Nowa dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

W sprawie charakterystyki energetycznej budynków Unia Europejska wydała w ubiegłych latach już dwie dyrektywy: 2002/91/WE i 2010/31/UE. Głównym zadaniem tych dyrektyw było wprowadzenie systemu świadectw energetycznych budynków, a także obowiązku dokonywania przeglądów systemów ogrzewania i wentylacji jako narzędzi służących obniżeniu zużycia energii w budynkach.

Po kilku latach od wydania dyrektywy 2010/31/UE Komisja Europejska dokonała przeglądu jej stosowania i w jego wyniku, jak również przeprowadzonej oceny skutków działania dyrektywy stwierdzono, że konieczne jest wprowadzenie w niej szeregu zmian i nowych wymagań, a także uproszczenia niektórych przepisów.

Dlaczego nowa dyrektywa?

W preambule nowej dyrektywy stwierdzono, że Unia jest zaangażowana w działania na rzecz rozwoju zrównoważonego, konkurencyjnego, bezpiecznego i niskoemisyjnego systemu energetycznego do 2050 r., a także do wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego, konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju Europy. Konieczne jest więc przyjęcie w dyrektywie tej długoterminowej perspektywy.

Ponieważ na ogrzewanie i chłodzenie przeznacza się prawie 50% zużywanej energii końcowej w Unii, z czego 80% przypada na budynki, osiągnięcie celów Unii w dziedzinie energii i klimatu wymaga priorytetowego potraktowania efektywności energetycznej i renowacji jej zasobów budowlanych, w tym dążenia do przekształcania istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii.

Dyrektywa 2018/844/UE ustala więc dla państw członkowskich Unii zadania dotyczące efektywności energetycznej budynków w perspektywie wieloletniej, aż do 2050 roku. W tym terminie ma być osiągnięte obniżenie emisji CO₂ w porównaniu do poziomu z roku 1990 aż o 90–95%. Ten cel może zostać osiągnięty tylko przez drastyczne zmniejszenie zużycia energii związanego z użytkowaniem budynków.

Dyrektywa z 2010 roku stawiała głównie wymagania dotyczące nowych budynków. Nowa dyrektywa zajmuje się przede wszystkim problemem zużycia energii w budynkach istniejących i określa wymagania dotyczące ich renowacji. Te budynki powinny stać się budynkami o niemal zerowym zużyciu energii (nZEB).

Nowa dyrektywa nie zmienia zasad sporządzania i wykorzystania świadectw charakterystyki energetycznej budynków do podnoszenia ich efektywności energetycznej, ale nadaje tym działaniom perspektywę wieloletnią (do 2050 r.), a także, obok efektywności energetycznej, jako cel główny stawia dekarbonizację budynków. (Uwaga: w dokumentach UE "dekarbonizacja" oznacza eliminację emisji CO₂).

Nowa dyrektywa nie stanowi odrębnej całości; zawiera zmiany i uzupełnienia do dyrektywy 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej, a także, w mniejszym zakresie, do dyrektywy 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej.

Przepisy zawarte w dyrektywie

Najważniejszym zadaniem postawionym krajom członkowskim w dyrektywie jest opracowanie długoterminowej strategii renowacji istniejących budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, zarówno publicznych, jak i prywatnych. Ta strategia ma ukierunkować wieloletnie działania dotyczące renowacji istniejących budynków.

Strategia termomodernizacji

Każde państwo członkowskie w swoich długoterminowych strategiach renowacji ustala plan zawierający działania służące osiągnięciu długoterminowego celu na 2050 r., zakładającego zredukowanie emisji gazów cieplarnianych w Unii o 80-95% w porównaniu z 1990 r. w celu zapewnienia wysokiej efektywności energetycznej i dekarbonizacji krajowych zasobów budowlanych oraz umożliwienia przekształcenia istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii. Plan działania ma zawierać orientacyjne cele pośrednie na lata 2030, 2040 i 2050.

Długoterminowa strategia renowacji powinna obejmować:

• przegląd krajowych zasobów budowlanych,
• określenie opłacalnych podejść do renowacji właściwych dla poszczególnych typów budynków,
• politykę i działania stymulujące renowację budynków,
• przegląd polityki i działań ukierunkowanych na te segmenty krajowych zasobów budowlanych, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną, oraz zarys działań, które przyczyniają się do złagodzenia ubóstwa energetycznego,
• politykę i działania ukierunkowane w szczególności na budynki publiczne,
• przegląd krajowych inicjatyw służących wspieraniu inteligentnych technologii oraz budynków, a także umiejętności i kształcenie w sektorze budownictwa i efektywności energetycznej,
• szacunki spodziewanych oszczędności energii i inne korzyści dotyczące np. zdrowia, bezpieczeństwa i jakości powietrza.

Aby wesprzeć podejmowanie renowacji, powinny zostać przygotowane różne środki organizacyjne i finansowe, a także usługi doradcze i informacyjne.

Określanie charakterystyki energetycznej

Poza określeniem tego głównego zadania, czyli długoterminowej strategii renowacji, dyrektywa zawiera także szereg nowych szczegółowych przepisów dotyczących charakterystyki energetycznej budynków. Przepisy te związane są z nowymi potrzebami i nowymi kierunkami rozwoju techniki.

Dyrektywa ustala, że metodologia określania charakterystyki energetycznej budynków w zakresie określania charakterystyki przegród zewnętrznych powinna wykorzystywać zestaw norm dotyczących charakterystyki energetycznej budynków opracowanych na podstawie mandatu M/480 udzielonego przez Komisję Europejską Europejskiemu Komitetowi Normalizacyjnemu (CEN). Normy te w sposób bardziej precyzyjny ujmują procesy fizyczne w przegrodach i ułatwiają wybór optymalnych rozwiązań, co pozwala na osiągnięcie wyższej efektywności energetycznej budynków. Są to normy ISO 52000-1, 52003-1, 52010-1, 52016-1 oraz 52018-1 (normy te zostały w Polsce już wprowadzone przez PKN, ale obecnie ich tekst dostępny jest tylko w angielskiej wersji językowej).

Środki służące poprawie charakterystyki energetycznej budynków nie mogą koncentrować się wyłącznie na przegrodach zewnętrznych, ale powinny obejmować wszystkie istotne elementy i systemy techniczne budynku.

Automatyka i monitorowanie

Dyrektywa zwraca uwagę na szczególne znaczenie automatyki budynków i na elektroniczne monitorowanie systemów technicznych jako środki uzyskania znacznych oszczędności energii.

Dyrektywa wprowadza rozszerzoną definicję systemów technicznych w budynkach. Systemy automatyki i sterowania oraz systemy wytwarzania energii elektrycznej na miejscu, w tym systemy wykorzystujące energię ze źródeł odnawialnych, obecnie należą także do systemów technicznych budynków. Ta nowa definicja rozszerza zakres problemów, które powinny być rozpatrywane, i środków, które powinny być stosowne w przypadku projektowania nowych budynków lub renowacji budynków istniejących.

W przypadku, gdy system techniczny budynku jest instalowany, wymieniany lub modernizowany, ocenie powinna podlegać ogólna charakterystyka energetyczna zmienionej części i - w stosownym przypadku - całego zmienionego systemu. Wyniki oceny powinny być dokumentowane i przekazywane właścicielowi budynku, tak aby ocena mogła zostać wykorzystana na potrzeby weryfikacji zgodności z minimalnymi wymaganiami.

Systemy automatyki i sterowania dla budynków powinny umożliwiać:

• ciągłe monitorowanie, rejestrowanie, analizowanie i umożliwienie dostosowywania zużycia energii,
• analizę porównawczą efektywności energetycznej budynku, wykrywanie utraty efektywności systemów technicznych budynku oraz informowanie osoby odpowiedzialnej za zarządzanie infrastrukturą techniczną budynku o możliwościach poprawy efektywności energetycznej,
• komunikację z połączonymi systemami technicznymi budynku i innymi urządzeniami w budynku, a także interoperacyjność z systemami technicznymi budynku w zakresie różnych rodzajów technologii zastrzeżonych, urządzeń i producentów.

Należy wprowadzić wymagania, aby nowe budynki były wyposażone w samoregulujące się urządzenia, które regulują temperaturę oddzielnie w poszczególnych pomieszczeniach lub w wyznaczonej strefie ogrzewanej modułu budynku. W istniejących budynkach instalacja takich urządzeń samoregulujących wymagana jest w przypadku wymiany źródeł ciepła, jeżeli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia.

Dyrektywa ustala, że wszystkie budynki niemieszkalne wyposażone w systemy ogrzewania o mocy ponad 290 kW powinny zostać do 2025 r. wyposażone w systemy automatyki i sterowania. Mogą być także wprowadzone wymagania, aby budynki mieszkalne były wyposażone w system ciągłego monitorowania elektronicznego dokonującego pomiarów sprawności systemów i funkcje sterowania w celu zapewnienia optymalnego wytwarzania, dystrybucji, magazynowania i wykorzystywania energii.

Państwa członkowskie mogą ustanowić wymagania, aby budynki mieszkalne były wyposażone w:

• system ciągłego monitorowania elektronicznego dokonujący pomiarów sprawności systemów i informujący właścicieli lub zarządców budynków, gdy następuje jej znaczny spadek i gdy potrzebne jest serwisowanie systemu,
• skuteczne funkcje sterowania w celu zapewnienia optymalnego wytwarzania, dystrybucji, magazynowania i wykorzystywania energii.

Działania na rzecz elektromobilności

Dyrektywa przygotowuje także warunki dotyczące rozwoju elektromobilności (samochody elektryczne) i w tym celu wprowadza nowe wymagania dotyczące budynków, a w szczególności instalowanie punktów ładowania dla pojazdów elektrycznych lub wstępnego wyposażania miejsc parkingowych w odpowiednią infrastrukturę kanałową, która stworzy warunki umożliwiające w razie konieczności szybkie zainstalowanie punktów ładowania tam, gdzie będą potrzebne. Ważniejszym renowacjom dotyczącym infrastruktury elektrycznej powinno towarzyszyć trwałe zapewnienie infrastruktury kanałowej.

W szczególności dyrektywa ustala następujące wymagania:

• W budynkach niemieszkalnych, nowych i poddawanych ważniejszym renowacjom, mających więcej niż dziesięć miejsc parkingowych, należy wykonać instalację co najmniej jednego punktu ładowania wraz z kanałami na przewody elektryczne na co najmniej jednym na pięć miejsc parkingowych, aby umożliwić zainstalowanie na późniejszym etapie punktów ładowania przeznaczonych dla pojazdów elektrycznych.
• W budynkach mieszkalnych nowych i poddawanych ważniejszym renowacjom, w których jest więcej niż dziesięć miejsc parkingowych, należy wykonać infrastrukturę kanałową, czyli kanały na przewody elektryczne na wszystkich miejscach parkingowych, aby umożliwić zainstalowanie w przyszłości punktów ładowania przeznaczonych dla pojazdów elektrycznych.
• Należy wprowadzić środki upraszczające instalowanie punktów ładowania w nowych i istniejących budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych oraz usunąć bariery prawne, w tym dotyczące procedur pozwoleń i zatwierdzania wykonania prac.
• Do dnia 1 stycznia 2025 r. powinny być wprowadzone wymagania dotyczące instalowania minimalnej liczby punktów ładowania we wszystkich budynkach niemieszkalnych, w których jest więcej niż 20 miejsc parkingowych.

Inteligentny budynek

Dyrektywa zapowiada wprowadzenie w terminie 2 lat przepisów uzupełniających przez ustanowienie programu oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci. Ocena ta uwzględni takie cechy budynku jak inteligentne liczniki, systemy automatyki i sterowania, urządzenia samoregulujące do regulowania temperatury pomieszczeń, wbudowane urządzenia gospodarstwa domowego, punkty ładowania pojazdów elektrycznych, magazynowanie energii i inne.

Należy zapewnić odpowiednie zachęty, aby wspierać systemy przygotowane do obsługi inteligentnych sieci i rozwiązania cyfrowe w budynkach. Tworzy to nowe możliwości oszczędzania energii, dając konsumentom dokładniejsze informacje o ich modelu konsumpcji i umożliwiając operatorom systemów wydajniejsze zarządzanie siecią.

Przeglądy systemów ogrzewania i klimatyzacji

Dyrektywa zawiera nie tylko nowe lub rozszerzone przepisy, ale także złagodzenie wymagań wcześniej wprowadzonych.

Ustanowiony w dyrektywie 2010/31/UE obowiązek dokonywania przeglądów systemów ogrzewania i wentylacji zostaje ograniczony do systemów większej mocy. Obowiązkowi temu podlegają systemy o znamionowej mocy użytecznej ponad 70 kW w takich urządzeniach jak źródło ciepła, system sterowania i pompy obiegowe, wykorzystywanych do ogrzewania budynków. Przeglądy obejmują ocenę sprawności i dobrania wielkości źródła ciepła do wymogów grzewczych budynku.

W dyrektywie 2010/31/UE ten obowiązek dotyczył systemów o mocy ponad 20 kW.

Podobnie obowiązek dokonywania przeglądów systemów klimatyzacji lub połączonych systemów klimatyzacji i wentylacji zostaje ograniczony do systemów o mocy użytecznej ponad 70 kW i obejmuje ocenę sprawności systemu klimatyzacji i dobrania jego wielkości do wymogów chłodzenia budynku.

W dyrektywie 2010/31/UE ten obowiązek dotyczył systemów o mocy ponad 12 kW.

W dyrektywie 2010/31/UE obowiązek dokonywania przeglądów systemów ogrzewania i systemów klimatyzacji dotyczył systemów w całości, a obecnie dotyczy ich dostępnych części.

Zmiana dyrektywy 2012/27/UE dotyczy wyłącznie skrócenia tekstu art. 4 dotyczącego strategii wspierania inwestycji w renowację budynków, w związku z tym, że problemy te są obecnie omówione w szerokim zakresie w dyrektywie 2010/31/UE. Państwa członkowskie Unii Europejskiej mają wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do zrealizowania postanowień nowej dyrektywy w terminie do 10 marca 2020 r.

Dyrektywa weszła w życie 9 lipca 2018 r.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!