Gładzie – nowoczesne materiały wykończeniowe

Do wykonania gładzi używa się najczęściej cienkowarstwowych tynków gipsowych, zwanych potocznie gładziami lub gipsami szpachlowymi, ewentualnie jeszcze stosunkowo mało rozpowszechnionych w naszym kraju gładzi polimerowych.

Tynki gipsowe to wyroby na bazie gipsu, naturalnego lub syntetycznego, wytwarzane w dwóch podstawowych typach – jako tynki zwykłe (oznaczenie: B1, B2, B3, B4, B5, B6, B7) lub jako tynki cienkowarstwowe (oznaczenie: C6 lub C7). Taki podział przewiduje norma PN-EN 13279-1:2009 [1].

Tynki gipsowe pierwszego typu to wyroby do wykonywania samodzielnych wypraw tynkarskich wewnątrz budynków. Układane są jednowarstwowo, warstwą o grubości od 6 do 30 mm (zalecana grubość: ok. 10 mm). Mają grube uziarnienie (powyżej 1,0 mm), wysoką procentowo zawartość spoiwa (40–75% masy) oraz zawierają wypełniacze wapienne [2]. Ich obróbka wymaga wprawy i doświadczenia.

Tynki gipsowe cienkowarstwowe służą najczęściej jako dodatkowa warstwa wykończeniowa na już wykonanej wyprawie tynkarskiej z tynku cementowego lub cementowo-wapiennego. Mogą również służyć do poprawy jakości wykonanych wcześniej tynków gipsowych. Nakłada się je warstwą o grubości do ok. 6 mm, a ponadto, w odróżnieniu od opisanych wyżej tynków gipsowych, z reguły stosowane są w dwóch lub większej liczbie warstw.

Tynki gipsowe cienkowarstwowe produkowane są na bazie gipsu (drobno zmielonego, o wysokim stopniu czystości), gipsu modyfikowanego polimerami (żywicami proszkowymi) lub anhydrytu (aktywowanego dodatkiem białego cementu portlandzkiego). Zawierają drobniejsze niż tynki gipsowe kruszywo (o granulacji poniżej 0,1 mm), mniej spoiwa (30–60% masy) i produkowane są z mączką dolomitową jako wypełniaczem [2]. Te trzy cechy sprawiają, że są łatwiejsze w nakładaniu i późniejszej obróbce.

W ramach tynków cienkowarstwowych funkcjonuje jeszcze jeden, nieformalny, nieopisany w żadnej normie, ale stosowany w praktyce budowlanej podział na gipsy szpachlowe (inaczej: gładzie tynkowe lub gładzie szpachlowe) oraz gładzie gipsowe.

Gipsy szpachlowe wykorzystywane są z reguły do korygowania większych nierówności istniejącego podłoża oraz precyzyjnego wyprowadzania kątów i płaszczyzn ścian lub sufitów. Predysponują je do tego celu ich najważniejsze właściwości – wytrzymałość (większa niż w wypadku gładzi), wysoka przyczepność do podłoża oraz możliwość stosowania jednorazowo stosunkowo grubej warstwy (nawet do 6 mm). W nazwie lub wyróżnikach gipsów szpachlowych często pojawiają się słowa „baza” lub „start” dodatkowo sugerujące zakres stosowania. Gipsy szpachlowe doskonale sprawdzą się zatem zwłaszcza podczas modernizacji starych budynków, gdzie ściany i sufity mają większe niedokładności wykonania.

Gładzie gipsowe w porównaniu z gipsami szpachlowymi mają drobniejsze uziarnienie, pozwalające uzyskać jeszcze gładszą powierzchnię i korzystniejszy efekt estetyczny. Producenci gładzi często podkreślają takie zastosowanie przez określenie materiału jako „finisz”. Gładzie gipsowe stosuje się w warstwie o grubości do 3 mm, która jest wystarczająca do zniwelowania niewielkich, pozostawionych na poprzednich etapach prac nierówności i nadania ścianom i sufitom ostatecznej gładkości. O ile gipsy szpachlowe z założenia stanowią wstępne wyrównanie podłoża pod dalszą obróbkę, o tyle od gładzi gipsowej wymaga się odpowiednio jasnej barwy i jednolitego koloru na całej powierzchni. Są to dwa warunki zapewniające możliwość łatwego i ekonomicznego pomalowania powierzchni. Jasna powierzchnia gotowej gładzi otwiera możliwość użycia farb przeznaczonych do stosowania jednowarstwowego, bez obaw o przebijanie podłoża.

Gładzie polimerowe niesłusznie traktowane są jako jeden z rodzajów gładzi gipsowych. Ich odrębność podkreślona jest natomiast już w samej normie stanowiącej specyfikację techniczną – PN-EN 15824:2010 [3]. Gładzie polimerowe nie zawierają w ogóle gipsu – spoiwem jest w nich wodna dyspersja żywic syntetycznych, wypełniaczem natomiast – mączka dolomitowa. Rodzaj zastosowanego spoiwa ma istotny wpływ na właściwości techniczne i użytkowe gładzi uzyskanych przy użyciu tego materiału. Jest ona bardziej elastyczna, ma większą przyczepność do podłoża, a przede wszystkim może być stosowana w bardzo cienkiej warstwie – do 2 mm. Najlepiej sprawdza się zatem stosowana w celu poprawy jakości już wykonanych gładzi lub całopowierzchniowego wygładzania powierzchni płyt gipsowo-kartonowych. Użycie mączki dolomitowej zapewnia natomiast idealnie biały kolor powierzchni gładzi, a więc także jej łatwe pokrycie farbą, również taką przeznaczoną do stosowania w jednej warstwie. Gładzie polimerowe są droższe niż gipsowe tynki cienkowarstwowe, stąd też ich mniejsza popularność i dostępność w handlu.

Przygotowanie podłoża

Tynki gipsowe cienkowarstwowe (gładzie i gipsy szpachlowe) oraz gładzie polimerowe mogą być nakładane na większości typowych spotykanych w budownictwie podłoży, z wyjątkiem podłoży drewnianych, metalowych i z tworzyw sztucznych. Wątpliwości stwarza natomiast sam zakres ich stosowania, ponieważ z reguły nie są zalecane do użycia w pomieszczeniach o wilgotności względnej powietrza przekraczającej przez dłuższy czas 70%.

Bardzo ważnym elementem prac jest odpowiednie oczyszczenie podłoża oraz zastosowanie właściwego dla danych warunków środka gruntującego. Doboru środka trzeba dokonać zależnie od właściwości podłoża – na powierzchniach chłonnych (wciągających wilgoć po zmoczeniu wodą) należy stosować preparaty zmniejszające nasiąkliwość, na niechłonnych natomiast, np. betonowych, lepiej jest użyć tzw. gruntów sczepnych, zawierających wypełniacze kwarcowe i tworzących po nałożeniu szorstką powierzchnię. Preparaty zmniejszające chłonność zapobiegają nadmiernemu odciąganiu wody z masy gipsowej przez podłoże, grunty sczepne zaś zwiększają przyczepność międzywarstwową.

Mieszanie gładzi

Gładzie i gipsy szpachlowe dostępne są w postaci suchych mieszanek konfekcjonowanych w opakowaniach papierowych lub torbach z folii aluminiowej. Przygotowanie ich do użycia polega na wymieszaniu z wodą w proporcjach wskazanych na opakowaniu. Zaleca się wsypywanie proszku z worka do odmierzonej ilości wody partiami, małą łopatką. Po wsypaniu gipsu należy odczekać 3–4 min i pozwolić na samoistne namoczenie suchej mieszanki wodą. Dopiero wówczas można przystąpić do mieszania przy użyciu wiertarki z ustawionymi małymi obrotami (ok. 400 obr./min), z zamontowanym mieszadłem do gipsu. Po wstępnym wymieszaniu masę trzeba odstawić, po czym ponownie delikatnie wymieszać – tym razem można to już zrobić ręcznie.

Gładzie polimerowe produkowane są w postaci gotowej do użycia masy o konsystencji pasty. Sprzedawane są w plastikowych wiaderkach i jedyną czynnością, jaką trzeba wykonać przed ich aplikacją, jest wstępne wymieszanie w celu wyrównania konsystencji.

Czas gotowości do pracy

Parametr ten, dotyczący tynków gipsowych cienkowarstwowych, określa czas, jaki wykonawca ma na zużycie przygotowanej masy gipsowej (zaczynu). Standardowo czas gotowości do pracy wynosi 50–60 min, są jednak wyroby charakteryzujące się znacznie wydłużonym czasem – nawet do 120 min. Pojemnik, w którym wykonuje się mieszanie, musi być czysty – nie może zawierać pozostałości związanego gipsu, ponieważ będzie to powodowało zbyt szybkie wiązanie świeżego zaczynu i skracało czas jego przydatności do użycia. Gładzie polimerowe z uwagi na odmienny charakter procesu wiązania mogą być wykorzystane częściowo, a pozostały w opakowaniu materiał może być wykorzystany później w całym okresie przydatności do użycia określonym przez producenta.

Nakładanie gładzi

Gładzie i gipsy szpachlowe są z reguły przeznaczone do nakładania ręcznego. Do ich aplikowania stosuje się gładkie pace tynkarskie ze stali nierdzewnej, które podczas nakładania trzeba mocno przyciskać do podłoża. Zaleca się nakładanie gładzi najpierw na suficie, później na ścianach (od dołu), zaczynając prace od strony okna – padające na powierzchnię światło pozwoli bowiem na bieżąco weryfikować stan uzyskanej powierzchni. Gładzie stosuje się w co najmniej dwóch warstwach: pierwsza wyrównuje podłoże, natomiast kolejne uzupełniają i poprawiają ewentualne niedokładności.

Gładzie polimerowe, z uwagi na możliwość stosowania bardzo cienkiej warstwy, stosuje się zazwyczaj jako ostatnią, finalną warstwę. Nakładanie gładzi polimerowych nie różni się od nakładania typowych gładzi gipsowych, mogą one być natomiast nakładane również maszynowo – przy użyciu przystosowanych do tego celu agregatów natryskowych. Możliwość aplikacji maszynowej zdecydowanie przyspiesza prace i zwiększa ich wydajność.

Obróbka powierzchni

Uzyskanie gładkiej powierzchni możliwe jest dzięki jej ostatecznej obróbce – na sucho, czyli przez szlifowanie, lub na mokro – tzw. blichowanie. Szlifowanie wykonuje się papierem ściernym lub specjalną siatką ścierną. Gramatura papieru lub siatki to 120–160 przy wstępnym szlifowaniu i 200–220 przy szlifowaniu ostatecznej warstwy. Powierzchnię najlepiej szlifować ruchami okrężnymi, z wyczuciem dociskając do podłoża pacę z zamocowanym na niej papierem lub siatkę.

Coraz popularniejsze są również urządzenia wspomagające proces szlifowania – specjalne odkurzacze lub szlifierki do powierzchni gipsowych – tzw. żyrafy. Ich użycie pozwala ograniczyć ilość powstającego podczas szlifowania pyłu i tym samym zmniejszyć uciążliwość dla wykonawcy. Poza tym średnica tarczy ściernej szlifierki jest na tyle duża, że proces szlifowania jest bardziej wydajny. 

Drugim sposobem, wymagającym jednak większych umiejętności i odpowiedniego rodzaju materiału, jest obróbka powierzchni gładzi na mokro, tzn. jeszcze przed jej całkowitym związaniem i utwardzeniem. Technika ta polega na dokładnym nałożeniu i wygładzeniu powierzchni, odczekaniu do jej wstępnego związania, a następnie dodatkowym zwilżeniu powierzchni, zatarciu pacą filcową i ponownym wygładzeniu pacą stalową.

Podstawowym warunkiem skuteczności tej metody jest przystąpienie do wygładzania powierzchni we właściwym momencie – po wstępnym związaniu, ale jeszcze przed całkowitym utwardzeniem gładzi. Efektem blichowania jest idealnie gładka powierzchnia, która ma połysk, często określany efektem lustra.

Literatura

1. PN-EN 13279-1:2009, „Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Część 1. Definicje i wymagania”.
2. S. Chłądzyński, P. Pichniarczyk, „Tynki gipsowe – rodzaje, właściwości i trwałość”, „IZOLACJE”, nr 2/2008, s. 59–63.
3. PN-EN 15824:2010, „Wymagania dotyczące tynków zewnętrznych i wewnętrznych na spoiwach organicznych”.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!