Jak docieplać elewacje metodą BSO? (cz. 1.)

Istota BSO polega na przymocowaniu do ściany elewacyjnej systemu 3-warstwowego, który tworzą:

• materiał termoizolacyjny (okładziny z formatowanych płyt ze styropianu, wełny mineralnej – szklanej lub skalnej – bądź innych materiałów, np. szkła piankowego – o grubościach dobranych zgodnie z projektem),
• warstwa wzmacniająca system (elastyczna siatka – włókno szklane, względnie tworzywo sztuczne)
• warstwa zewnętrzna (cienkowarstwowa wyprawa tynkarska + farba elewacyjna).

Niektóre systemy, a także powierzchnie elewacji o nieodpowiedniej spójności i nośności przewidują nałożenie warstwy wstępnej, poprzedzającej trzy wcześniejsze, która przygotowuje podłoże do naklejenia termoizolacji (wyrównuje jego powierzchnię i poprawia strukturę wiązania).

Zadania poszczególnych warstw w systemie można określić następująco:

1. termoizolacja poprawia właściwości izolacyjności cieplnej ściany,
2. siatka spaja konstrukcyjnie płaszczyznę termoizolacji z pokrywającą wyprawą tynkarską i przeciwdziała spękaniom, które mogłyby tworzyć się na skutek przenoszenia naprężeń termicznych i sił udarnych,
3. wyprawa chroni system przed czynnikami zewnętrznymi oraz nadaje elewacji estetyczny wygląd.

Do mocowania materiału termoizolacyjnego do ściany stosowane są w zależności od systemu:

• kleje systemowe (masy lub zaprawy klejące),
• kleje z łącznikami mechanicznymi,
• tylko łączniki mechaniczne i/lub szyny mocujące (w systemach, w których kleje nie są uwzględniane).
• Siatka wzmacniająca zatapiana jest w cienkowarstwowej zaprawie klejowej, która równocześnie spełnia funkcję warstwy wyrównawczej ocieplenia na elewacji przed nałożeniem tynku cienkowarstwowego i powłoki farby elewacyjnej.

ETAPY postępowania

Procedury prawne

Podstawowe znaczenie dla wykonawstwa ociepleń mają procedury administracyjne zezwalające na prowadzenie takich prac, ponieważ podejmowane bez nich działania traktowane są jako samowola budowlana. Według przepisów § 29 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo budowlane inwestor ma do wyboru dwie drogi postępowania administracyjnego:

1) obowiązek zgłoszenia właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej zamiaru wykonania docieplenia w przypadkach, kiedy takie roboty dotyczą ścian budynków o wysokości do 12 m (z wyjątkiem obiektów wpisanych do rejestru zabytków, gdzie obowiązuje wymóg uzyskania pozwolenia). Roboty ociepleniowe prowadzone na podstawie zgłoszenia w urzędzie nie wymagają rejestrowania i prowadzenia dziennika budowy ani powiadamiania organów nadzoru budowlanego o ich rozpoczęciu. W zgłoszeniu określa się rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót z charakterystyką systemu ociepleń (należy sprecyzować rodzaj zastosowanych materiałów, wielkość oczekiwanego współczynnika przenikania ciepła, podać rodzaj klasyfikacji w zakresie rozprzestrzeniania ognia lub/i reakcji na ogień ocieplanej ściany, określić termin rozpoczęcia robót – min. 1 mies. od złożenia powiadomienia w urzędzie). Ponadto do zgłoszenia dołącza się oświadczenie inwestora o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane, mapkę terenu działki z zaznaczonym budynkiem oraz ewentualnie rysunki ukazujące niektóre technologiczne rozwiązania ocieplanych detali;

2) uzyskanie pozwolenia, które wymagane jest w pozostałych sytuacjach (tj. w odniesieniu do budynków wyższych niż 12 m i obiektów budowlanych niebędących budynkami). Do wniosku o jego uzyskanie (poza oświadczeniem inwestora o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane) dołącza się:

• 4 egzemplarze kompletnego projektu budowlanego, który powinien zawierać m.in.: a) projekt zagospodarowania terenu działki (oznaczenie obiektu na mapie), b) zwięzły opis techniczny obiektu będącego przedmiotem postępowania, c) opis planowanych robót (z podaniem charakterystyki projektowanego systemu bądź technologii docieplania), d) obliczenia parametrów cieplno-wilgotnościowych (dla stanu pierwotnego i projektowanego) i e) rysunki techniczne przyjętych rozwiązań,
• wymagane odrębnymi przepisami opinie i uzgodnienia (np. rzeczoznawcy ds. ppoż.),
• informację dotyczącą bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

Roboty dociepleniowe można rozpoczynać dopiero po: uzyskaniu decyzji (pozwolenia na budowę) i jej uprawomocnieniu, zarejestrowaniu dziennika budowy, złożeniu oświadczenia kierownika robót i ewentualnie inspektora nadzoru robót i powiadomieniu organu nadzoru budowlanego (inspektoratu nadzoru budowlanego) o planowanym rozpoczęciu robót min. tydzień przed planowanym rozpoczęciem¹⁾.

Projektowanie

Ocieplanie elewacji wykonuje się na podstawie opracowanego projektu wykonawczego, który określa m.in. wybór systemu izolacji termoizolacyjnej uwarunkowany stanem technicznym ścian elewacyjnych. W jego opisie technicznym powinny być zawarte informacje:

• o zastosowanych materiałach (rodzaju termoizolacji, siatkach zbrojących, łącznikach mechanicznych, zaprawach klejących i tynkarskich),
• o sposobie przygotowania powierzchni ściany do przymocowania płyt izolacji cieplnej (np. usunięcie odspojonych fragmentów tynku, wypełnienia ubytków i nierówności,
  czyszczenie powierzchni),
• o sposobie przymocowania płyt do powierzchni ściany (rodzaju masy lub zaprawy klejącej, długości, rodzaju, liczbie i rozmieszczeniu łączników mechanicznych z powołaniem się na obliczenia statyczne), pokazujące na rysunkach poglądowych sposób ocieplenia miejsc wymagających odrębnych rozwiązań dociepleniowych (ościeża okienne i drzwiowe, ściany piwnic i attykowe, płyty balkonowe/loggie, wykończenia szczelin dylatacyjnych itp.),
• o wartościach statyczno-mechanicznych ocieplenia, w tym dopuszczalnych odporności na uderzenie i wgniatanie,
• o wyliczonych wartościach współczynnika przenikania ciepła Uk z uwzględnieniem mostków termicznych.

Pomocne mogą się też okazać opisowe określenia wpływu zastosowanego ocieplenia na izolacyjność akustyczną ściany zewnętrznej i inne obliczenia według potrzeb.

Przy zastosowaniu łącznie odmiennych systemów ociepleń (np. opartych na wełnie mineralnej i styropianie) w projekcie należy określać ich usytuowanie i sposób wzajemnego połączenia oraz w odniesieniu do każdego systemu sporządzić odrębnie opisy technologiczne.

Profilaktyka hydroizolacyjna

Rozpoczęcie prac ociepleniowych musi być poprzedzone rozpoznaniem stosunków wilgotnościowych ocieplanej ściany. Dla budynków nowo budowanych należy odpowiednio zaprojektować i wykonać hydroizolacje pionowe i poziome fundamentów oraz rynnowe systemy odprowadzania wód opadowych. W istniejących budynkach wcześniej należy wyeliminować wszelkie potencjalne ogniska permanentnych zawilgoceń przyszłej warstwy ocieplającej, w tym usunąć przyczyny zawilgocenia i strefy zasolenia podłoża.

Wymóg zakończenia innych robót budowlanych

Roboty ociepleniowe na obiektach nowo wznoszonych wymagają koordynacji z innymi robotami. W szczególności mogą być prowadzone:

• po zakończeniu i odebraniu robót dachowych, izolacji podłoży i posadzek balkonów, loggi i tarasów oraz demontażu i montażu okien,
• po upływie niezbędnego okresu technologicznego od zakończonych robót, podczas których mogłoby dojść do widocznego zawilgocenia podłoży (roboty wewnętrzne
  „mokre” były wykonane odpowiednio wcześniej albo prowadzone tak, by nie dochodziło do nadmiernej obecności wilgoci w docieplanych ścianach),
• po wykonaniu odpowiednich obróbek zapewniających odprowadzenie wody opadowej z poziomych powierzchni murów ogniowych, attyk, gzymsów itp. poza lico ocieplanej elewacji,
• po zabezpieczeniu i osłonięciu wszelkich nieprzeznaczonych do ostatecznego pokrycia powierzchni, takich jak szkło, okładziny i elementy drewniane, metalowe, podokienniki, okładziny kamienne, glazura itp., zgodnie z zaplanowanymi sposobami zakończenia ocieplenia i jego połączenia z innymi elementami budynku,
• po opracowaniu i rozmieszczeniu ewentualnych przejść instalacji lub innych elementów, przy zachowaniu warunku całkowitej i trwałej szczelności.

Przygotowanie miejsca pracy

Odpowiednio przygotowane miejsce pracy warunkuje bezpieczne wykonywanie robót i wspomaga uzyskanie ich dobrej jakości. Składają się nań:

• plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ). Przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 23 czerwca 2003 r. (DzU z 2003 r. nr 120, poz. 1126) nakładają na kierownika budowy obowiązek posiadania takiego planu w sytuacjach, gdy charakter, organizacja lub miejsce prowadzenia prac ociepleniowych ścian istniejących budynków i ścian budynków nowo wznoszonych stwarzają możliwość zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia ludzi²⁾;
• bezpieczne rusztowania. W zdecydowanej większości wypadków roboty ociepleniowe prowadzone są na wysokości, a zatem wymagają ustawionego rusztowania. Należy tylko używać takich rusztowań, które mają atest producenta lub certyfikat bezpieczeństwa „B”. W szczególności muszą mieć odpowiednio wytrzymałe pomosty o powierzchni roboczej wystarczającej dla pracujących na nich osób i składowania niezbędnych materiałów, konstrukcję dostosowaną do przenoszenia działających obciążeń i zapewniającą bezpieczną komunikację pionową, swobodny dostęp do stanowisk pracy oraz ergonomiczne warunki do prowadzenia robót. Nie wolno pracować w warunkach trudnej widoczności, zwłaszcza przy zmroku, gęstej mgle, opadach deszczu, śniegu, gołoledzi, podczas burzy i wiatru przekraczającego 10 m/s oraz w sąsiedztwie czynnych linii elektroenergetycznych zgodnie z przepisami w odległościach poniżej minimum ustalanych dla poziomów wartości napięcia danej linii. Teren sąsiadujący z rusztowaniem wymaga odpowiedniego zabezpieczenia, zwłaszcza w miejscach przejazdów i przejść dla pieszych;
• składowanie materiałów w odpowiednich warunkach. Płyty izolacyjne, siatki, elementy łączące i inne akcesoria nie mogą być narażone na uszkodzenia mechaniczne, deformacje, zawilgocenie, działanie promieni UV. Zaprawy i kleje nie powinny być wystawione na działanie temperatur ujemnych z uwagi na ryzyko utraty właściwości użytkowych.

Przygotowanie podłoża

Podłoża przygotowuje się zgodnie z określonym opisem technicznym do projektu oraz informacjami zawartymi w instrukcji systemodawcy. Oceny jego jakości dokonuje się w konsultacji z projektantem ocieplenia. Podłoże każdorazowo traktowane jest jako warstwa, na którą nakładany jest następny składnik systemu ociepleniowego. Z tego powodu można tu wyszczególnić podłoża, których warstwę zewnętrzną stanowi: lico muru, lico nałożonej/naklejonej termoizolacji, lico warstwy zbrojącej, lico tynku. Z racji funkcji każde z nich musi spełniać wymagania fizyko-chemiczne oraz zachować jakość geometrii.

Wymagania fizyko-chemiczne. Podłoże musi być stabilne, nośne, czyste, suche i pozbawione elementów zmniejszających przyczepność (fot. 1). Zadaniem podłoża stanowiącego lico muru jest uniesienie ciężaru systemu ociepleniowego (a więc wszystkich jego składników), dlatego wymaga odpowiedniego przygotowania (np. oczyszczenia z kurzu i pyłu, zeszlifowania starych powłok malarskich, skucia z luźnych resztek, wypełnienia ubytków zaprawą tynkarską i wyrównania jej z licem, usunięcia wykwitów solnych, doprowadzenia powierzchni do dopuszczalnego stanu jej wilgotności). Podłoża pylące, osypujące się lub nadmiernie nasiąkliwe wymagają zagruntowania (fot. 2). Gruntownik oraz zaprawy i kleje systemów ociepleniowych nie mogą wchodzić w reakcje chemiczne z podłożem, ponieważ może to być przyczyną jego destrukcji (utraty nośności). 

Wymóg zachowania jakości geometrii podłoża. Ocieplona ściana musi zachowywać walory estetyczne, a więc m.in. spełniać parametry geometryczne. Na końcowy efekt rzutuje stan wyrównania podłoża w każdej z jego faz. Za pomocą łaty, pionu i poziomnicy określa się odchyłki ściany od płaszczyzny i sprawdza jej odchylenie od pionu. Jeśli ściana nie spełnia wymagań geometrycznych, to w dokumentacji technicznej (projekcie wykonawczym ocieplenia) należy określić sposób przygotowania podłoża.

Montaż listwy startowej (cokołowej)

Listwa (profil) stanowi dolne wykończenie ocieplenia (fot. 3). Na niej opiera się pierwszy rząd płyt termoizolacyjnych. W celu jej zamocowania wyznacza się wysokość cokołu oraz trasuje ślad na licu ściany (używa się do tego np. barwionego sznura, który po naprężeniu i napięciu pozostawia ślad na murze). Wypoziomowaną listwę mocuje się za pomocą kołków do podłoża na wysokości cokołu; najpierw w skrajnych strefach po obu jej stronach, a następne mocowania wypośrodkowane są w jej centralnych strefach. Nierówności ścian wyrównuje się za pomocą systemowych podkładek dystansowych. Łączenie listew na cokole prowadzi się zgodnie ze wskazówkami producenta systemu. Przy nieregularnych kształtach budynku stosowane są specjalne listwy z poprzecznymi nacięciami umożliwiającymi ich wygięcie, co ułatwia ich przyleganie do lica ściany. W narożach ścian listwy przycinane są pod odpowiednim kątem z zachowaniem pomiędzy nimi szczeliny dylatacyjnej (np. dla przylegających do siebie krawędzi ścian pod kątem 90° będzie to kąt 45°). Listwa pełni funkcję dylatacji między gruntem a pierwszym rzędem materiału izolacyjnego (grunt „pracuje” pod wpływem temperatury, np. mrozu, i czasem podnosi się, a dylatacja niweluje parcie na termoizolację). Przykrywa się ją później siatką zbrojeniową z pozostawieniem obustronnych wypustów na zatarcie klejem (10–20 cm).

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!

¹⁾ Ważna grupa spraw dotyczy również czynności cywilno-prawnych związanych ze zlecaniem robót (np. sporządzaniem umów o dzieło, protokołów przekazania terenu budowy, frontu robót lub odbioru robót, opracowywania kosztorysów itp.), jednakże ich specyfika wykracza poza ramy niniejszego opracowania.
²⁾ Dotyczy robót, gdzie istnieje ryzyko upadku z wysokości ponad 5 m oraz wykonywanych w strefie przewodów linii elektroenergetycznych o określonym napięciu znamionowym, w minimalnej odległości liczonej poziomo od skrajnych przewodów: 3 m dla linii 1 kV, 5 m dla linii 1–15 kV, 10 m dla linii 15–30 kV i 15 m dla linii 30–110 kV.