Deklaracje właściwości użytkowych wyrobów budowlanych i sposoby ich oznaczania

Niniejszy akt wykonawczy poprzedzało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11.08.2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2004 r., poz. 2041 oraz z 2006 r., poz. 1782), które na podstawie art. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o wyrobach budowlanych oraz ustawy o systemie oceny zgodności (DzU z 2013 r., poz. 898 oraz z 2015 r., poz. 1165) utraciło moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia.

Przepisy [1] spełniły dyspozycje art. 8. ust. 6 i 7 ustawy z dnia 16.04.2004 r. o wyrobach budowlanych [2] nakazujące ministrowi właściwemu do spraw budownictwa nałożenie na producentów materiałów budowlanych obowiązków deklarowania zgodności wyrobów budowlanych i ich znakowania znakiem budowlanym, a także określenie trybu deklarowania tych zgodności i wymaganych systemów oceny zgodności dla poszczególnych grup wyrobów.

Rozporządzenie [1] definiuje pojęcia występujące w jego tekście dotyczące:

• krajowej specyfikacji technicznej rozumianej jako Polska Norma lub krajowa ocena techniczna (§ 2. pkt 2);
• zakładowej kontroli produkcji – czyli udokumentowanej, stałej i wewnętrznej kontroli produkcji w zakładzie produkcyjnym zgodnie ze stosownymi krajowymi specyfikacjami technicznymi (§ 2. pkt 3);
• krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych – rozumianego jako wydany przez jednostkę certyfikującą dokument, wymagany do sporządzenia krajowej deklaracji (§ 2. pkt 4);
• krajowego certyfikatu zgodności zakładowej kontroli produkcji – rozumianego jako wydany przez jednostkę certyfikującą dokument, wymagany do sporządzenia krajowej deklaracji (§ 2. pkt 5);
• typu wyrobu budowlanego – który stanowi zestaw reprezentatywnych poziomów lub klas właściwości użytkowych w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk i zamierzonego zastosowania wyrobu budowlanego wyprodukowanego przy zastosowaniu danej kombinacji surowców lub innych składników w określonym procesie produkcyjnym (§ 2. pkt 6).

Producent deklaruje właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, wyrażając je jako poziom, klasę lub w sposób opisowy, na podstawie oceny i weryfikacji stałości tych właściwości użytkowych, przeprowadzonej zgodnie z krajowym systemem właściwym dla tego wyrobu i jego zamierzonego zastosowania na podstawie (§ 3 pkt 1–2):

• Polskiej Normy niemającej statusu normy wycofanej albo
• Polskiej Normy mającej status normy wycofanej, nie dłużej jednak niż przez rok od daty jej wycofania albo do daty wskazanej w przedmowie normy zastępującej, jako daty wycofania krajowych norm sprzecznych z daną normą, jeśli okres ten jest dłuższy niż rok, albo
• krajowej oceny technicznej.

Wyszczególniono pięć grup krajowych systemów oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych określających działania producenta związane z oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego, a także zakres tej oceny i weryfikacji, przeprowadzanej na zlecenie producenta przez jednostkę certyfikującą lub laboratorium badawcze akredytowane zgodnie z ustawą z dnia 13.04.2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (DzU z dnia 2.09.2022 r., poz. 1854) [3] niebędące akredytowanymi jednostkami własnymi. Dla wygody niniejszego tekstu oznaczam je symbolem „KS”. Są to: KS 1+ (§ 4. pkt 2), KS 1 (§ 4. pkt 3), KS 2+ (§ 4. pkt 4), KS 3 (§ 4. pkt 5) i KS 4 (§ 4. pkt 6) – TABELA.

Ów akt wykonawczy był pięciokrotnie nowelizowany. Zmiany dotyczyły sukcesywnych korekt na liście grup wyrobów budowlanych objętych obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji i wymaganych dla tych grup krajowych systemów oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

Współcześnie branżę izolacyjną reprezentują w nim następujące grupy wyrobów budowlanych (niniejszy wyciąg nie wyszczególnia przypisanych im w tabelach klas krajowego systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych).

1. Wyroby prefabrykowane z betonu zwykłego/lekkiego/komórkowego

• Prefabrykowane wyroby z betonu zwykłego/lekkiego/komórkowego – do zastosowań konstrukcyjnych i pozostałych zastosowań w obiektach budowlanych, z wyjątkiem obiektów małej architektury,
• Prefabrykowane zestawy/systemy belkowo-pustakowe (belki prefabrykowane oraz prefabrykowane pustaki z betonu lub pustaki z innych materiałów) – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień oraz do wszystkich zastosowań.

2. Drzwi, okna, bramy i powiązane z nimi okucia budowlane oraz wyroby uzupełniające

• Drzwi i bramy (z okuciami lub bez) – do zastosowań w oddzieleniach przeciwpożarowych i na drogach ewakuacyjnych, do zastosowań podlegających wymaganiom akustycznym, oszczędności energii, szczelności i bezpieczeństwa użytkowania, do pozostałych zastosowań w komunikacji wewnętrznej,
• Okna (z okuciami lub bez) oraz okucia budowlane do drzwi, bram i okien – do zastosowań w oddzieleniach przeciwpożarowych, na drogach ewakuacyjnych i do pozostałych zastosowań,
• Okiennice, żaluzje, zasłony zewnętrzne, markizy – do zastosowań zewnętrznych,
• Wyroby uzupełniające: nawiewniki, elementy mocujące do ościeża, taśmy uszczelniające oraz pianki stosowane do montażu drzwi, okien i bram – do zastosowań w obiektach budowlanych;
• Parapety – do zastosowań w obiektach budowlanych.

3. Membrany, w tym stosowane w postaci płynnej, izolujące przed wodą lub parą wodną

• Wyroby przeznaczone: na warstwy izolacji przeciwwilgociowej/wodochronnej z wyjątkiem wyrobów w arkuszach, warstwy regulujące przenikanie pary wodnej, paroszczelne lub paroprzepuszczalne, do izolacji przeciwwilgociowej w arkuszach, na pokrycia wodochronne do ścian i podłóg pomieszczeń narażonych na wilgoć, w tym nanoszone w postaci płynnej – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień oraz pozostałych zastosowań,
• Wyroby do izolacji wodochronnej dachów oraz wyroby/zestawy do wykonywania powłokowych pokryć dachowych nanoszonych w postaci płynnej – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, podlegających wymaganiom dotyczącym odporności na ogień zewnętrzny oraz pozostałych zastosowań,
• Wyroby/zestawy do wykonywania powłokowych pokryć wodochronnych płyt mostowych nanoszone w postaci płynnej – do zastosowań w płytach mostowych.

4. Materiały termoizolacyjne. Złożone zestawy/systemy izolacyjne

• Wyroby do izolacji cieplnej (wyroby fabryczne i wyroby do formowania na placu budowy), złożone zestawy/systemy izolacji cieplnej z wyprawami tynkarskimi lub innymi rodzajami warstwy elewacyjnej, prefabrykowane elementy ociepleń z gotową fakturą, siatki zbrojące, kleje do mocowania materiałów termoizolacyjnych do podłoża – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań.

6. Kominy, przewody kominowe i wyroby specjalne

• Kominy prefabrykowane (elementy o wysokości kondygnacji), przewody kominowe (elementy lub bloki), kominy wielopowłokowe (elementy lub bloki), bloki kominowe jednopowłokowe, zestawy elementów kominów wolnostojących i kominów dostawialnych, nasady kominowe i elementy zakończeń kominów – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań.

7. Wyroby gipsowe

• Płyty gipsowo-kartonowe, płyty gipsowe zbrojone włóknami, płyty gipsowo-wiórowe, w tym płyty poddane dodatkowej obróbce (np. płyty laminowane) – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do usztywniania drewnianych konstrukcji szkieletowych lub więźby dachowej, do zastosowań w systemach zabezpieczenia ognioochronnego elementów konstrukcyjnych lub do wydzielenia stref pożarowych w budynkach oraz do pozostałych zastosowań,
• Płyty zespolone/panele z płyt gipsowo-kartonowych, gipsowych zbrojonych włóknami, gipsowo-wiórowych, bloki i bloczki gipsowe, gipsowo-włóknowe i gipsowo-wiórowe, kleje gipsowe, tynki gipsowe, tynki na bazie gipsu, gipsowe zaprawy murarskie, tynki i zaprawy gipsowe specjalnego przeznaczenia, wyroby pomocnicze: siatki i listwy do tynkowania, masy szpachlowe i taśmy do spoinowania, elementy szkieletowej konstrukcji do stosowania z płytami gipsowo-kartonowymi, gipsowo-włóknowymi, gipsowo-wiórowymi i wyrobami z tych płyt, łączniki mechaniczne do mocowania (w tym gwoździe, wkręty i klamry), narożniki i profile specjalne – prefabrykowane gzymsy – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań w systemach zabezpieczenia ognioochronnego elementów konstrukcyjnych lub do wydzielenia stref pożarowych w budynkach i do pozostałych zastosowań.

8. Geotekstylia, geomembrany i wyroby związane

• Geosyntetyki (membrany i tkaniny), geokompozyty, geosiatki, georuszty, geokraty – do zastosowań jako bariera dla cieczy i gazów, warstwa ochronna, do drenowania i filtracji, do zbrojenia gruntu podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień.

9. Ściany osłonowe/zestawy okładzin ścian zewnętrznych/oszklenia ze spoiwem konstrukcyjnym

• Zestawy na ściany osłonowe, na obudowy balkonów i loggii, zestawy okładzin ścian zewnętrznych, systemy oszklenia ze spoiwem konstrukcyjnym – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień oraz do pozostałych zastosowań.

14. Płyty i inne wyroby drewnopochodne

• Płyty drewnopochodne surowe, fornirowane lub powlekane – do zastosowań konstrukcyjnych i do zastosowań niekonstrukcyjnych,
• Lekkie kompozytowe drewnopochodne belki, słupy i elementy belkowo-płytowe – do zastosowań konstrukcyjnych,
• Prefabrykowane płyty warstwowo-żebrowe z materiałów drewnopochodnych, lekkie, samonośne płyty zespolone – do zastosowań konstrukcyjnych, do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym odporności na ogień zewnętrzny oraz do pozostałych zastosowań.

15. Cementy, wapna budowlane i inne spoiwa hydrauliczne

• Cementy powszechnego użytku, specjalne, glinowe, murarskie – do przygotowania betonu, zapraw, zaczynu i innych mieszanek, do wykonywania robót budowlanych i wytwarzania wyrobów budowlanych,
• Wapna budowlane – do przygotowania zapraw, zaczynu i innych mieszanek do wykonywania robót budowlanych i wytwarzania wyrobów budowlanych,
• Spoiwa hydrauliczne do mieszanek stosowanych na podbudowy dróg oraz stabilizacji podłoża – do przygotowania betonu, zapraw, zaczynu i innych mieszanek na podbudowy dróg i do stabilizacji podłoża,
• Inne spoiwa budowlane – do przygotowania betonu, zapraw, zaczynu i innych mieszanek do wykonywania robót budowlanych i wytwarzania wyrobów budowlanych.

17. Wyroby murowe i wyroby związane

• Elementy murowe, w tym z integralną izolacją termiczną – do wszystkich zastosowań, do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań,
• Produkowane fabrycznie zaprawy/masy murarskie o ustalonym składzie, ustalonych właściwościach oraz wyroby związane: siatki, narożniki, listwy podtynkowe, kotwy, listwy kotwiące, wieszaki, wsporniki, kątowniki podpierające, zbrojenie do spoin wspornych, nadproża – do wszystkich zastosowań,
• Wyroby do zabezpieczenia i napraw (zaprawy i masy naprawcze), wyroby do iniekcji stopujących i scalających, wyroby do osuszania konstrukcji murowych – do zastosowań o niskich wymaganiach użytkowych oraz do innych zastosowań w obiektach budowlanych.

19. Wyroby podłogowe i posadzkowe – do zastosowań zewnętrznych i wykańczania dróg, do pokrycia zewnętrznych obszarów ruchu pojazdów i pieszych, do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań wewnętrznych podlegających wymaganiom dotyczącym substancji niebezpiecznych oraz do pozostałych zastosowań.

21. Wyroby do wykończenia ścian wewnętrznych, zewnętrznych i sufitów. Zestawy wyrobów do wykonywania ścian działowych

• Płyty – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań,
• Płytki i mozaiki, pokrycia w formie rolowej, wykładziny, oblicówka (siding) – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa użytkowania i/lub wymaganiom dotyczącym substancji niebezpiecznych oraz do pozostałych zastosowań,
• Sufity podwieszone (zestawy), zestawy do wykonywania ścian działowych – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań,
• Profile specjalne, ramy mocujące – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa użytkowania i do pozostałych zastosowań.

22. Pokrycia dachowe, świetliki, okna dachowe i wyroby pomocnicze. Zestawy dachowe

• Blachy płaskie i profilowane, Dachówka, Łupki dachowe, Gonty, Złożone panele łączone fabrycznie lub panele warstwowe, Świetliki, Samonośne zestawy dachowe, Okna dachowe – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym odporności na ogień zewnętrzny oraz do pozostałych zastosowań,
• Systemy dojścia na dach, przejścia i podparcia stóp, haki zabezpieczające dachowe i zakotwienia, asfaltowe lepiki dachowe, akcesoria dachowe – do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym odporności na ogień zewnętrzny i do pozostałych zastosowań,
• Wyroby okapowe i podsufitowe – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień oraz do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym substancji niebezpiecznych i do pozostałych zastosowań,
• Zamocowania/łączniki mechaniczne do pokryć dachowych – do wszystkich zastosowań,
• Systemy pokryć dachowych z elastycznych wyrobów wodochronnych mocowanych mechanicznie, łącznie z systemem mocowania, łączenia, obróbką krawędzi z lub bez izolacji termicznej – do zastosowań jako zabezpieczenia wodochronne dachów oraz w zakresie zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym odporności na ogień zewnętrzny.

23. Wyroby do budowy dróg

• Asfalty, w tym emulsje, dodatki i domieszki do mieszanek mineralno-asfaltowych – do zastosowań do budowy dróg i utrwalania nawierzchni drogowych,
• Mieszanki mineralno-asfaltowe, wyroby do utrwalania nawierzchni – do zastosowań do budowy dróg i utrwalania nawierzchni drogowych podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień oraz do pozostałych zastosowań do budowy dróg i utrwalania nawierzchni drogowych,
• Mieszanki związane hydraulicznie – do zastosowań w konstrukcji dróg i do pozostałych zastosowań,
• Wyroby i zestawy do izolacji wodochronnych pomostów drogowych obiektów inżynierskich – do zastosowań do pomostów drogowych obiektów inżynierskich,
• Wyroby pomocnicze – do zastosowań do budowy dróg.

24. Kruszywa

• Kruszywa do betonu, zaprawy, zaczynu, mieszanek mineralno-asfaltowych i utrwalania nawierzchni, mieszanek niezwiązanych i związanych hydraulicznie, zaprawy betonowej i do zaczynu cementowego, kamień do robót inżynierskich i hydrotechnicznych, wypełniacze do betonu, zaprawy i zaczynu, mieszanek mineralno-asfaltowych i utrwalania nawierzchni, do zaprawy betonowej i do zaczynu cementowego – do zastosowań wymagających wysokiego bezpieczeństwa i niewymagających wysokiego bezpieczeństwa.

25. Kleje budowlane

• Budowlane kleje konstrukcyjne, kleje do płytek, wyrobów posadzkowych i podłogowych, wyrobów do wykończenia ścian wewnętrznych, zewnętrznych i sufitów – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań.

26. Beton i wyroby związane z betonem, zaprawą i zaczynem

• Beton towarowy – do zastosowań konstrukcyjnych i do pozostałych zastosowań,
• Domieszki, dodatki typu I (zwiększające objętość zaczynu) i II (modyfikujące właściwości mieszanki betonowej lub betonu) – do betonów, zapraw i zaczynów,
• Włókna – do zastosowań konstrukcyjnych w betonach, zaprawach i zaczynach oraz do innych zastosowań w betonach, zaprawach i zaczynach,
• Wyroby do ochrony powierzchniowej oraz napraw konstrukcyjnych i niekonstrukcyjnych betonu – do zastosowań o niskich wymaganiach użytkowych, do innych zastosowań w obiektach budowlanych oraz do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień.

30. Wyroby ze szkła płaskiego, profilowanego i bloków szklanych

• Szkło profilowane, szyby zespolone izolacyjne – do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym odporności ogniowej, w zakresie reakcji na ogień, w tym także na ogień zewnętrzny, do zastosowania jako przeszklenia pancerne i przeciwwybuchowe oraz do pozostałych zastosowań,
• Płyty ścienne z kształtek szklanych – do zastosowań związanych z wydzielaniem stref pożarowych, do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa użytkowania i/lub wymaganiom dotyczącym oszczędności energii lub zmniejszenia hałasu i pozostałych zastosowań,
• Kształtki szklane – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień, jako przeszklenia pancerne i przeciwwybuchowe, do zastosowań podlegających wymaganiom dotyczącym oszczędności energii lub zmniejszenia hałasu oraz do pozostałych zastosowań.

31. Wyroby do uszczelniania złączy

• Wyroby do uszczelniania złączy, dylatacji, przejść instalacji oraz przerw roboczych w ścianach, fundamentach, stropach i podłogach – do zastosowań podlegających przepisom w zakresie reakcji na ogień, do zastosowań na zewnątrz i wewnątrz budynku,
• Szczeliwa (kity) do oszklenia, z wyjątkiem szczeliw (kitów) konstrukcyjnych, wyroby do uszczelniania spoin w posadzkach i w ścianach, wyroby do uszczelniania urządzeń sanitarnych i innych połączeń w pomieszczeniach sanitarnych – do zastosowań podlegających przepisom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań w budownictwie.

32. Mocowania/łączniki

• Kotwy metalowe: do stosowania w betonie (typ ciężki, czyli przeznaczone do mocowania lub podpierania elementów konstrukcyjnych lub ciężkich elementów, takich jak okładziny, sufity podwieszane), wklejane do konstrukcji murowych – do zastosowań konstrukcyjnych,
• Kotwy metalowe do stosowania w betonie i konstrukcjach murowych (typ lekki, czyli przeznaczone do mocowania do betonu elementów niekonstrukcyjnych, takich jak lekkie sufity podwieszane, instalacje), łączniki: tworzywowe do stosowania w betonie i konstrukcjach murowych, do mocowania elementów stalowych i blach, osadzane dynamicznie, do płyt warstwowych – do zastosowań niekonstrukcyjnych,
• Mocowania/podparcia rur/przewodów do mocowań i podparć instalacji tłumienia i gaszenia pożaru – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i pozostałych zastosowań.

33. Zestawy budowlane, komponenty budowlane, prefabrykaty (wybrane)

• Płyty warstwowe i kompozytowe – do zastosowań konstrukcyjnych, zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień oraz do pozostałych zastosowań,
• Pustaki stropowe inne niż prefabrykowane pustaki z betonu zwykłego/lekkiego/komórkowego do zastosowań konstrukcyjnych – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań,
• Elementy elastomerowe, w tym gumowe i z tworzyw sztucznych – do zastosowań do nawierzchni szynowych,
• Urządzenia/zestawy obniżające hałas powodowany ruchem kolejowym – do zastosowań na obszarach ruchu kolejowego.

34. Wyroby do zatrzymywania ognia, uszczelniające i ochrony ogniowej, wyroby zmniejszające palność

• Wyroby oddzielające lub uszczelniające w przypadku pożaru – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień,
• Wyroby stosowane jako zabezpieczenia ogniochronne (łącznie z powłokami) – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań.

35. Wyroby do ochrony przed korozją metali i korozją biologiczną

• Wyroby/zestawy powłokowe do ochrony przed korozją konstrukcji metalowych, wyroby/zestawy do ciśnieniowej i bezciśnieniowej impregnacji penetracyjnej konstrukcji drewnianych zabezpieczające przed korozją biologiczną – do zastosowań podlegających wymaganiom w zakresie reakcji na ogień i do pozostałych zastosowań.

Przepisy:

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17.11.2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z dnia 9.05.2023 r., poz. 873).
2. Ustawa z dnia 16.04.2004 r. o wyrobach budowlanych (DzU z dnia 5.07.2021 r., poz. 1213).
3. Ustawa z dnia 13.04.2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (DzU z dnia 2.09.2022 r., poz. 1854).