Tynki gipsowe stosowane we wnętrzach – rodzaje i właściwości

Zaprawy tynkarskie przygotowywane były kiedyś wyłącznie na placu budowy, obecnie wykonywane są częściej fabrycznie w postaci suchych mieszanek lub jako gotowe do zastosowania masy tynkarskie, na spoiwach mineralnych i organicznych. Jest to związane z postępem i rozwojem technologii, wprowadzeniem nowych materiałów i systemów budowlanych, potrzebą skracania cyklu budowy i prowadzenia prac w różnych warunkach temperaturowych. Tynkarskie wyprawy wewnętrzne oprócz estetycznej i dekoracyjnej muszą spełniać różnorodne funkcje specjalne.

Znaczenie tynków wewnętrznych w budownictwie

Do podstawowych zadań tynków wewnętrznych należą:

• uzyskanie estetycznych i dekoracyjnych form architektonicznych wnętrz przez zabezpieczenie i wyrównanie powierzchni podłoży budowlanych głównie pod powłoki malarskie, tapety lub okładziny ceramiczne,
• ochrona pomieszczeń przed szkodliwym działaniem wilgoci i zagrożeń biologicznych,
• zabezpieczenie elementów budowli przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz ogniem,
• zagwarantowanie we wnętrzach pomieszczeń odpowiedniego mikroklimatu.

Wytwarzane fabrycznie suche mieszanki pozwoliły na znaczny postęp w zakresie organizacji i realizacji prac wykończeniowych na budowie poprzez:

• eliminowanie tradycyjnych zapraw przygotowywanych na placu budowy o niskiej wydajności i niejednorodnych jakościowo,
• automatyzację procesu mieszania i transportu suchych zapraw,
• możliwość tynkowania na różnych podłożach dzięki stosowanym środkom gruntującym, dodatkowo poprawiającym przyczepność.

Zastosowanie suchych mieszanek zwiększyło też wydajność pracy dzięki zastosowaniu urządzeń do mechanicznego przygotowania, transportu i narzutu zaprawy.

Proces mechanicznego wytwarzania gotowych mieszanek tynkarskich, a także samo przygotowywanie zaprawy w agregacie tynkarskim praktycznie eliminują błędy, jakie mogłyby wystąpić w wyniku niewłaściwego dozowania składników mieszanki lub ilości dodawanej wody przy tradycyjnym systemie przygotowywania zaprawy na budowie. Dzięki transportowi suchej mieszanki w silosach na plac budowy, pneumatycznemu systemowi podawania oraz automatycznie sterowanemu mieszaniu z narzutem obecna technologia pozwala na wzrost wydajności pracy nawet 4–5-krotnie w stosunku do tradycyjnej metody przygotowania zapraw tynkarskich.

Na rynku krajowym istnieją mieszanki tynkarskie o różnym składzie, właściwościach i przeznaczeniu. Obecnie w budownictwie do wewnętrznych prac wykończeniowych w przeważającej mierze stosowane są tynki gipsowe oraz cementowo-wapienne wyprawy tynkarskie. Na korzyść tynków gipsowych przemawia:

• dostosowanie własności mieszanek (czas obróbki) do wymagań odbiorców i utrzymywanie stabilnych parametrów technicznych,
• wysoka wydajność pracy dzięki prowadzeniu prac wykończeniowych w krótkim cyklu budowy,
• prosta i szybka obróbka tynku, która wpływa na terminowość prowadzenia dalszych prac, tj. malowanie, tapetowanie, klejenie płytek,
• możliwość uzyskania równej i gładkiej powierzchni ze stabilną strukturą tynku.

Stosowanie tynków gipsowych w zdecydowany sposób wpływa na możliwość skrócenia okresu trwania budowy, a co za tym idzie – znaczne oszczędności przy realizacji inwestycji. Dodatkową zaletą tynków gipsowych jest ich cena. Za tynk cementowo-wapienny i jego położenie na powierzchni 1 m² ściany trzeba zapłacić ok. 22 zł. Do tego trzeba doliczyć koszt położenia gładzi – wykonanie jednej warstwy kosztuje ok. 6 zł/m². Prace tynkarskie na tynkach cementowo-wapiennych wymagają kilkakrotnej obróbki tej samej powierzchni ściany, przy czym za każdym razem trzeba odczekać, aż poprzednia warstwa zwiąże i nieco przeschnie. Okres ten jest dłuższy niż w przypadku tynków gipsowych. Jest to zatem pracochłonny i czasochłonny sposób wykończenia ścian. Tynki gipsowe nakłada się zwykle jedną warstwą. Od ułożenia do całkowitego wyschnięcia tynków gipsowych mija zwykle 7 dni. Natomiast koszt otynkowania 1 m² ściany to ok. 20 zł (koszt ten obejmuje materiał i robociznę).

W tabeli 1 porównano wybrane cechy fizyczne tynków gipsowych oraz cementowo-wapiennych.

Liczba zalet tynków gipsowych sprawia, że należą one obecnie do najczęściej stosowanych w budownictwie mieszkaniowym wypraw wewnętrznych wykonywanych przy użyciu suchych mieszanek tynkarskich.

Charakterystyka gipsowych mieszanek tynkarskich

Wprowadzenie nowej generacji zapraw gipsowych w postaci wytwarzanych przemysłowo suchych mieszanek przyczyniło się do znacznego postępu w rozwoju tego typu technologii wykończeniowej. Suche mieszanki gipsowe, składające się ze specjalnie dobranych spoiw, wypełniaczy i domieszek modyfikujących własności robocze oraz cechy reologiczne zapraw, charakteryzują się głównie stabilnymi własnościami technologicznymi oraz zapewniają wysoką wydajność pracy. Istotne jest jednak, że tynki gipsowe szeroko stosowane do prac wykończeniowych w budownictwie przeznaczone są wyłącznie do stosowania we wnętrzach, gdzie stała wilgotność względna nie przekracza 70%.

Główne zalety tynkarskich zapraw gipsowych to:

• uniwersalność,
• estetyka i funkcjonalność powierzchni tynkowanych (oddychanie tynków, wchłanianie i oddawanie wilgoci, co tworzy korzystny mikroklimat w pomieszczeniach),
• dobra izolacyjność cieplna (współczynnik przewodzenia ciepła 0,25–0,35 W/(m·K)),
• niepalność i właściwości ognioochronne,
• wysoka przyczepność do wszystkich podłoży oraz stabilność struktury tworzywa,
• szybkie wysychanie (w zależności od grubości tynku, wilgotności, temperatury i wentylacji czas ten wynosi 7–14 dni),
• doskonałe podłoże do malowania i tapetowania, odporność na ścieranie i wytrzymałość podłoża,
• odpowiedni czas wiązania, dostosowany do racjonalnego sposobu prowadzenia prac tynkarskich,
• dobra urabialność i plastyczność zaprawy po zarobieniu wodą,
• dobra retencja wody w zaprawie, pozwalająca na utrzymanie w zaprawie ilości wody niezbędnej do całkowitej hydratacji spoiwa,
• prosta technika wykonania tynku o równej i gładkiej powierzchni,
• odporność na skurcze i spękania,
• duża wydajność prac tynkarskich, co ma znaczenie w przypadku krótkich terminów realizacji inwestycji.

Prawidłowo funkcjonujący system wykonywania prac tynkarskich opiera się głównie na trafnym doborze materiałów, fachowym wykonawstwie i odpowiednim przygotowaniu podłoża pod tynk. Grubość zaprawy tynkarskiej powinna wynosić nie mniej niż 5 mm, a optymalna grubość tynku przy równym podłożu – 8–10 mm.

Świeża zaprawa tynkarska z gipsu tynkarskiego nie wymaga w czasie dojrzewania specjalnej pielęgnacji, przy czym wskazane jest w ciągu 24 godz. chronić ją przed przeciągami, nasłonecznieniem i intensywnym suszeniem. Jest to związane z prawidłowym procesem hydratyzacji tynku. Ściany z gipsu tynkarskiego można malować po ok. 7 dniach. Do malowania można stosować praktycznie wszystkie farby przeznaczone do malowania wewnątrz pomieszczeń. Nie jest zalecane wykonywanie tzw. białkowania mleczkiem wapiennym. Natomiast płytki ceramiczne można układać po ok. 14 dniach.

Rodzaje tynków gipsowych

Polska norma PN-EN 13279-1:2008 „Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Część 1: Definicje i wymagania” określa rodzaje i przeznaczenie spoiw i tynków gipsowych. Podział określony w normie przedstawiono w tabeli 2.

Dodatkowych podziałów można dokonać w zależności od:

• sposobu nakładania:
  − ręczne - nakładane ręcznie,
  − mechaniczne - nakładane sposobem zmechanizowanym, za pomocą odpowiednich agregatów tynkarskich;
• grubości warstwy tynku:
  − zwykłe - o grubości warstwy powyżej 6 mm,
  − cienkowarstwowe - o grubości warstwy do 6 mm;
• rodzaju wypełniacza:
  − zwykłe,
  − lekkie;
• przeznaczenia:
  − zwykłe,
  − specjalne
  – wykazujące właściwości specjalne: tynk o zwiększonej twardości powierzchni (B7), tynk (zaprawa) z włóknami (C1), tynk do izolacji akustycznej (C3), tynk do izolacji cieplnej (C4), tynk ogniochronny (C5);
• ilości spoiwa:
  − tynki gipsowe - zawierające powyżej 50% spoiwa gipsowego w przeliczeniu na CaSO4,
  − tynki na bazie gipsu - zawierające do 50% spoiwa gipsowego w przeliczeniu na CaSO4;
• ilości dodatku wapna hydratyzowanego:
  − tynki gipsowe – zawierające do 5% Ca(OH)2,
  − tynki gipsowo-wapienne – zawierające powyżej 5% Ca(OH)2.

Asortyment produkowanych obecnie wyrobów obejmuje:

• tynki zwykłe,
• tynki lekkie,
• tynki cienkowarstwowe.

Tynki gipsowe zwykłe przeznaczone są do wykonywania jedno- (najczęściej) lub wielowarstwowych (bardzo rzadko) wypraw wewnętrznych, nakładanych ręcznie lub sposobem zmechanizowanym, za pomocą agregatów tynkarskich. Jeśli powierzchnia do otynkowania jest znaczna i stosunkowo równa, zaleca się wykonanie prac tynkarskich sposobem maszynowym. W przypadku mniejszych inwestycji tynk gipsowy można nałożyć ręcznie.

Tynki ręczne wykorzystuje się z powodzeniem do prac remontowych i renowacyjnych. Ich czas wiązania jest krótszy niż tynków maszynowych i wynosi z reguły 1,5–2 godz. Tynkarz w tym czasie powinien ostatecznie wykończyć tynkowaną powierzchnię. Proces tynkowania sprowadza się do dwóch podstawowych czynności: nałożenia tynku gipsowego, a po wstępnym stwardnieniu tynku, tj. po 30–60 min, skropieniu powierzchni tynku niedużą ilością wody i zatarciu pacą.

W przypadku tynków maszynowych po nałożeniu tynku na ścianę lub sufit metodą natrysku przy użyciu agregatu tynkarskiego powierzchnię wyrównuje się wstępnie łatą, a po wstępnym stwardnieniu, gdy tynk lekko zmatowieje, następuje końcowa obróbka.

Tynki gipsowe lekkie zawierają lekki wypełniacz, którym z reguły jest perlit o uziarnieniu 0,125–2 mm i gęstości nasypowej wynoszącej 120–150 kg/m³. Dodatek perlitu to zazwyczaj 2–4% masy tynku. Perlit wpływa korzystnie na urabialność i plastyczność tynku gipsowego, a z uwagi na bardzo małą gęstość nasypową znacznie obniża masę tynku i zwiększa jego wydajność nawet o 30%. Perlit należy do materiałów wydatnie polepszających właściwości izolacyjne tworzywa gipsowego.

Tynki cienkowarstwowe, znane w Polsce jako gładzie gipsowe, nanoszone są zazwyczaj w warstwie o grubości do 3 mm, a tylko niektóre w warstwie do 6 mm. Przeznaczone są do prac wykończeniowych wewnętrznych w budownictwie, do wyrównywania ścian i sufitów w celu uzyskania gładkich powierzchni pod malowanie. Gładź gipsowa jest nakładana z reguły w dwóch lub trzech warstwach, w zależności od podłoża. Pierwsza pozwala na wyrównanie powierzchni, po wyschnięciu i zeszlifowaniu pierwszej warstwy nakłada się następną. Gładzie gipsowe powinny charakteryzować się stosunkowo wysokim stopniem białości oraz odpowiednim składem pozwalającym na uzyskanie właściwej urabialności oraz twardości, co ułatwia obróbkę końcową. Podstawowa różnica pomiędzy tynkami zwykłymi a cienkowarstwowymi polega na tym, że tynk gipsowy tworzy znacznie grubszą powłokę i można go stosować w pomieszczeniach o okresowo podwyższonej wilgotności (np. w łazienkach, kuchniach itp.). Tynk cienkowarstwowy zaś nakłada się na podłoża równe i nienarażone na działanie wilgoci, takie jak płyty gipsowe ścienne, tynki gipsowe i cementowo-wapienne, płyty gipsowo-kartonowe, może być również stosowany na gładkim betonie.

Podsumowanie

Wybór technologii nakładania tynków w danym obiekcie musi być uwarunkowany indywidualnymi potrzebami prowadzonej budowy. Do wykonywania powłok w budynkach mieszkalnych z uwagi np. na tempo prowadzenia prac warto zastosować gipsowe wyprawy tynkarskie, które pozwalają na szybkie wykonanie, a jednocześnie zapewniają wysoki standard wykończenia powierzchni oraz tworzą korzystny mikroklimat pomieszczeń. Z kolei cementowo-wapienne wyprawy tynkarskie są niezastąpione w obiektach o zwiększonej wilgotności względnej. Tynki powinny niewątpliwie zapewniać dobrą paroprzepuszczalność, która umożliwia odparowanie wilgoci w przypadku okresowego zawilgocenia. Takie warunki zapewniają przede wszystkim tynki gipsowe, na co wskazuje stosunkowo niska wartość oporu dyfuzyjnego. Ponadto przy podejmowaniu decyzji niemałe znaczenie odgrywają względy izolacyjności cieplnej.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!