Pakiet Fit for 55 a zmiany w branży termoizolacyjnej

***

Artykuł porusza tematykę przepisów Europejskiego Zielonego Ładu i „Fit for 55” w kontekście poprawy efektywności energetycznej budynków i projektowania materiałów izolacyjnych.

“Fit for 55” package and changes in the thermal insulation industry

The article discusses the European Green Deal and Fit for 55 regulations in the context of improving the energy efficiency of buildings and designing insulation materials.
***

„Fit for 55” stanowi pakiet propozycji legislacyjnych, które wdrażają strategie EZŁ. Pakiet ma stanowić spójne i wyważone ramy do realizacji unijnych celów klimatycznych, zapewniając równolegle możliwie sprawiedliwy społecznie wymiar transformacji. Ma determinować zwiększenie innowacyjności i konkurencyjności przemysłu w UE, równolegle gwarantując równość szans względem podmiotów gospodarczych z tzw. państw trzecich. Ma nadrzędnie umocnić pozycję UE w roli lidera globalnej walki ze zmianą klimatu.

Czytaj też o: Charakterystyce energetycznej budynków i lokali – wybrane aspekty prawne 

Dyrektywa efektywnościowa, której celem jest wdrożenie zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”, wzmacnia obowiązek oszczędności energii końcowej i zwiększa rolę sektora publicznego w tym zadaniu. Każde państwo członkowskie zapewnia, aby co najmniej 3% całkowitej powierzchni ogrzewanych lub chłodzonych budynków, które są własnością instytucji publicznych, było poddawane co roku renowacji, w celu przekształcenia ich co najmniej w budynki o niemal zerowym zużyciu energii lub w budynki zeroemisyjne.

Warto zaznaczyć, że dyrektywa dotycząca efektywności energii koncentruje się na informowaniu oraz wzmacnianiu pozycji konsumentów. Wiąże się to z zaostrzeniem zobowiązań wobec konsumentów, zwłaszcza w zakresie dostępności informacji, środków zwiększających świadomość oraz oferowanego doradztwa i pomocy technicznej czy finansowej. Dodatkowo, dyrektywa wprowadza podstawowe prawa wynikające z umów dotyczących systemów ogrzewania, chłodzenia oraz dostarczania ciepłej wody użytkowej, co zwiększa ochronę konsumentów. Oznacza to, że informacje handlowe muszą być przedstawiane w sposób jasny, kompletny i wiarygodny.

Nowa dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD – Energy Performance of Buildings Directive), która weszła w życie 28 maja 2024 r., ma na celu zwiększenie efektywności energetycznej oraz przyczynienie się do osiągnięcia celów klimatycznych Unii Europejskiej, w szczególności w ramach pakietu „Fit for 55”, który dąży do neutralności klimatycznej do 2050 r. Budynki w UE odpowiadają za aż 40% zużycia energii końcowej, co czyni je kluczowym sektorem w kontekście oszczędności energetycznych.

Prace nad implementacją przepisów EPBD do polskiego prawa już się rozpoczęły, a projekt rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii dotyczący metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynków oraz świadectw charakterystyki energetycznej został opublikowany 3 lipca 2024 r. Wprowadzenie nowych przepisów ma na celu nie tylko poprawę efektywności energetycznej budynków, ale także zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego w Polsce i szerszej skali w Unii Europejskiej.

Warto podkreślić, że dyrektywa ta jest jednym z kluczowych elementów strategii UE na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz transformacji energetycznej, co może przynieść korzyści zarówno środowiskowe, jak i ekonomiczne w długim okresie.

Nie będzie odkrywcze, jak napiszę, że nie ma możliwości osiągnięcia neutralności klimatycznej bez inwestowania w odnawialne źródła energii i poprawy efektywności energetycznej. Nie zaskoczę też pisząc, że dla realizacji postanowień Europejskiego Zielonego Ładu koncentracja na tych dwóch obszarach jest kluczowa.

Nowelizacja dyrektywy dotyczącej efektywności energetycznej budynków (EPBD) stanowi kluczowy impuls dla zmian w tym obszarze. Równie ważnym czynnikiem będzie dostępność finansowania, które jest istotne nie tylko dla budowy nowych budynków o zerowej emisji, ale być może jeszcze bardziej dla modernizacji już istniejących obiektów.

Myśląc o charakterystyce energetycznej budynków, należy rozpatrywać kompleksowo wszystkie elementy, począwszy od etapu projektowania, po właściwości materiałów, determinujące osiąganie zeroemisyjności na etapie użytkowania. Pisząc o materiałach, należy wziąć pod uwagę zawartość surowców pochodzenia recyklingowego czy sposób zagospodarowania przy ewentualnej rozbiórce, która powinna nastąpić jak najpóźniej długiego cyklu życia.

Rozpatrując zagadnienie charakterystyki energetycznej budynków, nie można zapominać, że kluczowe jest holistyczne podejście do osiągnięcia zeroemisyjności, obejmujące zarówno projektowanie, rozwiązania poprawiające efektywność energetyczną, jak i materiały wykorzystywane do budowy, m.in. ile z nich pochodzi z recyklingu oraz technologie wykorzystywane w trakcie wznoszenia budynków.

Spełnienie wymagań WT 2021 pozwoli uzyskać w przyszłości budynki niemal zeroenergetyczne. Jednak wymogi te – szczególnie dotyczące wartości wskaźnika energii pierwotnej (EP) – stanowią duże wyzwanie dla współczesnego budownictwa, gdyż konieczne jest działanie wieloaspektowe. Co więcej, dla spełnienia wymagań WT 2021 niezbędne jest wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.

Producenci materiałów izolacyjnych wkraczają na nowy obszar konkurowania, a kluczowym elementem tego procesu jest unijne rozporządzenie dotyczące ekoprojektu, które stanowi podstawę do wprowadzenia paszportu produktowego. Głównym celem ustalenia ram wymogów dla ekoprojektowania zrównoważonych produktów jest zredukowanie negatywnego wpływu na środowisko na każdym etapie cyklu życia produktu. W rezultacie popyt na zrównoważone produkty ma wzrosnąć, co będzie równocześnie podnosić ich podaż. Wdrożenie zasad ekoprojektowania ma na celu uniezależnienie rozwoju gospodarczego od eksploatacji zasobów naturalnych oraz ograniczenie zależności od materiałów, co finalnie przyczyni się do zwiększenia strategicznej autonomii i odporności Unii Europejskiej.

Rozporządzenie:

• rekomenduje, żeby wytwarzane produkty były trwałe i niezawodne,
• wskazuje opracowanie produktów w taki sposób, aby umożliwić ich ponowne użycie, ułatwić ich konserwację czy odnowienie, umożliwić naprawę czy łatwość ulepszenia, wytwarzać w duchu efektywności energetycznej i zapewniać oszczędność zasobów,
• mówi o minimalizowaniu obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych,
• wskazuje na zawartość materiałów pochodzących z recyklingu,
• obliguje do skutecznej regeneracji, odzysku i recyklingu produktów – projektując, myśl o przyszłości, a także do ograniczania śladu węglowego i negatywnego wpływu na środowisko,
• nakazuje przewidywać ilość generowanych w procesie produkcyjnym odpadów – w myśl mniej, znaczy lepiej.

Ramy polityki, poza propagowaniem projektowania zrównoważonych produktów, koncentrują się na wzmocnieniu pozycji konsumentów oraz nabywców publicznych oraz promują stosowanie obiegu zamkniętego w procesach produkcyjnych.

Przewidziano inicjatywę w celu wzmocnienia pozycji konsumentów w kontekście transformacji ekologicznej, koncentrując się na lepszej informacji oraz ochronie przed nieuczciwymi praktykami. Działania te stanowią część planu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), ogłoszonego w marcu 2020 r. Komisja Europejska opracowała już Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu zrównoważonych produktów, czyli ESPR (ang. Ecodesign for Sustainable Products Regulation), które weszło w życie 18 lipca 2024 r.

Regulacje dotyczące tych trzech obszarów obejmują inicjatywy sektorowe dla wyrobów mających znaczący wpływ na środowisko, w tym budowlanych (Wniosek do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczący harmonizacji warunków wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych, zmieniający rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylający rozporządzenie (UE) nr 305/2011; COM (2022) 144 final).

Produkty będą musiały również spełniać wymogi informacyjne odnoszące się do zrównoważonych aspektów produktu. W tym celu funkcjonować będą cyfrowe paszporty produktu w postaci zbioru danych odnoszących się do danego produktu, udostępnianych drogą elektroniczną.

Paszport produktu to innowacyjne narzędzie, które ma na celu nie tylko dostarczenie konsumentom przejrzystych i ważnych informacji na temat produktów, ale także wsparcie całego łańcucha wartości, w tym podmiotów gospodarczych oraz instytucji zajmujących się recyklingiem i obsługą techniczną. Dzięki niemu, konsumenci będą w stanie dokonywać bardziej świadomych wyborów, co przyczyni się do promowania zrównoważonego rozwoju.

Konsument zyska możliwość zapoznania się z kluczowymi informacjami o produkcie, takimi jak skład, sposób produkcji, wpływ na środowisko oraz możliwości recyklingu. Z kolei przedsiębiorstwa uzyskają dostęp do niezbędnych danych, co ułatwi im realizację obowiązków związanych z odpowiedzialnością za produkt i środowisko.

Warto podkreślić, że paszport produktu będzie również źródłem informacji na temat innych aspektów związanych ze zrównoważonym rozwojem, które mogą być istotne dla określonych grup produktów. Dzięki temu, możliwe będzie bieżące monitorowanie oraz wprowadzanie udoskonaleń w procesach produkcyjnych i obsługowych, co przyczyni się do bardziej efektywnego zarządzania zasobami i ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko.

Możliwość wykorzystania paszportu produktu w badaniach rynkowych otworzy dodatkowe perspektywy dla innowacji i zmian w przepisach, co będzie miało pozytywny wpływ na rozwój zrównoważonej gospodarki. W ten sposób paszport produktu stanie się nie tylko narzędziem informacyjnym, ale i elementem strategii odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw oraz kluczowym elementem zmian w podejściu do konsumpcji i produkcji.

Podsumowując, przepisy Zielonego Ładu z pewnością wpłyną na rynek izolacji termicznych. Zielony Ład, będący częścią strategii Unii Europejskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju, ma na celu redukcję emisji gazów cieplarnianych oraz promowanie efektywności energetycznej. W jaki więc sposób może wpłynąć na rynek izolacji termicznych?

1. Zwiększone zostaną wymagania dotyczące efektywności energetycznej. W ramach EZŁ mogą być wprowadzone bardziej rygorystyczne normy dotyczące efektywności energetycznej budynków. To z kolei zwiększy popyt na wysokiej jakości materiały izolacyjne.
2. Inwestowanie w renowację budynków stanie się obowiązkiem. Wiele programów w ramach Zielonego Ładu może skupiać się na modernizacji istniejących budynków, co wiąże się z koniecznością stosowania lepszych, bardziej efektywnych izolacji termicznych, aby zmniejszyć zużycie energii.
3. Wzrośnie zainteresowanie materiałami ekologicznymi. Dyrektywy mogą promować stosowanie materiałów izolacyjnych, których produkcja jest przynajmniej obojętna dla środowiska, co może skłonić firmy do inwestowania w rozwój i produkcję takich materiałów.
4. Dotacje i wsparcie finansowe. W ramach Zielonego Ładu mogą być dostępne fundusze, które wspierają inwestycje w izolacje termiczne, co z kolei może zwiększyć popyt na rynku.
5. Rośnie edukacja i świadomość społeczna. Zwiększająca się świadomość społeczeństwa na temat zmian klimatycznych oraz konieczności oszczędzania energii również może wpływać na wybory konsumentów, którzy mogą być bardziej skłonni do inwestowania w dobrej jakości izolacje termiczne.

Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do wzrostu innowacji w zakresie technologii izolacyjnych oraz zmiany w preferencjach konsumenckich, co w rezultacie wpłynie na rynek izolacji termicznych.