Wykonywanie obiektów budowlanych zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego

Ustawa Prawo ochrony środowiska [1] definiuje rozwój zrównoważony jako rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych potrzeb społeczności, zarówno współczesnej, jak i przyszłych pokoleń. Budownictwo służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb społeczeństwa jest jednym z elementów rozwoju zrównoważonego i powinno być zgodne z jego zasadami.

Budownictwo z uwagi na jego społeczne i gospodarcze znaczenie jest w dużym zakresie regulowane przepisami, zarówno europejskimi, jak i krajowymi. W unijnej dyrektywie 89/106 EWG [2] zapisano wymagania związane z zapewnieniem w budynkach odpowiednich warunków zdrowotnych, komfortu życia oraz ochrony środowiska zewnętrznego: „obiekty budowlane muszą być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby nie stanowiły zagrożenia dla higieny lub zdrowia mieszkańców albo sąsiadów”.

W polskim Prawie budowlanym [3] również zawarto ten wymóg, a mianowicie obiekty budowlane powinny być projektowane, budowane i użytkowane w sposób zapewniający spełnienie wymagań podstawowych dotyczących m.in. odpowiednich warunków higienicznych, zdrowotnych oraz ochrony środowiska.

Przepisy UE zawierają również wymogi dotyczące właściwości wyrobów budowlanych związane z higieną, zdrowiem i środowiskiem. Obejmują one problematykę środowiska wewnętrznego budynku, wpływu obiektu na środowisko zewnętrzne oraz zagadnienia związane z gospodarką komunalną: zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie ścieków i usuwanie odpadów stałych.

Obecnie w projektowaniu i realizacji obiektów nowych i remontowanych, wzmacnianych i modernizowanych, jednymi z najważniejszych stają się zagadnienia związane z higieną, zdrowiem i środowiskiem [6, 7].

Wymagania w tym zakresie dotyczą:

• wyrobów, elementów i obiektów budowlanych oraz ich zmian w całym okresie planowanej eksploatacji,
• systemów zarządzania jakością środowiskową w czasie projektowania i produkcji wyrobów i elementów oraz wykonania całych obiektów, a także remontów i modernizacji ze szczególnym uwzględnieniem istniejącej gęstej zabudowy miast.

Wymagania środowiskowe regulowane są przez dyrektywy Unii Europejskiej, międzynarodowe i krajowe akty prawne oraz międzynarodowe i krajowe normy i aprobaty techniczne.

W artykule zostaną przedstawione podstawowe wymagania środowiskowe w stosunku do wyrobów i rozwiązań materiałowo- -konstrukcyjnych przy wznoszeniu budynków oraz przy renowacji i modernizacji obiektów znajdujących się w zabudowie miast i ośrodków wiejskich.

Zasady projektowania i wykonywania obiektów budowlanych

Projektowanie i wykonywanie nowych oraz remontowanie i modernizowanie istniejących obiektów budowlanych wymagają współpracy architektów, konstruktorów, instalatorów, przedstawicieli dziedziny ochrony środowiska, trwałości budowli, akustyki, zabezpieczeń ppoż. i zabezpieczeń przeciwwilgociowych.

Ich działania muszą uwzględniać wykorzystanie nowoczesnych technik, technologii, materiałów i elementów.

W procesie budowlanym przy wykonywaniu budynków nowych oraz przy renowacji i modernizacji budynków istniejących bardzo ważna jest jakość wykonania. Wpływa ona w sposób istotny na wartości użytkowe – pozwala je zoptymalizować, tzn. osiągnąć maksymalny stopień używalności przy spełnieniu jednocześnie warunków minimum zużytej energii przy wykonaniu oraz zapewnieniu równowagi środowiska w nowych warunkach zabudowy miast i osiedli.

W budynkach prowadzony jest monitoring uszkodzeń, awarii i katastrof oraz analiza przyczyn ich powstawania. Dzięki temu można ustalić, jakie czynniki wpływają na stan zagrożenia budowli i jaką należy wybrać strategię projektowania oraz metody wykonania, aby zapewnić bezpieczeństwo i warunki użytkowania.

Rezultaty tych badań wskazują na konieczność kontroli właściwości materiałów i konstrukcji również pod kątem zdrowia, higieny i ochrony środowiska. Niezbędna jest także świadomość sposobu funkcjonowania materiałów w całym przewidywanym okresie ich użytkowania w celu zapewnienia ich niezawodności, trwałości konstrukcji, a także wartości użytkowej i zdrowotnej.

Analiza procesów degradacyjnych w celu określenia ich przyczyn wskazuje na konieczność zwrócenia szczególnej uwagi na problemy oddziaływania na środowisko.

Obiekty budowlane powinny zatem:

• wykazywać się odpowiednią trwałością,
• oddziaływać na środowisko w sposób nieszkodliwy,
• być ekonomiczne w zużyciu materiałów i energii,
• uwzględniać konsekwencje awarii z punktu widzenia życia i zdrowia ludzkiego.

Obecnie produkowane materiały i opracowywane technologie budowlane oparte są na nowoczesnych osiągnięciach chemii i technologii. Często stanowią one zagrożenie dla zdrowia człowieka i równowagi środowiska.

W celu ograniczenia tego zagrożenia w prawie polskim wprowadzono wymagania, by materiały te uzyskały aprobaty techniczne i deklaracje zgodności (certyfikaty) pod względem bezpieczeństwa, trwałości, wymagań użytkowych oraz zdrowotnych.

Współczesna inżynieria materiałowa i bogaty asortyment polimerów dają duże możliwości projektantom i wykonawcom robót budowlanych w zakresie wykonania, rekonstrukcji i renowacji różnych elementów budynków i obiektów. Materiały polimerowe i polimerowo-mineralne umożliwiają wykonywanie elementów przeznaczonych do stosowania wewnątrz i na zewnątrz budynków.

Większe wymagania muszą, oczywiście, spełniać materiały do stosowania na zewnątrz – obok parametrów fizyko-mechanicznych muszą one jeszcze odznaczać się odpornością na działanie warunków atmosferycznych.

Dobór składników i technologii wykonania, renowacji oraz modernizacji powinien być zawsze uzależniony od stanu i rodzaju elementów, wymagań użytkowników oraz planowanej eksploatacji budynków.

Wymagania środowiskowe dotyczące obiektów budowlanych

Dyrektywa rady Wspólnot Europejskich [7] oraz polskie przepisy budowlane wymagają zapewnienia, aby wyroby przeznaczone do stosowania w obiektach mogły być wykorzystywane tylko wówczas, gdy spełniają 6 wymagań podstawowych. Są to:

• nośność i stateczność nowych i istniejących obiektów,
• bezpieczeństwo pożarowe w czasie budowy, renowacji i remontów oraz eksploatacji,
• higiena, zdrowie i środowisko wewnątrz budynków nowych i starych, a także w środowisku miejskim,
• bezpieczeństwo użytkowe wewnątrz i na zewnątrz,
• ochrona przed hałasem budynków nowych i starych w czasie wykonania i eksploatacji,
• oszczędność energii i ochrona cieplna budynków nowych i starych.

W ostatnim czasie wprowadzane jest kolejne – siódme wymaganie, które dotyczy zrównoważonego rozwoju budownictwa.

Aspekty środowiskowe, choć w różny sposób, uwzględnione są w każdym z sześciu wymagań podstawowych. W największym stopniu temu problemowi poświęcone jest wymaganie „higiena, zdrowie i środowisko”.

Wymagania podstawowe w zakresie higieny, zdrowia i środowiska określają cechy oraz odpowiednie właściwości użytkowe wyrobów lub grup wyrobów. Zgodnie z nimi obiekty budowlane powinny być wykonywane, remontowane, modernizowane lub rozbierane m.in. w taki sposób, aby nie stanowiły zagrożenia dla higieny lub zdrowia mieszkańców, a także dla otoczenia, z powodu:

• wydzielania się gazów toksycznych,
• obecności w powietrzu szkodliwych cząstek lub gazów,
• emisji niebezpiecznego promieniowania,
• zanieczyszczenia lub zatrucia wody lub gleby,
• nieprawidłowego usuwania ścieków, dymu lub odpadów w postaci stałej lub ciekłej,
• obecności wilgoci w obiektach lub na powierzchniach wewnętrznych obiektów.

Ogólnie rzecz biorąc, wymagania podstawowe rozpatruje się, dzieląc je na: środowisko wewnętrzne, zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie ścieków oraz usuwanie odpadów stałych i środowisko zewnętrzne. Wymogi te powinny być spełnione na etapie projektowania, wykonywania oraz przez cały okres planowanego użytkowania obiektu, podczas niezbędnej konserwacji obiektu, a także przy remontach i modernizacjach.

Wymaganie w zakresie ochrony środowiska wewnętrznego dotyczy konieczności zapewnienia mieszkańcom i użytkownikom dostatecznych warunków ekologicznych wewnątrz obiektów, a mianowicie odpowiedniego środowiska cieplnego, oświetlenia, jakości powietrza, wilgoci i hałasu zgodnie z wymaganiami podstawowymi nr 2, 3, 4, 5, i 6.

Szczególne znaczenie ma jakość powietrza (temperatura, wilgotność i zapach) oraz akustyka w obiektach budowlanych, składające się na zdrowe środowisko wewnętrzne.

Przy zapewnieniu odpowiednich warunków ekologicznych brane są pod uwagę wyroby (w tym również materiały budowlane), których cechy decydują o właściwościach użytkowych mających wpływ na zdrowie, higienę i środowisko. Do wyrobów tych należą materiały stosowane m.in. na podłogach, ściankach działowych, ścianach – okładziny ścienne, sufity, materiały izolacyjne, farby i lakiery, środki ochrony drewna, kity, membrany wodoszczelne, przewody i osprzęt elektryczny, warstwy podłogowe, materiały murarskie, masy szpachlowe, wyroby instalacyjne oraz wszelkiego rodzaju kleje, łączniki i powłoki.

Wymaganie ochrony zdrowia użytkowników związane z właściwościami wody i instalacji wodociągowej dotyczy szczególnie zbiorników, przewodów, armatury i innych instalacji wodociągowych, w których znajduje się woda i zachodzą procesy jej uzdatniania. Nie powinny one zmieniać właściwości wody w taki sposób, aby zagrażało to zdrowiu konsumentów i naruszało równowagę środowiska.

Wymaganie w zakresie ścieków dotyczy wszystkich substancji odprowadzanych systemami kanalizacyjnymi, w tym wód zużytych, wody deszczowej i gazów powstających w instalacjach.

Obejmuje ono uwzględnienie:

• przedostawania się płynów do i z kanalizacji,
• przepływ wsteczny ścieków w budynku,
• wydzielania się gazów,
• skażenia mikrobiologicznego.

Wymaganie w stosunku do odpadów stałych obejmuje ochronę ludzi wewnątrz obiektów i środowiska w ich sąsiedztwie przed niepożądanymi substancjami, przedmiotami oraz organizmami występującymi w odpadach stałych. Zagrożenia te mogą powstawać na skutek:

• przenikania zanieczyszczeń od wód gruntowych,
• wytwarzania dymu, gazów i cieczy powstających w wyniku fermentacji na wolnym powietrzu,
• rozrzucania odpadów, umożliwiającego rozprzestrzenianie się infekcji,
• wyrobów do przesyłania śmieci: przewodów zsypowych, systemów rur i urządzeń.

Wymagania w zakresie środowiska zewnętrznego polegają na ograniczeniu wydzielania z wyrobów budowlanych zanieczyszczeń i odpadów, które mogą wpływać na jakość środowiska i stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt i roślin oraz zakłócać równowagę ekosystemu. Oddziaływanie na środowisko powinno być uwzględnione na wszystkich etapach istnienia materiału budowlanego i powinno obejmować:

• wydobycie, produkcję, proces budowlany,
• użytkowanie obiektów,
• rozbiórkę, wywóz na zwałkę, spalanie lub ponowną utylizację odpadów.

Wymaganie dotyczące nośności i stateczności obiektu budowlanego polega na spełnieniu ogólnej zasady zapewnienia niezawodności elementu lub całego obiektu w przewidywanym okresie użytkowania budynku. Uwzględniono w nim również ochronę środowiska przy remontach, modernizacji lub wyburzaniu obiektów.

Wymaganie dotyczące bezpieczeństwa pożarowego uwzględnia w głównej mierze odporność ogniową elementów konstrukcyjnych istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa konstrukcji, a także szkodliwości zdrowotnej użytkowników i otoczenia w czasie pożaru.

Wymaganie dotyczące ochrony przed hałasem stanowi jedno z istotnych wymogów użytkowych i środowiskowych. Stawiane obiektom budowlanym wymagania w tym zakresie dotyczą wyrobów i rozwiązań konstrukcyjno- budowlanych, a mają na celu zapewnienie ochrony budynków przed hałasem zewnętrznym i wewnętrznym, środowiska przed hałasem wytwarzanym przez źródła usytuowane wewnątrz obiektów budowlanych lub towarzyszące tym obiektom, a także ochronę budynków i środowiska przed drganiami. Składają się na nie wymagania odnoszące się do poszczególnych grup elementów i rozwiązań konstrukcyjno-budowlanych.

Według wymagania podstawowego dotyczącego energii i ochrony cieplnej budynkom nowym, a także remontowanym i modernizowanym należy zapewniać minimalną ilość energii potrzebnej do użytkowania (z uwzględnieniem warunków klimatycznych lokalizacji i potrzeb użytkowników).

W odniesieniu do budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego oraz użyteczności publicznej spełnienie tego wymagania określone jest przez wskaźnik sezonowego zapotrzebowania na energię końcową (ciepło).

Sezonowe zapotrzebowanie na ciepło uwzględnia:

• straty ciepła przez przegrody [kWh],
• straty ciepła na podgrzewanie powietrza wentylowanego [kWh],
• zyski ciepła od promieniowania słonecznego i źródeł wewnętrznych.

Ponadto przegrody budowlane powinny charakteryzować się wymaganą izolacyjnością i nie dopuszczać do powstawania kondensacji, a także nie powinny ulegać nadmiernemu zawilgoceniu wskutek dyfuzji wilgoci.

Ustalenia techniczne

Ustalone są dwie kategorie dokumentów technicznych: normy i wytyczne dotyczące projektowania i wykonywania wyrobów i obiektów budowlanych, ustalenia techniczne i aprobaty techniczne dotyczące wyrobów budowlanych podlegających atestacji zgodności (certyfikacji).

W miarę możności cechy wszystkich wyrobów wyrażane są w ustaleniach technicznych i w aprobatach technicznych w formie właściwości użytkowych. Metody obliczeń, pomiarów i badań podawane są w ustaleniach technicznych.

Wymagania wyrażane są w normach i ustaleniach technicznych w różny sposób, np. za pomocą:

• dopuszczalnego średniego i maksymalnego stężenia poszczególnych zanieczyszczeń w powietrzu wewnątrz budynków, zarówno nowo wznoszonych, jak i istniejących,
• zakazu lub ograniczenia stosowania niektórych substancji, ogólnie lub w określonych obszarach w gęstej zabudowie miast,
• ograniczenia stopnia wydzielania niektórych zanieczyszczeń z materiałów i wyrobów w istniejących obiektach,
• określania możliwych sposobów uszczelniania i stosowania barier ochronnych,
• określania wentylacji lub wymiany powietrza wewnątrz budynków,
• określania odległości i wysokości nowych budynków plombowych odpowiedniej do zapewnienia wymagań w zakresie nasłonecznienia wewnątrz budynków,
• odpowiednich wartości czynników mających wpływ na temperaturę, wilgotność itp.,
• uznanych metod pomiarów i/lub obliczeń służących m.in. do określania jakości środowiska wewnątrz budynku i wydajności systemów mających zapewnić tę jakość.

Budynki zgodne z rozwojem zrównoważonym gospodarki

Zasadniczymi elementami rozwoju zrównoważonego są:

• środowisko,
• społeczeństwo,
• ekonomia.

Zasadnicze parametry tych elementów pokazano na rys. 1.

Spełnienie wymagań dotyczących tych parametrów powinno uwzględniać:

• sprawiedliwość,
• akceptowalność,
• wykonalność.

Elementy i parametry rozwoju budownictwa zrównoważonego pokazano na rys. 2.

Wyróżnikami budownictwa zrównoważonego są:

• zmniejszenie materiałochłonności i energochłonności,
• ponowne użycie zastosowanych materiałów,
• wykorzystanie odpadów i surowców wtórnych w nowych obiektach i do nowych celów,
• odnawialność stosowanej energii.

W celu dokonania oceny budynku pod kątem spełnienia zasad rozwoju zrównoważonego stosuje się metodę analizy energetyczno- ekologicznej w cyklu życia budynku (LCA). Ocena powinna być dokonana łącznie z użytkowalnością.

Budynki energooszczędne lub pasywne

W celu rozszerzenia rozwoju zrównoważonego w budownictwie projektowane są i wykonywane budynki efektywne energetycznie – energooszczędne i pasywne. Są to budynki przyszłości.

Zasadnicze elementy w rozwoju budynków przyszłości pokazano na rys. 3.

Budynki efektywne energetycznie powinny charakteryzować się:

• ogólną efektywnością energetyczną,
• zmniejszeniem energii wbudowanej i eksploatacyjnej.

Zależności energii skumulowanej w czasie życia budynku przy różnym poziomie jej zużycia pokazano na rys. 4.

Zużycie energii pierwotnej wyraża się wzorem: E_p = W_E × E_E + W_E/W_k E_k +W_c × E_c (1),

gdzie:

W_E = 1/η_E (2),

E_E – roczne zużycie energii na potrzeby wentylacji i oświetlenia,

W_k – efektywność użytkowa wytwarzania i dostawy energii,

E_k – roczne zużycie energii na potrzeby chłodzenia,

W_c = 1/η_c (3),

E_c – roczne zużycie energii do podgrzania,

η_E – sprawność użytkowa wytwarzania i dostawy energii elektrycznej,

η_c – sprawność użytkowa produkcji oleju.

Wskaźnik zużycia energii pierwotnej określa się wzorem:

W_EP = E_p/E_op (4),

gdzie:

E_op = E_c +E_k + E_E (5).

Zużycie jednostkowe energii pierwotnej określa wzór:

W_EP = E_EP/A_u (6),

gdzie:

A_u – powierzchnia użytkowa.

Obliczone wskaźniki pozwalają ocenić klasę energetyczną budynku.

Wymagania dotyczące parametrów energetycznych budynków podano w tabeli 1. Ukierunkowanie przepisów dotyczących budownictwa zrównoważonego pokazano na rys. 5. Czynniki mające wpływ na rozwój zrównoważony obecne są zatem w różnych fazach powstawania i użytkowania budynku (tabela 2).

Aktualne usystematyzowanie prawa i przepisów dotyczących budownictwa zrównoważonego przedstawiono na rys. 6. Zasadniczymi obowiązującymi dziś dokumentami odniesienia są:

• ustawa Prawo budowlane [3],
• rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [4].

Bardzo ważnym dokumentem jest również ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym [5], określająca: plany zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem:

• raportu o oddziaływaniu budowli na środowisko,
• ochrony zasobów środowiska oraz problemów zanieczyszczenia,
• a także warunki zabudowy i zagospodarowaniaw skali moakr i mikro.

Zestaw ustaw regulujących zasady rozwoju zrównoważonego jest bardzo bogaty. Ważniejsze ustawy i stosunek między nimi przedstawiono na rys. 7.

Poza ustawami funkcjonują również rozporządzenia, m.in. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [4], obejmujące problemy: zabudowy i zagospodarowania działki, bezpieczeństwa konstrukcji, bezpieczeństwa pożarowego, zdrowia, higieny i ochrony środowiska, wymagań użytkowania, ochrony przed hałasem i drganiami.

Obowiązują też inne przepisy wykonawcze ustalające wymagania m.in. w zakresie: dopuszczalnego poziomu hałasu, dopuszczalnego stężenia czynników szkodliwych, dopuszczalnego natężenia pola elektromagnetycznego, obecności azbestu, składowisk odpadów, efektywności energetycznej budynków.

Regulacje o zakresie międzynarodowym zawarte są w: przepisach Unii Europejskiej (np. dyrektywie 89/106 EWG [2]), normach CEN, normach ISO. Rozwojowi budownictwa zgodnego ze zrównoważonym rozwojem sprzyjają również specjalistyczne procedury i oceny (np. ITB) m.in.: aprobaty techniczne, deklaracje zgodności, certyfikaty jakości i zgodności, rekomendacje techniczne.

Podsumowanie

Budownictwo zgodne z zasadami rozwoju zrównoważonego wymaga: projektowania budynków, które będą bezpieczne w użytkowaniu i w maksymalny sposób zapewnią pożądane walory użytkowe, higieniczne i zdrowotne (jakość środowiska wewnętrznego), wznoszenia i użytkowania budynków przy maksymalnym wykorzystaniu cennych zasobów (teren, surowce, woda, energia) w stosunku do uzyskiwanych efektów w całym cyklu życia nakładów środowiskowych (wysoka efektywność wykorzystania zasobów), zmniejszenia zużycia energii na mieszkańca w dziedzinie budownictwa i gospodarki komunalnej przez obniżenie energochłonności procesów wznoszenia, użytkowania i likwidacji każdego obiektu (w całym cyklu życia), ograniczenia emisji dwutlenku węgla przez eliminowanie materiałów, których produkcja jest zbyt energochłonna, oraz powszechne korzystanie z lokalnych źródeł energii odnawialnej (kolektory słoneczne, wymienniki gruntowe i inne), wykorzystywania zasobów nieodnawialnych (wody, energii słonecznej).

Budynki efektywne, przyjazne ekologicznie i akceptowalne ekonomicznie powinny podlegać ocenie za pomocą uniwersalnych kryteriów.

Budynki jako zbiory wyrobów połączonych w całość i przekazanych do użytkowania (ocena jakości wykonania w krótkim cyklu budowy) to w społeczeństwie informacyjnym produkty wiedzy oceniane na podstawie sieci powiązań człowiek – środowisko przyrodnicze w całym cyklu życia.

Wznoszenie takich budynków z punktu widzenia polityki państwa musi się wiązać ze spełnieniem podstawowych warunków: ludzie muszą chcieć mieszkać w takich budynkach, państwo powinno tworzyć warunki sprzyjające ich budowie, projektanci powinni chcieć takie budynki projektować – przy zapewnionych warunkach do projektowania: możliwości pogłębiania wiedzy (szkolenia, studia podyplomowe), dostępności materiałów i wytycznych do projektowania, baz danych, trybowi postępowania pozwalającemu skracać czas projektowania, inwestorzy powinni uzyskiwać rekompensatę z tytułu nieuniknionego wzrostu kosztów inwestycyjnych, prawo powinno w sposób jasny precyzować stawiane wymagania oraz warunki obligatoryjnej kontroli i odpowiedzialności stron, muszą istnieć jednoznaczne kryteria oceny w fazie projektowania oraz w fazie eksploatacji – budynek przekazywany do użytkowania musi mieć etykietę energetyczną, a proces eksploatacji musi być monitorowany.

W Polsce od kilku lat można zauważyć wzrastające zainteresowanie tą problematyką w budownictwie. Różne podmioty, instytuty naukowe biorą udział w projektach Programu Ramowego lub przynajmniej mają dostęp do jego wyników (m.in. dzięki strategii społeczeństwa informacyjnego i opartego na wiedzy). Można zauważyć tendencję do podejmowania własnych studiów, badań lub organizację konferencji z hasłem zrównoważonego rozwoju w tytule bądź w programie.

Wszystko to świadczy o umiejętności nadążania środowiska za zadaniami wynikającymi ze zmieniającego się paradygmatu. Materiały z tych prac mogą stanowić wkład w ogólnokrajową dyskusję na temat konieczności i sposobów działania na rzecz zrównoważonego rozwoju przez środowisko budowlane.

Literatura

1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (t.j. DzU z 2008 r. nr 25, poz. 150 z późn. zm.).
2. Dyrektywa Rady nr 89/106/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie zbliżenia przepisów prawnych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących wyrobów budowlanych (DzUrz L 40 z 11.2.1989 r.).
3. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. DzU z 2006 r. nr 156, poz. 1118 z późn. zm.).
4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2002 r. nr 75, poz. 690 z późn. zm.).
5. Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (DzU z 2003 r. nr 80, poz. 717 z późn. zm.).
6. Materiały konferencji naukowej PAN i PZITB „Krynica 2008”, Wyd. Politechnika Białostocka.
7. Materiały konferencji naukowo-technicznych „Ekologia a budownictwo” z lat 1990–2007, Bielsko-Biała, Wyd. PZITB.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!