Zmiany we wprowadzaniu na rynek wyrobów budowlanych

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 [1] z 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG [2], nazywane dalej w artykule rozporządzeniem nr 305/2011 lub CPR (Construction Products Regulation), zostało opublikowane 4 kwietnia 2011 r., a weszło w życie 24 kwietnia 2011 r. 

Obowiązuje zatem w Polsce od prawie 2 lat (rozporządzenia UE, inaczej niż dyrektywy, stosowane są w państwach członkowskich wprost, bez potrzeby wdrażania do prawa krajowego wszystkich postanowień). Przewidziano wyjątkowo długi okres przejściowy – ustalono, że postanowienia dotychczas stosowanej dyrektywy przestaną obowiązywać dopiero po 30 czerwca br. Przed 1 lipca 2013 r. mają zastosowanie tylko wybrane artykuły CPR [1] dotyczące przygotowania się państw członkowskich i jednostek desygnowanych do wykonywania specjalnych zadań w nowym systemie europejskim. 

Ponaddwuletni okres ma służyć:

• określeniu kryteriów desygnowania jednostek notyfikowanych i jednostek oceny technicznej oraz zasad sprawowania nadzoru nad ich funkcjonowaniem przez państwo,
• wyznaczeniu krajowych punktów kontaktowych ds. wyrobów budowlanych,
• nowelizacji zasad funkcjonowania i wzmocnienia nadzoru nad rynkiem wraz z określeniem sankcji za naruszanie przepisów CPR [1].

Większość państw wykorzystuje ten czas również na dostosowanie zakresu i formy procedur krajowych odnoszących się do wyrobów budowlanych nieobjętych obowiązkiem oznakowania CE.

CPR [1] określa warunki wprowadzania do obrotu i udostępniania na rynku wyrobów budowlanych przez ustanowienie zharmonizowanych zasad:

• deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych,
• stosowania oznakowania CE na tych wyrobach.

Obowiązek sporządzania deklaracji właściwości użytkowych dotyczy wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz tych wyrobów, dla których na wniosek producenta wydano europejską ocenę techniczną (EOT). Wyroby, w odniesieniu do których sporządzono deklarację właściwości użytkowych, podlegają również obowiązkowi oznakowania CE, które jest jedynym oznakowaniem potwierdzającym zgodność wyrobu z właściwościami użytkowymi deklarowanymi na postawie zharmonizowanej specyfikacji technicznej.

Ponieważ normy zharmonizowane i indywidualne dokumenty EOT wydawane na zasadach dobrowolnych nie wyczerpują zbioru wyrobów budowlanych udostępnianych na rynku (rys. 1), to (podobnie jak dotychczas) we wszystkich państwach UE ­funkcjonować będą systemy krajowe. Ich zakres powinien być jednak ograniczony tylko do wyrobów, dla których nie istnieją normy zharmonizowane.

Ewentualne zmiany dotyczące systemów krajowych (dodatkowe w stosunku do systemu europejskiego) zależą tylko od legislacji danego państwa członkowskiego. Część państw zachowuje swój dotychczasowy system krajowy, a ogranicza tylko jego zakres. Niektóre państwa natomiast decydują się na nowelizację systemów krajowych, nie tylko jeśli chodzi o zakres – dostosowują także zasady ich funkcjonowania, tak aby zapewnić spójność wymagań systemu europejskiego i krajowego.

Nowe definicje – nowe wymagania podstawowe

Mimo wprowadzenia w rozporządzeniu nr 305/2011 [1] wielu nowych nazw i definicji (rys. 2), nie zmienia się dotychczasowy zamysł systemu wprowadzania wyrobów budowlanych na rynek, polegający na powiązaniu właściwości wyrobów budowlanych z wymaganiami podstawowymi stawianymi obiektom budowlanym w przepisach państw członkowskich UE.

W odniesieniu do wymagań podstawowych rozporządzenie CPR [1] wprowadza wiele nowych elementów w zapisach dotychczasowych wymagań oraz nowe wymaganie nr 7 – wszystkie związane ze spełnieniem kryteriów budownictwa zrównoważonego [3].

Przykładem kierunku zmian mogą być nowe zapisy istniejących już wymagań podstawowych, podające nowe kryterium – zdrowie i bezpieczeństwo osób mających kontakt z obiektami budowlanymi przy uwzględnieniu całego okresu użytkowania obiektu. Wynikają z tego także nowe zapisy wymagania podstawowego nr 3 („Higiena, zdrowie i środowisko”), w którym zwrócono uwagę na konieczność oceny obiektów budowlanych ze względu na higienę, zdrowie i środowisko w ciągu całego cyklu życia obiektów oraz uwzględnienia wpływu nie tylko na jakość środowiska, lecz także na klimat.

W wymaganiu podstawowym nr 6 „Oszczędność energii i izolacyjność cieplna” Parlament Europejski wprowadził dodatkowo wymóg, by obiekty budowlane były energooszczędne i zużywały jak najmniej energii podczas budowy i rozbiórki.

Najbardziej widoczną zmianą jest wprowadzenie nowego wymagania podstawowego nr 7 „Zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych”. Zapis tan stanowi:
„Obiekty budowlane muszą być zaprojektowane, wykonane i rozebrane w taki sposób, aby wykorzystanie zasobów naturalnych było zrównoważone i zapewniało w szczególności:
a) ponowne wykorzystanie lub recykling obiektów budowlanych oraz wchodzących w ich skład materiałów i części po rozbiórce;
b) trwałość obiektów budowlanych;
c) wykorzystanie w obiektach budowlanych przyjaznych środowisku surowców i materiałów wtórnych”.

Do przeprowadzenia oceny zrównoważonego wykorzystania zasobów i wpływu obiektów budowlanych na środowisko powinny być stosowane (w miarę możliwości) deklaracje środowiskowe wyrobów (Environmental Product Declaration – EPD). Obecnie są one wydawane na podstawie norm ISO serii 14020, lecz w Komitecie Technicznym CEN/TC 350 sfinalizowano już prace nad wdrożeniem EPD do systemu norm europejskich i ustanowiono normę EN 15804:2012 [4] (wprowadzoną do krajowego systemu normalizacyjnego jako PN-EN w ramach prac PKN KT 307). Wyniki prac Komitetu Technicznego CEN/TC 350 będą wykorzystywane w dokumentowaniu wielu nowych wymagań CPR [1].

Deklaracja właściwości użytkowych wyrobów budowlanych

Wymagania art. 4–7 rozporządzenia nr 305/2011 [1] nawiązują do nowej koncepcji deklaracji właściwości użytkowych wyrobu budowlanego, sporządzanej obowiązkowo przez producenta przy wprowadzaniu wyrobu na rynek Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), jeżeli wyrób jest objęty normą europejską lub jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną.

Nowa deklaracja nie jest już deklaracją „zgodności” ze zharmonizowaną specyfikacją techniczną, co było pojęciem nieprecyzyjnym, szczególnie wówczas, gdy dokumentem odniesienia była norma zharmonizowana, obejmująca całą grupę wyrobów o zróżnicowanych właściwościach użytkowych przyporządkowanych kilku możliwym, zamierzonym zastosowaniom. Według zasad ustalonych w art. 17 CPR [1] norma zharmonizowana ma służyć producentowi przede wszystkim jako narzędzie określające metody i kryteria oceny właściwości użytkowych wyrobu.

Wybór zakresu i poziomu właściwości użytkowych deklarowanych na jej podstawie należy do obowiązków producenta, który odpowiada również za zapewnienie stałości deklarowanych cech w toku bieżącej produkcji wyrobu. Związane jest z tym nowe zastosowanie terminu „zgodność”, które ma dotyczyć wymagania zapewnienia przez producenta zgodności wyrobu z zadeklarowanymi właściwościami użytkowymi.

W związku z pozostawieniem producentom swobody w kształtowaniu zakresu i poziomu deklarowanych właściwości użytkowych teoretycznie istnieje możliwość sporządzania „pustych” deklaracji. Mają temu przeciwdziałać przepisy art. 6, ust. 3, pkt c), które wymagają zadeklarowania właściwości użytkowych co najmniej jednej z zasadniczych charakterystyk wyrobu, oraz przepisy art. 3, ust. 3, dające Komisji Europejskiej prawo do ustalenia zasadniczych charakterystyk podlegających obowiązkowemu deklarowaniu przy wprowadzaniu wyrobu na rynek EOG. Ogólna zasada określająca wymagany zakres i poziom właściwości użytkowych wywodzi się z art. 6, ust. 3, pkt e), w którym przewidziano, że producent musi zadeklarować:
„(…) właściwości użytkowe tych zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego, które wiążą się z zamierzonym zastosowaniem lub zastosowaniami, z uwzględnieniem przepisów odnoszących się do zamierzonego zastosowania lub zastosowań w miejscu, gdzie producent zamierza udostępnić wyrób na rynku”.

Wymaganie to wskazuje na konieczność znajomości tych przepisów, a w sytuacji, gdy wyrób przeznaczony jest na rynek europejski – dostępu do informacji o przepisach różnych państw UE. Pozyskiwanie takich informacji nie jest łatwe i wymaga znajomości różnych systemów prawnych i licznych, odmiennych sposobów kształtowania wymagań w przepisach techniczno-budowlanych. Dlatego rozporządzenie nr 305/2011 [1] w art. 10 nakłada na państwa członkowskie obowiązek wyznaczenia krajowych punktów kontaktowych ds. wyrobów budowlanych, których zadaniem jest dostarczanie przejrzystych i łatwych do zrozumienia informacji o stosowanych krajowych przepisach techniczno-budowlanych.

Kolejną ważną zasadą dotyczącą deklaracji sporządzanej przy wprowadzaniu wyrobu na rynek według przepisów CPR [1] jest obowiązek dołączania jej kopii do każdego wyrobu udostępnianego na rynku. Kopia ta może mieć formę papierową, można ją też przesyłać drogą elektroniczną. Istotną zaletą tego rozwiązania jest dostarczanie wraz z wyrobem informacji o zadeklarowanych właściwościach użytkowych. Należy jednak pamiętać, że miejsce wprowadzenia wyrobu na rynek może różnić się od miejsca jego późniejszego udostępniania, co może skutkować potrzebą dostosowania zakresu i poziomu deklarowanych właściwości użytkowych do wymagań konkretnych przepisów [5].

Czynniki wpływające na zakres i poziom deklarowanych właściwości użytkowych zależą zatem od:

• typu wyrobu zdefiniowanego przez producenta,
• zadeklarowanego przez producenta zamierzonego zastosowania wyrobu,
• przepisów krajowych w miejscu wprowadzenia wyrobu na rynek oraz w miejscach późniejszego udostępniania,
• wskazań Komisji Europejskiej dotyczących zakresu oraz ewentualnych wartości progowych zasadniczych charakterystyk.

Nowa rola oznakowania CE

W kwestii oznakowania CE rozporządzenie nr 305/2011 [1] odwołuje się do ogólnych zasad określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 [6] z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającym wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu. 

Te ogólne zasady obejmujące wszystkie dyrektywy nowego podejścia związane z obowiązkiem oznakowania CE uszczegółowiono w CPR [1]. Ze względu na specyfikę wyrobów budowlanych związane jest ono m.in. z podawaniem informacji o wyrobie i wymaga uprzedniego sporządzenia deklaracji jego właściwości użytkowych na zasadach określonych w CPR [1].

Umieszczenie przez producenta oznakowania CE świadczy o tym, że bierze on na siebie odpowiedzialność za zgodność wyrobu budowlanego z zadeklarowanymi właściwościami użytkowymi oraz ze wszystkimi wymaganiami rozporządzenia nr 305/2011 [1] i ewentualnie innych przepisów harmonizacyjnych UE.

Nowe zasady sprawiają, że w odniesieniu do wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oznakowanie staje się jedynym dopuszczalnym oznakowaniem, a państwa członkowskie zostają zobligowane do wyeliminowania możliwości stosowania innych znaków o identycznym zakresie, tzn. potwierdzających właściwości użytkowe deklarowane na podstawie normy.

Producent ma obowiązek oznakowania CE swojego wyrobu także wówczas, gdy na jego wniosek wydano dla wyrobu europejską ocenę techniczną (EOT). Ze względu na dobrowolny charakter procedury uzyskiwania EOT obowiązek takiego oznakowania nie dotyczy innych producentów takich samych wyrobów. W tym obszarze, z definicji nieobjętym zakresem norm zharmonizowanych, wyroby mogą być wprowadzane na rynek zarówno według systemu europejskiego, jak i krajowego – w zależności od wyboru producenta.

W poprzednim systemie wynikającym z przepisów dyrektywy 89/106/EWG [2] oznakowanie CE umożliwiało bezwarunkowy, swobodny dostęp wyrobu budowlanego na rynki wszystkich państw EOG i niezależnie od deklarowanych z tym oznakowaniem właściwości użytkowych nie było podstaw do kwestionowania jego obecności na rynku. Zastosowanie wyrobu z oznakowaniem CE wymagało od stosującego sprawdzenia, czy towarzyszące oznakowaniu informacje o cechach wyrobu pozwalają na zgodne z przepisami użycie go w konkretnym obiekcie budowlanym. Według nowych zasad wynikających z rozporządzenia nr 305/2011 [1] deklarowane właściwości użytkowe wyrobu noszącego oznakowanie CE muszą natomiast odpowiadać wymaganiom dla określonego zastosowania w miejscu udostępniania wyrobu. Jeżeli tak nie jest, państwo członkowskie może zakazać lub ograniczyć na swoim terytorium udostępnianie i stosowanie wyrobów niespełniających tego warunku. Oznacza to nałożenie na producenta obowiązku zapewnienia zgodności wyrobu z przepisami w miejscu jego udostępniania. Nie zwalnia to stosującego z obowiązku sprawdzenia, czy wyrób z oznakowaniem CE spełnia wymagania przepisów, niemniej nowy system europejski, dzięki powszechnej dostępności deklaracji właściwości użytkowych wyrobu, powinien znacząco ułatwić tę weryfikację.

Nowe obowiązki uczestników rynku wyrobów budowlanych

W tiret (41) preambuły do rozporządzenia nr 305/2011 [1] wskazano na potrzebę zapewnienia, aby wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji wyrobów budowlanych podejmowały działania gwarantujące, że wprowadzają do obrotu wyroby spełniające wymagania rozporządzenia. 

Mówi o tym fragment:

„W szczególności importerzy i dystrybutorzy wyrobów budowlanych powinni być świadomi, w odniesieniu do których zasadniczych charakterystyk wyrobów istnieją przepisy na rynku unijnym oraz jakie szczególne wymagania obowiązują w państwach członkowskich odnośnie do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych, i powinni stosować tę wiedzę w zawieranych przez nich transakcjach handlowych”.

Wynikająca z CPR [1] zasada, że deklaracja właściwości użytkowych wyrobu dostarczana jest wraz z wyrobem w całym łańcuchu dostaw, związana jest także ze zwiększeniem znaczenia prawidłowej identyfikowalności i odtwarzalności wyrobu. Zakłada się, że może to znacząco poprawić efektywność nadzoru nad rynkiem w skali całej UE. Do wymienionych w art. 11 rozporządzenia nr 305/2011 [1] obowiązków producenta warunkujących prawidłowość oznakowania CE należy sporządzenie dokumentacji technicznej stanowiącej podstawę deklaracji, potwierdzającej również podjęcie w ramach zakładowej kontroli produkcji wszelkich działań wymaganych do zapewnienia stałości deklarowanych właściwości użytkowych [7]. Istotnym obowiązkiem producenta jest także zapewnienie możliwości identyfikacji wyrobu przez opatrzenie go np. numerem typu, partii lub serii. Elementem identyfikacji jest także obowiązek umieszczenia nazwy producenta i jego adresu kontaktowego na wyrobie lub jego opakowaniu.

Jeżeli wyrób zawiera substancje regulowane przez rozporządzenie nr 1907/2006 (REACH) [8], to informacje w tym zakresie powinny być dostarczane przez producenta wraz z deklaracją właściwości użytkowych. Obowiązek ten może dotyczyć wielu producentów chemii budowlanej, ale nie tylko. Producent powinien także dostarczać wraz z wyrobem instrukcję obsługi i informacje na temat bezpieczeństwa wyrobu.

Rozporządzenie nr 305/2011 [1] nakłada nowe obowiązki również na importerów i dystrybutorów wyrobów budowlanych. Importer – jako podmiot odpowiedzialny za wprowadzanie na rynek EOG wyrobów spoza Unii Europejskiej – musi zapewnić sporządzenie przez producenta wyrobu dokumentacji technicznej oraz deklaracji właściwości użytkowych spełniającej wymagania CPR, a także przeprowadzenie przez niego oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych. Importer musi zapewnić, aby wyrób miał oznakowanie CE oraz aby towarzyszyły mu wymagane dokumenty dodatkowe. Ponadto ma obowiązek podania swojej nazwy i adresu kontaktowego na wyrobie budowlanym, co przede wszystkim ułatwia kontakt i egzekwowanie uprawnień kontrolnych organom nadzoru nad rynkiem. Do obowiązków importera należy także przechowywanie kopii deklaracji właściwości użytkowych.

Podobnie dystrybutorzy wyrobów budowlanych udostępniający wyroby na rynku mają obowiązek zapewnienia, by miały one wymagane oznakowanie CE i by towarzyszyły im wszelkie dokumenty wymagane w rozporządzeniu nr 305/2011 [1]. Obowiązkiem dystrybutorów jest także zapewnienie spełnienia stosownych wymagań przez producenta i importera wyrobów.

Importera lub dystrybutora, którzy wprowadzają wyrób pod swoją własną nazwą lub modyfikują wyrób wcześniej wprowadzony do obrotu w sposób wpływający na zgodność z deklaracją właściwości użytkowych, uważa się za producentów takiego wyrobu i stosuje się do nich wszelkie wynikające z tego obowiązki.

Dopełnieniem obowiązków podmiotów gospodarczych uczestniczących w łańcuchu dostaw wyrobów budowlanych jest zasada, że wszystkie one przez 10 lat od momentu wprowadzenia wyrobu budowlanego do obrotu powinny być w stanie zidentyfikować na żądanie organów nadzoru:

• każdy podmiot gospodarczy, który dostarczył im wyrób;
• każdy podmiot gospodarczy, któremu dostarczyły wyrób.

W rozporządzeniu tym znacząco wzrasta więc rola i zakres obowiązków importera i dystrybutora wyrobów budowlanych, a zmniejsza zakres możliwych zadań powierzanych upoważnionemu przedstawicielowi. Od 1 lipca 2013 r. upoważnienie nie może obejmować sporządzania dokumentacji technicznej.

Jednostki upoważnione do wykonywania zadań specjalnych

Jedną z przesłanek zmian w europejskim systemie wprowadzania wyrobów na rynek, podkreślaną często przez Komisję Europejską, była potrzeba zapewnienia spójnego poziomu jakości działań jednostek notyfikowanych. W rozporządzeniu nr 305/2011 [1] wprowadzono zatem jako uprzywilejowane kryterium notyfikacji certyfikat akredytacji wydany przez państwową jednostkę akredytującą w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 765/2008 [5].

Jednostki notyfikowane muszą w sposób ciągły dysponować m.in.:

• pracownikami o odpowiednich kompetencjach technicznych i doświadczeniu w wykonywaniu zadań strony trzeciej w procesie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych,
• procedurami zapewniającymi przejrzystość i odtwarzalność prowadzonych działań,
• środkami technicznymi i administracyjnymi niezbędnymi do prowadzenia działań, dla których została notyfikowana,
  a także mieć dostęp do wszystkich niezbędnych urządzeń i odpowiedniego wyposażenia.

CPR [1] uściśla wymagania dotyczące bezstronności jednostek notyfikowanych i zachowania przez nie poufności. Po 1 lipca 2013 r. (tak samo jak dotychczas) jednostki notyfikowane będą miały obowiązek udziału w stosownej działalności normalizacyjnej oraz w działalności grupy koordynującej jednostki notyfikowane. Znacząco wzrasta rola dokumentów wypracowywanych przez te jednostki na forum ich europejskiej organizacji, zyskują one rangę obowiązujących, ogólnych wytycznych działania.

Jednostki oceny technicznej (JOT-y), powoływane przez państwa członkowskie w miejsce dotychczas funkcjonujących europejskich jednostek aprobujących, również poddano obowiązkowi spełnienia rygorystycznych wymogów kompetencyjnych oraz proceduralnych. Zasady te sformułowano w tabeli 2 załącznika IV do rozporządzenia nr 305/2011 [1]. Miało to służyć uproszczeniu procedur prowadzących do uzyskiwania europejskich dokumentów oceny przy jednoczesnym zapewnieniu przejrzystości procedur współpracy jednostek między sobą i z producentem podczas opracowywania europejskich dokumentów oceny (EDO) stanowiących podstawę wydawania euro­pejskich ocen technicznych (EOT). Wskazania dotyczące zasad nowej procedury odnoszą się również do czasu prowadzenia działań przez JOT-y.

W praktyce państwa członkowskie upoważniają dotychczasowe europejskie jednostki aprobujące do funkcjonowania jako JOT. Nowe zadania będą wykonywane w ramach tej samej organizacji europejskiej EOTA, ale po 1 lipca 2013 r. litera „A” w tym akronimie będzie oznaczać nie aprobaty (approvals), a oceny (assessments).

Procedury uproszczone i postanowienia przejściowe

Cechą charakterystyczną rozporządzenia CPR [1] jest dostosowanie postanowień do zróżnicowanych warunków wprowadzania wyrobów na rynek. 

Reguluje ono kwestie jednostkowego stosowania, produkcji na skalę nieprzemysłową, zawiera warunki stosowania procedur uproszczonych, w tym ułatwienia dla mikroprzedsiębiorstw. Zasady, na podstawie których producenci mogą korzystać z procedur uproszczonych, stanowią rozwinięcie dotychczas wprowadzanych ułatwień w zakresie kaskadowych badań typu i dzielenia się wynikami badań typu opisanych w Dokumencie Informacyjnym M Komisji Europejskiej „Ocena zgodności w ramach dyrektywy dotyczącej wyrobów budowlanych” [9]. Istotną nowością wprowadzoną przez rozporządzenie nr 305/2011 [1] są zasady uproszczone, możliwe do zastosowania przez mikroprzedsiębiorstwa, dotyczące wyrobów objętych systemami 3 i 4.

Istotnym elementem uproszczenia systemu europejskiego jest wskazanie jako obowiązującej do stosowania w normach zharmonizowanych zasady kierunkowej polegającej na umożliwieniu zastępowania badań przez mniej uciążliwe metody oceny właściwości użytkowych.

Pełne wdrożenie wszystkich postanowień rozporządzenia CPR [1] od 1 lipca 2013 r. zakłada możliwie bezkonfliktowe przejście spod rządów dyrektywy do przepisów rozporządzenia CPR, z uwzględnieniem wszystkich praw nabytych przez producentów. 

Umożliwiają to przepisy przejściowe rozporządzenia stanowiące, że:

• wyroby budowlane wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą 89/106/EWG [2] przed 1 ­lipca 2013 r. uznaje się za zgodne z rozporządzeniem CPR [1];
• producenci mogą wystawiać deklarację właściwości użytkowych na podstawie certyfikatu zgodności lub deklaracji zgodności wydanych przed 1 lipca 2013 r. zgodnie z dyrektywą 89/106/EWG [2];
• wytyczne EOTA opublikowane przed 1 lipca 2013 r. mogą być stosowane w procedurze udzielania Europejskich Ocen Technicznych;
• producenci mogą wykorzystywać Europejskie Aprobaty Techniczne wydane przed 1 ­lipca 2013 r. jako Europejskie Oceny Techniczne do końca okresu ich ważności.

Przykłady dostosowywania systemów krajowych

Wraz z przygotowaniami zmierzającymi do zapewnienia z dniem 1 lipca 2013 r. sprawnego funkcjonowania nowego systemu europejskiego w wielu państwach członkowskich trwają równolegle prace legislacyjne nad dostosowaniem dotychczasowych systemów krajowych do postanowień obowiązujących wyroby objęte rozporządzeniem nr 305/2011 [1].

W przypadku Austrii zgodnie z notyfikowanym projektem zmian ustawy o akredytacji i wyrobach budowlanych [10] (2011/47/A notyfikacja z 15.02.2011 r.) dotychczasowy system krajowy ma zostać zmieniony tylko co do zakresu (z wyłączeniem wyrobów z oznakowaniem CE). Dotychczasowe krajowe dokumenty będą miały natomiast ten sam charakter i nazwę co dotychczas.

System krajowy określony w projekcie [10], obejmujący wyroby, w odniesieniu do których nie istnieją normy zharmonizowane, wprowadza podstawowy warunek, że wyroby objęte systemem krajowym (wymienione na liście ÖA) można stosować tylko wtedy, gdy spełniają one odpowiednie wymogi przepisów wskazanych na liście wyrobów ÖA lub wydano dla nich krajową aprobatę techniczną oraz oznakowano je symbolem zgodności ÜA (rys. 3).

Przepisy słowackie określone w projekcie ustawy o wyrobach budowlanych [11] notyfikowanym Komisji Europejskiej, regulują wyznaczanie jednostek ds. oceny technicznej oraz notyfikację jednostek upoważnionych do wykonywania zadań strony trzeciej w systemach oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (jednostek notyfikowanych).

Projekt ustawy słowackiej kształtuje system krajowy jako system zwierciadlany w stosunku do rozporządzenia nr 305/2011 [1], co szczególnie uwidacznia się w regulacjach dotyczących krajowej deklaracji właściwości użytkowych, zwanej „deklaracją właściwości użytkowych SK”.

Zasady krajowego oznakowania zgodności znakiem CSK są bardzo zbliżone do oznakowania CE, również pod względem rodzaju informacji towarzyszących. Informacje te mogą być podane na wyrobie w formie pełnej lub minimalnej (rys. 4), przy założeniu, że wersja pełna informacji znajdzie się w dokumentach towarzyszących wyrobowi.

Polskie przepisy związane z zapewnieniem funkcjonowania rozporządzenia nr 305/2011 [1] będą ukształtowane przez zmiany w ustawie o wyrobach budowlanych. Założenia do zmiany ustawy, opublikowane w bazie danych Rządowego Centrum Legislacyjnego [12], przewidują funkcjonowanie w Polsce, w obszarze nieobjętym normami zharmonizowanymi, dopełniającego systemu krajowego. Zasady tego systemu mają być zbliżone do regulacji rozporządzenia nr 305/2011 [1] w celu zapewnienia spójności zasad dotyczących wprowadzania na rynek wszystkich wyrobów budowlanych. Projekt podkreśla, że proponowane kierunki zmian wymagań krajowych dla obszaru niezharmonizowanego (nieobjętego rozporządzeniem nr 305/2011 [1]) nie są dodatkową regulacją, a jedynie dostosowują istniejące polskie regulacje do rozwiązań CPR [1].

Projekt systemu krajowego przewiduje zatem utrzymanie obowiązku oznakowania wyrobów budowlanych spoza obszaru regulowanego przez CPR [1] znakiem budowlanym przy jednoczesnym zastąpieniu dotychczas wymaganej krajowej deklaracji zgodności z polską normą lub aprobatą techniczną przez deklarację właściwości użytkowych sporządzaną przez producenta na podstawie polskiej normy lub krajowej oceny technicznej. Przewidziano przeniesienie do systemu krajowego dodatkowych obowiązków nałożonych przez CPR [1] na producentów, importerów i dystrybutorów oraz wprowadzenie jednolitych wymagań wzmacniających rolę i uprawnienia nadzoru nad rynkiem.

PODSUMOWANIE

Rozporządzenie nr 305/2011 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych określa nowe zasady wprowadzania i udostępniania wyrobów budowlanych na jednolitym rynku UE. Zmiana zasad funkcjonowania rynku wyrobów budowlanych nastąpi od 1 lipca 2013 r.

W dokumencie tym zawarto zasady deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych i stosowania oznakowania CE. Zmiany w stosunku do uchylonej dyrektywy Rady 89/106/EWG [2] dotyczą m.in. nazw i definicji, wymagań podstawowych (w których wprowadzono wymogi związane z założeniami budownictwa zrównoważonego) oraz zakresu obowiązków producentów, importerów, dystrybutorów i jednostek notyfikowanych. 

LITERATURA

1. Rozporządzenie nr 305/2011 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (DzUrz L 88 z 4.4.2011, s. 5–43).
2. Dyrektywa Rady 89/106/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do wyrobów budowlanych (DzUrz L 40 z 11.2.1989, s. 12–26).
3. L. Czarnecki, J. Tworek, S. Wall, „Budownictwo zrównoważone w Polsce”, „Inżynier Budownictwa”, nr 3/2012, 
   s. 24–28.
4. EN 15804:2012, „Sustainability of construction works. Environmental product declarations. Core rules for the product category of construction products”.
5. J. Tworek, „Deklaracja właściwości użytkowych wyrobów budowlanych według rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 305/2011”, „Materiały Budowlane”, nr 8/2011, s. 106–108.
6. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiające wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu uchylające rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (DzUrz L 218 z 13.8.2008, s. 30–47).
7. J. Bobrowicz, L. Czarnecki, J. Tworek, „Wprowadzanie do obrotu wyrobów budowlanych zgodnie z Rozporządzeniem CPR 305/2011”, „Materiały Budowlane”, nr 11/2012, s. 32–35.
8. Rozporządzenie nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (DzUrz L 396 z 30.12.2006, s. 1–794).
9. „Atestacja zgodności wyrobów budowlanych – nowe elementy”, Seria Dokumenty Unii Europejskiej dotyczące budownictwa, ITB, Warszawa 2006.
10. Projekt ustawy zmieniającej ustawę kraju związkowego Karyntia o akredytacji i wyrobach budowlanych, Baza danych Komisji Europejskiej TRIS, 2011/47/A notyfikacja z 15.2.2011 r.
11. Projekt słowackiej ustawy o wyrobach budowlanych, Baza danych Komisji Europejskiej TRIS, 2012/534/SK notyfikacja z dnia 16.10.2012 r.
12. Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o wyrobach budowlanych oraz niektórych innych ustaw. Baza danych Rządowego Centrum Legislacyjnego, grudzień 2012.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!