kontroli Produkcji są bardzo istotne. Precyzują one, w odróżnieniu do dotychczasowych wydań norm hEN, zakres i częstotliwość badań kontrolnych wyrobów. Dotychczas były one zazwyczaj przedmiotem wewnętrznych procedur danej firmy (w przypadku systemów oceny 3 i 4) lub też wynikały z zapisów umów/ustaleń z jednostkami certyfikującymi ZKP i wyroby (w przypadku systemów oceny 1+, 1 i 2+).

Nie sposób nie zauważyć, że przy okazji nowelizacji danej normy rewidowane są jej dotychczasowe zapisy i wymagania stawiane wyrobom budowlanym, co będzie wiązać się z dodatkowymi obowiązkami producentów - oprócz aktualizacji danych na opakowaniach i dokumentacji technicznej, mogą zaistnieć przesłanki ku ponownym lub poszerzonym badaniom typu niektórych wyrobów, w związku z poszerzeniem lub zmianą wymagań dla danego wyrobu. Tak jest na przykład w przypadku normy EN 998-2:2016, co zostanie opisane w drugiej części serii artykułów poświęconych zmianom w normalizacji.

A póki co zajmiemy się normą EN 998-1:2016 [7, 8], która,podobnie jak jej poprzedniczka EN 998-1:2010 [9, 10], dzieli zaprawy tynkarskie na:

• GP - ogólnego przeznaczenia,
• LW - lekkie,
• CR - barwione,
• OC - jednowarstwowe do stosowania na zewnątrz,
• R - renowacyjne,
• T - izolujące cieplnie.

Wymagania dla tych rodzajów zapraw tynkarskich zestawiono w TAB. 1, TAB. 2a i TAB. 2b.

Jak zapisano w normach: "Różne zakresy stosowania i różne narażenia na działanie warunków powodują, że zaprawom stawiane są różne wymagania i oczekuje się od nich różnych właściwości, a także różnych wartości właściwości użytkowych. Z tego względu wytrzymałość na ściskanie, absorpcja wody i współczynnik przewodzenia ciepła powinny być klasyfikowane zgodnie z tabelą 1. Właściwości zależne od zamierzonego zastosowania i/lub od typu wyrobu powinny być deklarowane zgodnie z tabelą 2. Deklarowane wartości i klasy powinny spełniać wymagania określone w tabeli 2".

W normie podano ponadto wymagania dla zapraw "świeżych", bezpośrednio po ich zmieszaniu z wodą, takie jak: czas zachowania właściwości roboczych, zawartość powietrza, przy czym w wydaniu normy z 2016 r. parametry te podano przed wymaganiami dla zapraw stwardniałych.

W znowelizowanej normie zmieniono oznaczenia absorpcji wody, pozostawiając wymagania dotyczące zapraw tynkarskich bez zmian, dokładając jedynie wymaganie dla tzw. substancji niebezpiecznych. Warto jednak nadmienić, że w przypadku oznaczeń współczynnika przewodzenia ciepła zmieniono normę datowaną EN 1745 z 2002 na 2012 r. [11], czego konsekwencją dla producentów jest zmiana wartości tabelarycznych tego współczynnika, określana z gęstości zaprawy stwardniałej w stanie suchym. Wartości te muszą być ponadto zmienione również dla współczynnika przepuszczalności pary wodnej µ (TAB. 3).

Zapisy znowelizowanej normy EN 988-1:2016 są szczególnie istotne w przypadku Zakładowej Kontroli Produkcji (ZKP). We wcześniejszym wydaniu normy EN 998-1:2010 częstotliwość badań nie była określona, co rodziło wiele wątpliwości producentów i było wykorzystywane zazwyczaj poprzez bardzo rzadkie wykonywanie poszczególnych badań (nawet raz na kilka lat). Obecne zapisy precyzują (a w zasadzie zalecają) częstotliwość wykonywania badań kontrolnych (TAB. 4), co powinno skutkować lepszą i bardziej precyzyjną kontrolą zapraw tynkarskich. Zapisy te wymagać będą jednak albo lepsze doposażenie laboratorium badawczego, albo częstsze wykonywanie tych badań w laboratoriach zewnętrznych.

Wymienione w TAB. 1, TAB. 2a, TAB. 2b, TAB. 3 i TAB. 4 zmiany skutkują również zmianami w oznakowaniu CE. Przykłady oznakowania podano poniżej, zestawiając wymagania dla popularnych w kraju:

• tynku wewnętrznego - typu GP, kat. W0, CSI - TAB. 5,
• tynku zewnętrznego - typu GP, kat. W2, CS II - TAB. 6.

Jak widać z TAB. 5, i TAB. 6, rozporządzenie CPR wprowadziło istotne zmiany w zapisach oznakowania CE, związane głównie z zapisami zamierzonego zastosowania (jak w tabeli ZA.1 normy) oraz wprowadzeniem numeru deklaracji właściwości użytkowych i niepowtarzalnego kodu identyfikacyjnego wyrobu.

W przypadku tynków objętych normą EN 998-1:2016 warto zwrócić uwagę, że zapis "zamierzonego zastosowania" jest nieco inny dla tynków wewnętrznych i inny dla tynków zewnętrznych.

Wnioski

1. Po wejściu w życie Rozporządzenia CPR wszystkie dotychczas obowiązujące normy europejskie wymagały nowelizacji.
2. Przy okazji nowelizacji danej normy EN rewidowane są jej dotychczasowe zapisy i wymagania stawiane wyrobom w niej ujętych, co będzie wiązać się z dodatkowymi obowiązkami producentów - oprócz aktualizacji danych na opakowaniach i dokumentacji technicznej, mogą zaistnieć przesłanki ku ponownym lub poszerzonym badaniom typu niektórych wyrobów, w związku z poszerzeniem lub zmianą wymagań dla danego wyrobu.
3. Pierwszymi normami dla suchych mieszanek chemii budowlanej, jakie opracowano z uwzględnieniem zapisów CPR-a są EN 998-1 i EN 998-2.
4. W normie EN 998-1:2016 dla zapraw tynkarskich nie zmieniono zasadniczo wymagań technicznych. Należy jednakże zwrócić uwagę na nowe oznaczenie parametru kapilarnej absorpcji wody. Ponadto nowa norma wymusza zmiany parametrów dla współczynnika przewodzenia ciepła i współczynnika przepuszczalności pary wodnej, a także wprowadzenie stosownego zapisu dot. substancji niebezpiecznych
5. Wdrożenie zharmonizowanych z Rozporządzeniem CPR norm europejskich wymusza kolejne zmiany dla producentów - dotyczą one opakowań, dokumentacji technicznej i zapisów Zakładowej Kontroli Produkcji.
6. W tabeli z oznakowaniem CE warto zwrócić uwagę na inne zapisy "zamierzonego zastosowania" w przypadku zapraw do wnętrz i inne dla zapraw przeznaczonych zarówno do wnętrz, jak i na zewnątrz. Informacje towarzyszące temu oznakowaniu stale "ewoluują" wraz ze zmieniającymi się wymaganiami formalno-prawnymi (rozporządzenie CPR/normy EN).

Literatura

1. Rozporządzenie nr 305/2011 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę 89/106/EWG (Dz. Urz. L. 88 z 4.4.2011).
2. Dyrektywa Rady 89/106/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do wyrobów budowlanych (Dz. Urz. L. 40 z 11.2.1989).
3. T. Żuchowski, "Zmiany prawne dotyczące wprowadzania wyrobów budowlanych do obrotu", "Izolacje" 6/2015, s. 16.
4. S. Wall, "Rozporządzenie nr 305/2011 (CPR) odpowiedzi na często zadawane pytania", materiały informacyjne ITB, Warszawa, kwiecień 2013.
5. Ustawa o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (DzU Nr 92, poz. 881), z dnia 14 maja 2014 r. (DzU z 2014 r. poz. 883), z dnia 8 września 2016 r. (DzU z 2016 r. poz. 1570) (zm. DzU z 2016 r. poz. 542, DzU z 2015 r. poz. 1165).
6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU 2016, poz. 1966).
7. EN 998-1:2016, "Specification for mortars for masonry. Part 2: Masonry mortar".
8. PN-EN 998-2:2016, "Wymagania dotyczące zaprawy do murów. Część 2: Zaprawa do murowania".
9. EN 998-1:2010, "Specification for mortars for masonry. Part 1: Rendering and plastering mortar".
10. PN-EN 998-1:2012, "Wymagania dotyczące zaprawy do murów. Część 1: Zaprawa do tynkowania zewnętrznego i wewnętrznego".
11. PN-EN 1745:2012, "Mury i wyroby murowe. Metody określania właściwości cieplnych".

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!