Wpływ tynków na trwałość przegród budowlanych

Tynki pierwotnie pełniły funkcję ochronną, a dopiero później ozdobną. Do dziś są bardzo powszechnie stosowane zarówno w wersji tradycyjnej, jak i zmodyfikowanej.

Od czasu położenia pierwszych wypraw na elementach budowlanych skład zapraw tynkarskich był modyfikowany poprzez wprowadzanie dodatków poprawiających ich cechy fizyko-mechaniczne, co miało znaczący wpływ na ich jakość i trwałość [1].

Tynki wskutek wielu czynników ulegają naturalnemu i przyspieszonemu zużyciu. Niejednokrotnie jako pierwsze "sygnalizują" zagrożenia związane z uszkodzeniem konstrukcji obiektów budowlanych lub destrukcji samych przegród, spowodowanej zawartą w nich wilgocią, gradientami temperatury lub korozją biologiczną.

W miejscach przeciążeń konstrukcji budynków i budowli na tynkach pojawiają się rysy i pęknięcia. Tynki są również pierwszą warstwą chroniącą wnętrza przegród przed zewnętrznymi uszkodzeniami mechanicznymi.

Prawidłowo wykonany tynk powinien stanowić jedność z przegrodą [2]. W innym przypadku może dojść do odspajania się jego "płatów", łuszczenia i ścierania. Ponadto pełnią one w budynkach wiele funkcji, w tym m.in.: architektoniczną, maskującą, wzmacniającą, ochronną, ostrzegawczą, a także regulującą mikroklimat w pomieszczeniach [1].

W praktyce zbyt często zapomina się o podstawowej, ochronnej roli tynków, zabezpieczającej zewnętrzne elementy obiektów budowlanych przed destrukcyjnym wpływem środowiska. Stąd też ubytki wypraw mogą doprowadzić do częściowej lub całkowitej destrukcji materiałów budujących przegrody o niskiej odporności na dobowe i sezonowe wahania temperatury, silne nasłonecznienie, wiatr, promienie UV, opady atmosferyczne (FOT. 1-2 i FOT. 3).

Wpływ tynków na procesy fizykalne zachodzące wewnątrz przegród

Tak, jak to już wspomniano, tynki lub inne okładziny zewnętrzne tworzą warstwy ochronne przegród budowlanych, zabezpieczające je przed negatywnym wpływem środowiska zewnętrznego oraz uszkodzeniami mechanicznymi (oddziaływaniami wyjątkowymi). Ich częściowa lub całkowita utrata może doprowadzić do wgłębnych uszkodzeń w wewnętrznych warstwach przegród, a nawet skrócić trwałość całych obiektów przy jednoczesnym obniżeniu ich parametrów użytkowych [3].

Za utrzymywanie właściwego stanu technicznego budynków i budowli odpowiadają ich właściciele oraz zarządcy, chyba, że pogorszenie to nastąpiło przy udziale siły wyższej. W większości przypadków to nie środowisko doprowadza obiekty budowlane i ich elewacje do złego stanu technicznego, lecz brak właściwych, wymaganych prawem działań ze strony osób za nie odpowiedzialnych [4].

Przedstawiony na RYS. 1-3 układ izoterm wskazuje na praktycznie niezauważalną rolę tynku w kształtowaniu rozkładu temperatury w przegrodach, co też wykazała analiza obliczeniowa przeprowadzona dla zewnętrznego narożnika ponad 100-letniego budynku. Na RYS. 4-9 dokonano porównania wpływu zewnętrznych wypraw na stan cieplny przegród opisanych na RYS. 1-3.

W badanym przypadku, różnica wielkości temperatury dla ściany z tynkiem i ściany bez tynku nie przekracza 1°C na końcu belki stropowej, natomiast dla pozostałej części ściany różnice te są niezauważalne. Niemniej linie przebiegu izoterm pokazane na diagramach oraz przekrojach wyraźnie wskazują na zagrożenie szkodami mrozowymi, szczególnie dla końców drewnianych belek stropowych osadzonych w murze, chronionych warstwą cegieł o niewielkiej grubości.

Na RYS. 10 i RYS. 11 zamieszczono diagramy przedstawiające stan zawilgocenia naroża budynku i wybranych jego fragmentów w najkorzystniejszym okresie roku, tj. w sezonie, kiedy zawartość wilgoci w przegrodzie powinna być najniższa.

W rzeczywistości brak tynku pozwala na skuteczniejsze odparowywanie wilgoci na zewnątrz, lecz takie rozwiązanie byłoby korzystne dla przegród, których warstwy licowe (np. cegły) byłyby uodpornione na wpływ warunków zewnętrznych i jednocześnie nie stanowiłyby dodatkowego oporu dyfuzyjnego. Diagramy zamieszczone na RYS. 10 i RYS. 11 wyraźnie wskazują na wzrost zawilgocenia materiałów budujących przegrody, które zostałyby wykończone tynkami o wyższym oporze dyfuzyjnym, np. cementowymi.

Rozkład wilgoci w badanym narożu nie jest równomierny, czego powodem są zabudowane w nim m.in. materiały różniące się nasiąkliwością, mrozoodpornością, rozszerzalnością i oporem cieplnym. Szczegółowo opisuje to diagram zamieszczony na RYS. 12, który przedstawia rozkład wilgoci w narożniku chronionym zewnętrznym tynkiem cementowym w okresie zimowym i letnim.

Wyraźnie wyeksponowany został tu wzrost zawilgocenia w płaszczyźnie styku belki stropowej z wewnętrzną powierzchnią ściany, intensyfikujący się po stronie bliższej narożnika. Taka sytuacja wystąpi niezależnie od tego, czy zewnętrzne powierzchnie ścian będą chronione wyprawami czy też pozostaną odsłonięte, ponieważ jej główną przyczyną będą tu skomplikowane procesy fizykalne, przebiegające wewnątrz przegród.

Podsumowanie

W praktyce nie docenia się roli, jaką w eksploatacji obiektów spełniają tynki i okładziny. Nie jest ona obojętna w procesie utrzymywania budynków i budowli w należytym stanie technicznym. Z jednej strony mogą one ograniczać dyfuzję pary wodnej w przegrodach, z drugiej natomiast będą je chronić przed nadmierną „dostawą” nowych porcji wilgoci sorpcyjnej i opadowej, a także zabezpieczać przed promieniowaniem UV, wiatrem oraz uszkodzeniami mechanicznymi.

Szczególnie wartościową rolę odgrywają one w budynkach historycznych, gdzie zapobiegają mechanicznym ubytkom spoin wykonanym na bazie wapna oraz wypłukiwaniu z nich spoiwa hydraulicznego.

Naprawa, remont, wymiana tynków lub też zastąpienie ich innymi okładzinami (np. dociepleniem) powinno zostać poprzedzone ustaleniem rzeczywistych przyczyn ich destrukcji, a także pełną analizą stanu wilgotnościowego przegród w odniesieniu do przewidywanych warunków eksploatacji i podatności zabudowanych w nich materiałów na korozję.

Szczególnej ochrony wymagają obiekty zabytkowe, gdzie naprawa lub wymiana tynków będzie w większości przypadków uzależniona od wyników badań stratygraficznych.

Literatura

1. D. Bajno, "Tynki zewnętrzne i wewnętrzne. Tradycja i współczesność", Targi budowlane. Gdańska wiosna budowlana, Gdańsk 2000.
2. "Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Część B: Roboty wykończeniowe. Zeszyt 1: Tynki". Warszawa 2011.
3. D. Bajno, "Wybrane aspekty cieplno-wilgotnościowe związane z dostosowaniem budynków zabytkowych do eksploatacji w nowych warunkach", Monografia. 61 Konferencja Naukowa Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN oraz Komitetu Nauki PZITB Bydgoszcz - Krynica 2015, s. 9-16.
4. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (DzU Nr 89, poz. 414).

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!