Wymagania i właściwości podkładów dla posadzek drewnianych

W artykule:

• Wymogi formalne
• Podstawowe pojęcia i definicje
• Klasyfikacja podłóg
• Podkłady monolityczne
• Szczeliny dylatacyjne
• Wymagane właściwości podkładow monolitycznych
• Podsumowanie

***

Formalne aspekty konstruowania podkładów pod podłogi drewniane są kluczowe dla zapewnienia odpowiedniej trwałości konstrukcji. W artykule zebrane zostały wymagania normowe, ale i także przepisy oraz wytyczne szeroko wskazujące na wymagania i kryteria dla podkładów pod podłogi drewniane.

Formal aspects of the construction of subfloors for wooden floors are key to ensuring adequate durability of the structure. The article discusses standard requirements, but also regulations and guidelines that broadly describe requirements and criteria for subfloors for wooden floors.

***

W księdze VII, rozdziale 1 pt. „O podłogach” Witruwiusz zawarł główne wytyczne, podając jako najistotniejsze poniższe cechy, którymi powinny się charakteryzować podłogi, tj.:

• wytrzymałość,
• korzyść,
• piękno.

Powyższe stwierdzenia można uznać za ponadczasowe, podobne właściwości precyzuje bowiem aktualna Dyrektywa Europejska 89/106/EEC dotycząca wyrobów budowlanych. Zakłada ona, jako kluczowe, następujące parametry:

• wytrzymałość mechaniczna i stateczność,
• bezpieczeństwo pożarowe, higiena, zdrowie, środowisko,
• bezpieczeństwo użytkowania,
• ochrona przed hałasem,
• oszczędność energii i izolacyjność cieplna.

Mimo że kwestie estetyki zostały tu pominięte, tym niemniej bazując na szeroko pojętej sztuce budowlanej, można założyć, że i ta cecha zostanie przez wykonawców potraktowana z należytą atencją.

Czytaj też: Parkingi podziemne – przyczyny i skutki zawilgoceń

Wymogi formalne

Sięgając dalej w poszukiwaniach formalnych wymogów, należy w tym miejscu przytoczyć oficjalne normy i wytyczne funkcjonujące w Polsce:

• PN-EN 13318 „Podkłady podłogowe oraz materiały do ich wykonania. Terminologia”,
• PN-EN 13756 „Podłogi drewniane. Terminologia”,
• PN ISO 3443-1 „Tolerancje w budownictwie. Podstawowe zasady oceny i określenia”,
• „Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych. Część B: Roboty wykończeniowe. Zeszyt 2: Posadzki z drewna i materiałów drewnopochodnych”, ITB 423/2014

oraz przepisy prawne zawarte w ustawach i rozporządzeniach:

• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU z 1994 r. Nr 89, poz. 414 – tekst jednolity DzU z 2024 r., poz. 725, 834, 1222),
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (DzU z 2020 r., poz. 1609 – tekst jednolity DzU z 2022 r., poz. 1679),
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 27 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2023 r., poz. 2442),
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (DzU z 2004 r., Nr 92, poz. 881 – tekst jednolity DzU z 2021 r., poz. 1213),
• Obwieszczenie ministra rozwoju i technologii z dnia 28 marca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia ministra infrastruktury i budownictwa w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2023 r., poz. 873).

Podstawowe pojęcia i definicje

Opierając się na przytoczonych powyżej tekstach źródłowych, w celu wyraźnego określenia omawianego obszaru, należy przywołać definicje podstawowych pojęć z tego zakresu:

• podłoże – element konstrukcji nośnej budynku, np. strop lub grunt, na którym jest wykonana podłoga,
• podkład – warstwa podłogi pod posadzką, przejmująca obciążenia działające na posadzkę,
• podłoga – element wykończenia poziomej przegrody budowli, składający się z warstw, w których zewnętrzna jest warstwą użytkową,
• posadzka – warstwa zewnętrzna podłogi,
• posadzka z drewna – warstwa zewnętrzna podłogi wykonana z elementów z drewna litego,
• posadzka trwale związana z podkładem – posadzka, której elementy są na stałe zespolone z podkładem, np. poprzez przyklejenie,
• posadzka niezwiązana z podkładem – posadzka, której elementy są połączone ze sobą (np. połączeniem klejowym, na zatrzask), tworząc tzw. posadzkę pływającą.

Klasyfikacja podłóg

W zależności od przeznaczenia i lokalizacji podłogi można podzielić na te:

• w pomieszczeniach przeznaczonych na stały lub okresowy pobyt ludzi (właściwości fizyczne i estetyczne),
• w pomieszczeniach techniczno-produkcyjnych (cechy fizyko-mechaniczne, odporność chemiczna),
• w pomieszczeniach pomocniczych (niskie wymagania techniczne i estetyczne).

Ich funkcje determinują wymagane od nich właściwości, przypisane w powyżej przytoczonej klasyfikacji.

Natomiast podłoże pod posadzkę może stanowić:

• bezpośrednio grunt,
• beton ułożony na gruncie,
• strop budynku.

Podkłady monolityczne

Podkłady monolityczne, również te zbrojone, wymagają szczególnej uwagi podczas wykonywania. Tworzywo, jakim jest w tym przypadku mieszanka betonowa, wymaga szczególnych zabiegów, począwszy od odpowiedniego składu, poprzez zapewnienie właściwej współpracy z podłożem i zbrojeniem, a kończąc na pielęgnacji.

Na FOT. 2 pokazano folię ułożoną na świeżo wykonanym podkładzie monolitycznym, dzięki czemu zabezpiecza ona podkład przed zbyt szybkim odparowywaniem wody, oraz toczące się równocześnie prace montażowe przy wykorzystaniu rusztowań ustawionych na świeżym jeszcze podkładzie. Istotnym zagadnieniem jest w takim przypadku odpowiednio ustalony harmonogram prowadzonych prac, aby nie powodować zniszczeń wykonanych już elementów.

Szczeliny dylatacyjne

Kolejnym bardzo ważnym zagadnieniem, które nie może zostać pominięte przy wykonywaniu podkładów monolitycznych, są odpowiednio wykonane dylatacje.

Niewłaściwe nacięcie i rozmieszczenie szczelin dylatacyjnych, a także wypełnienie ich materiałem o zbyt niskiej odkształcalności, może skutkować nieprawidłowościami i wystąpieniem usterek.

Właściwie zaprojektowane i wykonane szczeliny dylatacyjne kompensują zjawisko skurczu, które jest naturalnym zjawiskiem właściwym dla tworzyw cementowych. Ograniczenie tego zjawiska można osiągnąć już na etapie projektowania składu mieszanki betonowej, dobierając cement o niskim cieple hydratacji, obniżając wskaźnik wodno-cementowy, stosując wysokoefektywne superplastyfikatory i preparaty redukujące skurcz, a także przewidując odpowiednią pielęgnację świeżo ułożonego podkładu.

Wymagane właściwości podkładow monolitycznych

Przechodząc do właściwości, jakie wymagane są od monolitycznych podkładów cementowych, należy w tym miejscu uwzględnić, że:

• podkład ze zwykłej zaprawy cementowej lub z betonu piaskowego – najczęściej wykonywany w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej, pod posadzki parkietowe, z wykładzin elastycznych, dywanowych i płytek z tworzyw mineralnych,
• wytrzymałość na ściskanie ≥ 12 N/mm² (C12),
• wytrzymałość na zginanie ≥ 3 N/mm² (F3).

Przy czym grubość warstwy zaprawy powinna wynosić:

• ≥ 25 mm – dla podkładów zawiązanych z podłożem,
• ≥ 35 mm – dla podkładów układanych na przekładce z folii lub papy izolacyjnej,
• ≥ 35 mm – dla podkładów pływających, tzn. ułożonych na warstwie izolacji cieplnej z materiału o małej ściśliwości,
• ≥ 40 mm – dla podkładów na ściśliwych materiałach tłumiących.

W przypadku podkładów przygotowywanych fabrycznie dostępne są workowane suche zaprawy i charakteryzują się poniższymi właściwościami:

• podkład z przygotowanych fabrycznie mieszanek cementu, wypełniacza oraz dodatków modyfikujących (np. polimery),
• podkład na bazie cementu CT-C20 i F4,
• podkład na bazie siarczanu wapnia (np. anhydrytowy) CA-C20 i F4,
• podkład asfaltowy AS-IC10.

Najważniejszą cechą charakteryzującą podkłady cementowe jest wytrzymałość na ściskanie i zginanie. Rozróżniamy klasy wytrzymałości na ściskanie od C5 do C80 (wytrzymałość na ściskanie odpowiednio od 5 do 80 N/mm²) oraz klasy wytrzymałości na zginanie od F1 do F50 (wytrzymałość na zginanie odpowiednio od 1 do 50 N/mm²).

Orientacyjne określenie wytrzymałości podkładu można wykonać, zarysowując powierzchnię specjalnym przyrządem z wyskalowanym stalowym rylcem, którym przy użyciu specjalnego szablonu wykonuje się szereg linii w odstępach od 5 do 10 mm, w prostopadłych kierunkach. Powstałą siatkę zarysowań ocenia się pod względem:

• wyglądu zarysowań (na powierzchni mocnego podkładu skutkiem zarysowania będzie jedynie zmiana barwy, w podkładzie powierzchniowo słabym będą widoczne wgłębienia),
• wyglądu kwadracików narysowanej siatki (na powierzchni podkładu mocnego przecinające się linie utworzą prawidłowe kwadraty, natomiast w przypadku podkładu powierzchniowo słabego zaobserwuje się wykruszenia).

Badanie nieniszczące wytrzymałość na ściskanie podkładu można wykonać młotkiem Schmidta typu PT (zakres od 0,2 do 5 N/mm) lub P (zakres od 2 do 5 N/mm).

Oprócz parametrów mechanicznych, w przypadku podkładów pod posadzki drewniane, ocenie podlega także geometria podkładu. Badanie to przeprowadza się przy użyciu łaty pomiarowej z podziałką centymetrową i klina pomiarowego.

Kolejną cechą podkładu, istotną z punktu widzenia późniejszego montażu podłóg drewnianych, jest wilgotność. Pod posadzki z materiałów drzewnych i wykładzin wymaga się, aby podkład wykazywał wilgotność, badaną metodą karbidową:

• dla podkładów cementowych zwykłych ≤ 2,0%, a ogrzewanych ≤ 1,8%,
• dla podkładów anhydrytowych odpowiednio ≤ 0,5% i ≤0,3%.

Podsumowanie

Podsumowując powyższe właściwości i wymagania dotyczące podkładów pod posadzki drewniane, należy pamiętać także o dokumentacji prowadzonych robót posadzkarskich. Niezbędne są poniższe dokumenty:

• projekt budowlany,
• specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót (obligatoryjna w przypadku zamówień publicznych),
• dziennik budowy,
• dokumenty dopuszczające do obrotu i stosowania w budownictwie odpowiednie wyroby budowlane (certyfikaty CE lub deklaracje właściwości użytkowych),
• protokoły odbiorów częściowych i końcowych robót, z załączonymi ewentualnymi protokołami z badań kontrolnych.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że prowadzenie wszelkich robót na podstawie projektu opracowanego dla konkretnej realizacji musi uwzględniać:

• lokalizację posadzki,
• warunki użytkowania (eksploatacji),
• rodzaj i stan podłoża, podkładu pod posadzkę,
• materiał/materiały i elementy, z jakich zostanie wykonana posadzka.

Literatura

1. Witruwiusz, „O architekturze ksiąg dziesięć”. Wydawnictwo Pruszyński i Ska, Warszawa 1999. 
2. Ł. Drobiec, „Konstrukcje betonowych posadzek przemysłowych”, „IZOLACJE” 11/12/2016, s. 45–53.