Funkcjonowanie norm z zakresu akustyki w architekturze - interpretacja

Relacje między normami a innymi dokumentami, a w szczególności aktami prawnymi krajów członkowskich, opisuje przewodnik PKN-CENELEC/GUIDE 3:2006 „Wzajemne relacje między przepisami i normami. Część 1: Powoływanie się na normy. Główne sposoby stosowania. Część 2: Harmonizacja przepisów i powołań na normy” [2]. Dokument ten stanowi podstawę do interpretowania sposobu funkcjonowania norm w kolejnych paragrafach rozporządzenia ministra infrastruktury [1] ze względu na fakt, że państwo polskie jest sygnatariuszem umów międzynarodowych oraz członkowskich w ramach UE, w tym jest członkiem takich międzynarodowych organizacji, jak CEN oraz ISO. Należy zatem domniemywać, że funkcjonowanie norm w aktach prawnych wyższego rzędu odbywa się z pełną świadomością tych zasad.

Zawarta w rozporządzeniu [1] lista norm może być uważana przez uczestników procesu inwestycyjnego za obowiązek lub tylko za wskazówkę, co zależy od treści samego paragrafu rozporządzenia. Jak zatem powołane w rozporządzeniu normy będą kreować jakość środowiska akustycznego oraz wzajemne relacje uczestników procesu budowlanego? Zgodnie z PKN-CENELEC/GUIDE 3 [2] istnieją dwa podstawowe powołania wykonawcze norm w aktach wyższego rzędu: powołanie obowiązujące i wskazujące.

Powołanie obowiązujące oznacza, że przywołana norma powinna być stosowana w celu realizacji przepisu. Powołanie wskazujące oznacza, że norma jest jednym ze sposobów realizacji celu regulacji prawnej, a ustawodawca dopuszcza istnienie innych sposobów już na etapie powstawania aktu prawnego powołującego normę, a także w przyszłości. To, czy norma jest powołana w sposób obowiązujący czy wskazujący, zależy od jednoznaczności wskazania normy w akcie prawnym w konkretnych paragrafach. W § 324 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych [1] zawarto pierwsze powołanie norm definiujących wymagania ochrony przed hałasem i drganiami. Powołanie sformułowane zostało w liczbie mnogiej:

„Budynek, w którym ze względu na prowadzoną w nim działalność lub sposób eksploatacji mogą powstawać uciążliwe dla otoczenia hałasy lub drgania, należy kształtować i zabezpieczać tak, aby poziom hałasu i drgań przenikających do otoczenia z pomieszczeń tego budynku nie przekraczał wartości dopuszczalnych określonych w odrębnych przepisach dotyczących ochrony środowiska, a także nie powodował przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu i drgań w pomieszczeniach innych budynków podlegających ochronie przeciwhałasowej i przeciwdrganiowej określonego w Polskich Normach dotyczących dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w pomieszczeniach oraz oceny wpływu drgań na budynki i na ludzi w budynkach”.

Takie sformułowanie można interpretować następująco: chodzi o normę dotyczącą dopuszczalnych wartości poziomu hałasu i normę dotyczącą dopuszczalnych poziomów drgań. Inna interpretacja jest taka, że ustawodawca dopuszcza powstanie innych podobnych zakresem norm, które definiują dopuszczalne wartości poziomu dźwięku i drgań w pomieszczeniach.

Paragraf ten w swoim rozmytym zapisie umożliwia funkcjonowanie norm środowiskowych dotyczących jednego obiektu według jego przeznaczenia (np. obiektów hotelowych) i zdefiniowania w normie obiektowej wymagań dotyczących dopuszczalnych wartości definiujących klimat akustyczny. Wymienienie w załączniku do rozporządzenia [1] w p. 61 norm PN- -B -02151-02:1987 [3], PN -B- 02170:1985 [4] i PN-B-02171:1988 [5] można w świetle zapisów przewodnika PKN-CENELEC/ /GUIDE 3 [2] uznać za powołanie wskazujące. Tak samo należy traktować powołanie zawarte w § 325.1:

„Budynki mieszkalne, budynki zamieszkania zbiorowego i budynki użyteczności publicznej należy sytuować w miejscach najmniej narażonych na występowanie hałasu i drgań, a jeżeli one występują i ich poziomy będą powodować w pomieszczeniach tych budynków przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu i drgań, określonych w Polskich Normach dotyczących dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w pomieszczeniach oraz oceny wpływu drgań na budynki i na ludzi w budynkach, należy stosować skuteczne zabezpieczenia”.

W § 325.2 mamy jednoznaczne powołanie się na normę dotyczącą izolacyjności akustycznej:

„Budynki z pomieszczeniami wymagającymi ochrony przed zewnętrznym hałasem i drganiami należy chronić przed tymi uciążliwościami poprzez zachowanie odpowiednich odległości od ich źródeł, usytuowanie i ukształtowanie budynku, stosowanie elementów amortyzujących drgania oraz osłaniających i ekranujących przed hałasem, a także racjonalne rozmieszczenie pomieszczeń w budynku oraz zapewnienie izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych określonej w Polskiej Normie dotyczącej wymaganej izolacyjności akustycznej przegród w budynkach oraz izolacyjności akustycznej elementów budowlanych”.

Powołanie na tę normę, czyli PN-B-02151-3:1999 „Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach. Izolacyjność akustyczna przegród w budynkach oraz izolacyjność akustyczna elementów budowlanych. Wymagania” [6], jest obowiązujące, jest ono jednak nader niefortunne. W przypadkach obciążenia nieruchomości hałasem lotniczym budynków spełnienie wymagań zawartych w § 324 stoi w konflikcie ze spełnieniem wymagań § 325 oraz § 326.1, w którym zawarto powołanie na normę PN-B-02151-02:1987 [3]. Przyjęcie dopuszczalnej wartości poziomu dźwięku w pomieszczeniu jako kryterium komfortu akustycznego jest wymaganiem bardziej rygorystycznym względem parametrów akustycznych przegród i wymaga stosowania technologii o wyższej izolacyjności akustycznej.

Powołanie na normę PN -B- -02151 -3:1999 [6], mające charakter obowiązujący, może więc w przyszłości sprzyjać budowie domów tylko częściowo spełniających wymagania dotyczące uzyskania odpowiedniej jakości akustycznej, a to, który paragraf jest ważniejszy, będzie musiał w sytuacji konfliktu między użytkownikiem a deweloperem rozstrzygnąć sąd. W § 326.1 zawarto powołanie na normę pomiarową:

„Poziom hałasu oraz drgań przenikających do pomieszczeń w budynkach mieszkalnych, budynkach zamieszkania zbiorowego i budynkach użyteczności publicznej, z wyłączeniem budynków, dla których jest konieczne spełnienie szczególnych wymagań ochrony przed hałasem, nie może przekraczać wartości dopuszczalnych, określonych w Polskich Normach dotyczących ochrony przed hałasem pomieszczeń w budynkach oraz oceny wpływu drgań na ludzi w budynkach, wyznaczonych zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi metody pomiaru poziomu dźwięku A w pomieszczeniach oraz oceny wpływu drgań na ludzi w budynkach”.

Jednakże ustawodawca w treści tego paragrafu mówi o normach określających metody pomiarów poziomu dźwięku A w liczbie mnogiej. Należy zatem uznać, że ustawodawca, zgodnie ze wskazaniami PKN -CENELEC/GUIDE 3 [2], był świadom istnienia innej normy niż wymieniona w załączniku, a przypisana do tego paragrafu. Powołanie wskazujące na normę PN-B -02156:1987 „Akustyka budowlana. Metody pomiaru poziomu dźwięku A w budynkach” [7] jest bardzo słuszne w świetle istnienia normy PN -EN ISO 16032:2006 „Akustyka. Pomiar poziomu ciśnienia akustycznego od urządzeń wyposażenia technicznego w budynkach. Metoda dokładna” [8] oraz PN-EN ISO 10052:2007 „Akustyka. Pomiary terenowe izolacyjności od dźwięków powietrznych i uderzeniowych oraz hałasu od urządzeń wyposażenia technicznego. Metoda uproszczona” [9]. Normy te w porównaniu z normą PN-B -02156:1987 [7] pozwalają na skrócenie procesu oceny poziomu hałasu pochodzącego z wyposażenia technicznego budynku i połączenie procedury pomiarowej z cyklem pracy urządzenia.

Dzięki temu można obniżyć koszty prowadzenia pomiarów, np. poziomu hałasu w pomieszczeniach pochodzącego od systemu wentylacji czy urządzeń wodno-kanalizacyjnych. Stosowanie jednoznacznej procedury pomiarowej z normy PN-EN ISO 16032:2006 [9] do oceny hałasu dźwigów osobowych podczas pracy urządzenia pozwala uniknąć problemów z porównaniem wyników pomiarów wykonanych przez dwie różne jednostki.

W § 326 rozporządzenia [1] mamy ponownie powołanie obowiązujące na normę PN-B-02151-3:1999 [6] oraz powołanie na normy dotyczące metod oceny izolacyjności akustycznej. Znalazło się w nim wskazanie w liczbie mnogiej, które może odnosić się do tego, że paragraf traktuje o ścianach, stropach i podestach. Można jednak interpretować ten zapis następująco: ustawodawca był świadom istnienia innych norm, zatem normy podane w załączniku należy traktować jako powołanie wskazujące. Stosowanie, szczególnie w procesie odbioru budynku, normy PN-EN ISO 10052:2007 [9] jest zgodne z zapisami dyrektywy UE 89/106/EEC [10]. Mówi ona, co wyraźnie zapisane jest w Dokumencie interpretacyjnym: Wymagania podstawowe nr 5 „Ochrona przed hałasem”, że do oceny parametrów wyrobów należy stosować metody dokładne, a do oceny budynków – metody uproszczone.

Dla wykonawców stosowanie procedur z normy PN -EN ISO 10052:2007 [9] oznacza o 60% niższy koszt wykonania pomiarów w obiekcie w stosunku do pomiarów wykonywanych zgodnie z procedurą z normy PN-EN ISO 140-5:1999 „Akustyka. Pomiar izolacyjności akustycznej w budynkach i izolacyjności akustycznej elementów budowlanych. Pomiary terenowe izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych ściany zewnętrznej i jej elementów” [12]. Znaczne obniżenie kosztów pomiarów jest celowe z uwagi na konieczność wprowadzenia do budownictwa zasad zrównoważonego rozwoju oraz systemów zarządzania środowiskiem, szczególnie w zakresie inwestycji finansowanych ze środków wspólnotowych. Niższy koszt weryfikacji parametrów użytkowych budynku skłania też do wynajmowania niezależnych weryfikatorów. W § 326.5 rozporządzenia [1] mamy do czynienia z przypadkiem regulacji jakości obiektów przez stawianie wymagań względem wyrobu budowlanego:

„W pomieszczeniach budynków użyteczności publicznej, których funkcja związana jest z odbiorem mowy lub innych pożądanych sygnałów akustycznych, należy stosować takie rozwiązania budowlane oraz dodatkowe adaptacje akustyczne, które zapewnią uzyskanie w pomieszczeniach odpowiednich warunków określonych odrębnymi przepisami. Adaptacje akustyczne należy wykonywać z materiałów o potwierdzonych własnościach pochłaniania dźwięku wyznaczonych zgodnie z Polską Normą określającą metodę pomiaru pochłaniania dźwięku przez elementy budowlane”.

Ustawodawca przez przywołanie jednej normy dokonał powołania obowiązującego, ale tylko metody wyznaczania parametru wyrobu budowlanego. W paragrafie tym nie dokonano powołania na normę związaną z prezentacją danych w informacjach o wyrobie budowlanym. Jest to o tyle ważne, że przykładowo norma PN-EN ISO 11654:1999 „Akustyka. Wyroby dźwiękochłonne używane w budownictwie. Wskaźnik pochłaniania dźwięku” [13] pozwala na różne sposoby podawania danych, a zróżnicowanie jest wskazane dla kolejnych etapów realizacji inwestycji – np. w procesie programowania czy koncepcji nie ma potrzeby dokładnego analizowania danych w pasmach częstotliwości.

W § 326.5 ustawodawca nie wskazał normy zawierającej metody pomiaru parametrów w obiekcie do rozliczenia się stron procesu budowlanego. Nie powołano się np. na normę PN-EN ISO 3382:2001 „Akustyka. Pomiar czasu pogłosu pomieszczenia w powiązaniu z innymi parametrami akustycznymi” [14], a zatem to od decyzji stron będzie zależało, czy będą akceptować wiedzę techniczną w niej zawartą. Brak wskazania normy czy nawet sugestii w postaci zwrotu: „zgodnie z obecnym stanem techniki i wiedzy” daje możliwość oceny warunków pogłosowych w pomieszczeniach na wiele sposobów. Nie tworzy też jednoznacznej platformy wzajemnych relacji między zamawiającym budynek a dostawcą tego skomplikowanego produktu.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2009 r. nr 56, poz. 461).
2. PKN-CENELEC/GUIDE 3:2006 „Wzajemne relacje między przepisami i normami. Część 1: Powoływanie się na normy. Główne sposoby stosowania. Część 2: Harmonizacja przepisów i powołań na normy”.
3. PN-B-02151-02:1987 „Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem pomieszczeń w budynkach. Dopuszczalne wartości poziomu dźwięku w pomieszczeniach”.
4. PN-B-02170:1985 „Ocena szkodliwości drgań przekazywanych przez podłoże na budynki”.
5. PN-B-02171:1988 „Ocena wpływu drgań na ludzi w budynkach”.
6. PN-B-02151-3:1999 „Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach. Izolacyjność akustyczna przegród w budynkach oraz izolacyjność akustyczna elementów budowlanych. Wymagania”.
7. PN-B-02156:1987 „Akustyka budowlana. Metody pomiaru poziomu dźwięku A w budynkach”.
8. PN-EN ISO 16032:2006 „Akustyka. Pomiar poziomu ciśnienia akustycznego od urządzeń wyposażenia technicznego w budynkach. Metoda dokładna”.
9. PN-EN ISO 10052:2007 „Akustyka. Pomiary terenowe izolacyjności od dźwięków powietrznych i uderzeniowych oraz hałasu od urządzeń wyposażenia technicznego. Metoda uproszczona”.
10. Dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich 89/106/EEC w sprawie zbliżenia ustaw i aktów wykonawczych Państw Członkowskich dotyczących wyrobów budowlanych, [w:] „Dokumenty Wspólnoty Europejskiej dotyczące Budownictwa”, Zeszyt 1, Instytut Techniki Budowlanej Warszawa 1994.
11. Dokument interpretacyjny do Dyrektywy 89/106/EEC dotyczącej wyrobów budowlanych: Wymagania podstawowe nr 5 „Ochrona przed hałasem”, [w:] „Dokumenty Wspólnoty Europejskiej dotyczące Budownictwa”, Zeszyt 6, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 1996.
12. PN-EN ISO 140-5:1999 „Akustyka. Pomiar izolacyjności akustycznej w budynkach i izolacyjności akustycznej elementów budowlanych. Pomiary terenowe izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych ściany zewnętrznej i jej elementów”.
13. PN-EN ISO 11654:1999 „Akustyka. Wyroby dźwiękochłonne używane w budownictwie. Wskaźnik pochłaniania dźwięku”. 14. PN-EN ISO 3382:2001 „Akustyka. Pomiar czasu pogłosu pomieszczenia w powiązaniu z innymi parametrami akustycznymi”.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!