Narzędzia, kryteria i wskaźniki do oceny technicznej budynków

W wielu wypadkach nieruchomości i obiekty stanowią nawet 25% majątku podmiotów gospodarczych. Wraz z pojawieniem się coraz większej liczby domów, lokali mieszkalnych i użytkowych firmy, które są ich właścicielami lub nimi zarządzają, potrzebują kryteriów i narzędzi umożliwiających ocenę stanu tych obiektów i ciągłe monitorowanie ich wartości użytkowej, stanowiącej w oczywisty sposób o wartości rynkowej. Zawsze należy pamiętać, że decyzje podejmowane w odniesieniu do nieruchomości mogą mieć skutki wieloletnie, zarówno w kontekście spodziewanych efektów, jak i otoczenia rynkowego.

Aby dostosować nieruchomość do rynku, zarządzający majątkiem powinien ciągle podejmować decyzje dotyczące szeroko rozumianych działań ulepszających lub modernizacyjnych, a także dotyczących sprzedaży, zakupu i wynajmu budynków. Niezbędne jest zatem stosowanie wieloaspektowych procesów decyzyjnych.

Obecnie w różnych krajach Unii Europejskiej wprowadza się i testuje nowe praktyki szeroko pojętego zarządzania nieruchomościami, w tym budynków przeznaczonych na wynajem. Można je określić jako zarządzanie aktywami budowlanymi, gdzie aktywami są właśnie obiekty budowlane, dla których przy założonych kryteriach i odpowiednich wskaźnikach można wykonać analizy w czasie rzeczywistym oraz prognozować zachowanie się tych aktywów w otoczeniu rynkowym.

Takie systemy zarządzania oparte są one na dwóch podstawowych zasadach:

• podejścia zintegrowanego, uwzględniającego jednocześnie wiele kryteriów technicznych, ekonomicznych, ekologicznych, społecznych i kulturowych,
• podejścia długofalowego, uwzględniającego okres żywotności budynku oraz jego kolejne funkcje, konserwację, fazy renowacji, a także warunki po zakończeniu okresu użytkowania.

Rodzaje kryteriów oceny budynków

Kryteria, które mogą być uwzględniane w dokonywanych analizach, można podzielić na jakościowe (kwantytatywne) i ilościowe (kwalitatywne). Ilościowe to takie, według których można dokonywać oceny analizowanych obiektów, przypisując im określone wartości liczbowe dla danego kryterium w założonym przedziale możliwej zmienności. Jakościowe z kolei to kryteria, które opisują stan lub sytuację obiektu w sposób mniej lub bardziej precyzyjny, jednak bez przypisywania określonych parametrów liczbowych. Spośród wielu różnych kryteriów dla budynków można przykładowo rozpatrywać następujące:

• kryteria ilościowe:
  – wiek budynku,
  – średni okres trwałości budynku i jego poszczególnych elementów,
  – koszty utrzymania,
  – zapotrzebowanie na energię,
  – koszty administracji,
  – poziom czynszów,
  – stopień interwencji,
  – stopę zwrotu;
• kryteria jakościowe:
  – lokalizację budynku i jego sąsiedztwo (w tym np.: rodzaj sąsiadujących obiektów, potencjalne niebezpieczeństwa dla obiektu i użytkowników, jakość środowiska zewnętrznego i wewnętrznego),
  – dostępność usług,
  – bliskość środków komunikacji,
  – wymagania lokatorów i najemców (np. możliwość adaptacji mieszkań i lokali, częstość zmian najemców),
  – obecność obsługi i dostępność służb serwisowych.

Osobna grupa kryteriów (z których występowania czasami nie zdajemy sobie sprawy lub stanowią kryteria mało znaczące) to wyznaczniki związane z ochroną środowiska (oddziaływaniem obiektu na środowisko) w trakcie użytkowania lub możliwość powstawania odpadów i negatywnego oddziaływania na środowisko w trakcie remontu, a nawet w trakcie użytkowania obiektu. Wymienione kryteria należy traktować jako przykładowe, które mogą tylko pomóc użytkownikom, administratorom, zarządcom, właścicielom, inwestorom w uświadomieniu potencjalnej złożoności.

Tradycyjne sposoby oceny technicznej w aspekcie przydatności w praktyce inżynierskiej

Najczęściej stosowane sposoby oceny stanu technicznego obiektów i ich elementów, na podstawie których podejmowane są niejednokrotnie ważkie decyzje, np. o rozbiórce obiektów lub prowadzeniu mniej lub bardziej trafionej polityki remontowej, bazują na metodach czasowych lub wizualnych, które mogą prowadzić do błędnych wniosków lub być w niektórych przypadkach wręcz nieprzydatne. Wykorzystuje się mniej lub bardziej zaawansowane sposoby oceny stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym:

• metody czasowe – wiele różnych formuł,
• metody wizualne – ocena ekspercka,
• metody wielokryterialne, np. system Epiqr, Investimmo, sieci neuronowe.

Metody czasowe wykorzystują jako zmienne: t – wiek budynku oraz T – średni okres trwałości obiektu. Różne formuły stosowane do obliczeń przytoczono na rys. 1.

W wielu przypadkach metody czasowe dają różne wyniki, czasem ze sobą sprzeczne i trudne do interpretacji, co można zilustrować przykładami. 

Budynek nr 1:
– budynek mieszkalny, wzniesiony przed II wojną światową, o konstrukcji murowanej ścian i stropach drewnianych,
– brak informacji o przebiegu remontów przed 1960 r.,
– wiek budynku oszacowano na 90 lat, przyjęto okres trwałości 120 lat.
Budynek nr 2:
– budynek mieszkalny, wzniesiony ok. 1860 r., konstrukcja jak wyżej,
– brak informacji o przebiegu remontów,
– wiek budynku oszacowano na 150 lat, przyjęto okres trwałości 120 lat.
Wyniki oszacowania stopnia zużycia budynków według przytoczonych na rys. 1 wzorów przedstawiono w tabeli 1.

Na rys. 2 i 3 przedstawiono porównanie oszacowania stanu technicznego analizowanych dwóch obiektów jako względną wartość techniczną elementów budynków (liczoną jako 100% – stopień zużycia) dla metody czasowej, wizualnej – wskaźnikowej (według oceny eksperta – inżyniera budownictwa) i według metodologii zastosowanej w systemach wielokryterialnych tutaj Epiqr i Investimmo. Przyjęto do oceny elementy budynku według metodologii zastosowanej w programie Epiqr [2].

Przykłady te wskazują, jak problematyczne może być stosowanie metod czasowych w odniesieniu do obiektów uznanych za stare, których wiek zbliża się do przewidywanego okresu trwałości lub nawet go przekracza. Często dochodzi do paradoksów, kiedy na podstawie takiego wskaźnika obiekt uznany zostaje za zużyty w 100%, podczas gdy w rzeczywistości znajduje się on w całkiem niezłej kondycji, jest bezproblemowo użytkowany przez mieszkańców.

O ile jednak diagnostyka stanu technicznego pojedynczego budynku może być łatwo skorygowana, o tyle wyniki diagnostyki podawane w procentowym stopniu zużycia nie dają podstaw do podjęcia właściwych wyborów dotyczących zakresu prac renowacyjnych w odniesieniu do grupy budynków lub np. kwartału lub dzielnicy. W zasadzie niemożliwe jest porównanie dwóch lub więcej obiektów o zbliżonych wskaźnikach procentowego zużycia. Jak bowiem dokonać wyboru spośród kilku budynków, których wskaźniki stopnia zużycia wynoszą 43%, 45%, 47%?

Analizy wielokryterialne i poszukiwanie działań optymalnych

Wyniki analiz przy zastosowaniu metod czasowych i wizualnych (oceny eksperckiej) często nie przystają do rzeczywistości, w szczególności kiedy możliwość stosowania narzędzi bardziej dokładnych nie stanowi jedynie domeny wysoko kwalifikowanych kadr specjalistów i naukowców. Uzasadnione jest więc potraktowanie budynków jako aktywów budowlanych ulegających wielu wpływom, nie tylko degradacji technicznej. Takie złożone uwarunkowania zarządzania aktywami budowlanymi mogą i powinny wymagać stosowania złożonych systemów wspomagania podejmowania decyzji, które będą pozwalały oceniać i klasyfikować obiekty od najbardziej atrakcyjnych przez te, które wymagają interwencji rozumianej jako remont lub modernizacja, po te najmniej wartościowe, dla których być może najbardziej optymalną decyzją będzie wyburzenie.

Próbę uwzględnienia wielu z przytoczonych kryteriów podjęto w ramach europejskiego programu Investimmo [1], którego celem było opracowanie oprogramowania komputerowego pomagającego decydentom przy tworzeniu strategicznych planów zarządzania majątkiem rozumianym i traktowanym jako aktywa budowlane, ze szczególnym uwzględnieniem budynków mieszkalnych. Głównymi rezultatami projektu, którego uczestnikami byli pracownicy 15 jednostek naukowo-badawczych i firm związanych z nieruchomościami z 7 krajów Europy, są:

• oprogramowanie wspomagające podejmowanie decyzji w zakresie zarządzania majątkiem,
• europejska baza danych pozwalająca szacować i prognozować procesy zużywania się budynków oraz szacować poziomy zużycia energii, oparta na wynikach badań obejmujących 350 europejskich budynków mieszkalnych w 7 krajach,
• kodeks dobrych praktyk opisujący wyniki projektu.

Multimedialne narzędzie Investimmo kierowane jest do:

• przedsiębiorstw budownictwa społecznego i komunalnego,
• podmiotów gospodarczych posiadających nieruchomości,
• deweloperów, inwestorów na rynku nieruchomości,
• indywidualnych właścicieli budynków,
• administratorów i zarządców nieruchomościami,
• banków udzielających zabezpieczeń spłaty kredytów,
• firm ubezpieczeniowych (ocena ryzyka ubezpieczeniowego).

Proces zarządzania nieruchomościami w wypadku jednoosobowych lub niewielkich firm posiadających uprawnienia zarządcy nieruchomości sprowadza się do administrowania w zakresie opłat, niezbędnych przeglądów i doraźnych remontów. Taki model działania jest na ogół wystarczający w odniesieniu do budynków o określonej typologii i wyznaczonego zakresu działania. Jednakże dla większej liczby zróżnicowanych obiektów i przy coraz większej liczbie czynników potrzebnych do uwzględnienia i potrzebie formułowania kryteriów niezbędnych do właściwej oceny kosztów i ryzyka wynikających z otoczenia rynkowego konieczne będzie stosowanie modeli bardziej złożonych.

Na fot. 1 przedstawiono wykres utworzony w jednym z modułów systemu Investimmo – modułu OBS (Observation). Można w nim dokonać, na podstawie utworzonej bazy danych o będących w zarządzie obiektach, szybkiej segmentacji posiadanych aktywów budowlanych w odniesieniu do przyjętego kryterium i w ten sposób określić ich wstępną przydatność i wartość dla konkretnych uwarunkowań wynikających z wprowadzonych lub przewidywanych uregulowań technicznych i prawnych. 

Fot. 2 przedstawia kolejny wariant analizy wykonanej w odniesieniu do pojedynczego już obiektu, gdzie jako kryterium przyjęto wielkość kosztów renowacji budynku w czasie. Taka prognoza jest wykonana na podstawie diagnozy stanu istniejącego przy wykorzystaniu metodologii stosowanej w systemie Epiqr [2] i została utworzona w module Diag systemu Investimmo.

Taka analiza może być bardzo przydatna w procesie poszukiwania optymalnej ścieżki użytkowania obiektu, tak aby w odpowiednim czasie móc przystąpić do prac renowacyjnych, co pozwoli na zminimalizowanie kosztów w przyszłości. Uzyskane w ten sposób informacje mogą być bardzo przydatne przy planowaniu wieloletnich budżetów firm, spółdzielni, wspólnot mieszkaniowych, ponieważ wielkość przewidzianych do poniesienia kosztów jest czasem bardzo duża i wymaga planowego gromadzenia środków na ten cel.

W ostatnich latach spotykamy się coraz częściej z uregulowaniami prawnymi związanymi z ochroną środowiska naturalnego czy też oszczędnością energii. Do niedawna problem ten dotyczył dużych zakładów produkcyjnych oraz obiektów poddawanych termomodernizacji. Dzisiaj większość użytkowników samochodów czy też sprzętu gospodarstwa domowego spotyka się już z koniecznością utylizacji i recyklingu tych wyrobów właśnie ze względu na ochronę środowiska.

Stajemy przed ogromnym wyzwaniem dla rynku budowlanego i nieruchomości, jakim jest konieczność opracowania certyfikatów energetycznych dla budynków i lokali. Obowiązek ten będzie dotyczył w najbliższym czasie kilkuset tysięcy obiektów, a w obecnej chwili nie ma jeszcze opublikowanych niezbędnych rozporządzeń oraz wykwalifikowanej i przygotowanej w tym zakresie kadry. Problemem, który w chwili obecnej nie dotyczy poszczególnych obiektów lub firm budowlanych, są np. limity emisji CO2 przez elektrownie i cementownie, które nie są już wystarczające.

Niewykluczone jest jednak, że w niedługiej przyszłości podobne ograniczenia i restrykcje dotkną również firmy budowlane w związku z odpadami budowlanymi powstałymi w trakcie prac renowacyjnych. W tym celu niezbędne będzie oszacowanie wpływu działalności w budownictwie na środowisko. Modele oszacowania tych wpływów są już analizowane i prowadzone np. w krajach skandynawskich.

W module Eval systemu Investimmo, przy wykorzystaniu metodologii zastosowanej w programie BEAT (opracowanego w Danii) stanowiącego jedną z aplikacji metody LCA (Life Cycle Assesment), dla różnych scenariuszy działania w odniesieniu do analizowanego obiektu można oszacować wpływ zakwaszenia środowiska, globalnego ocieplenia, odpadów itp. Wykres prezentujący taką analizę przedstawiono na fot. 3.

Zakres i pilność interwencji

Przedstawione wielokryterialne i wieloaspektowe systemy analizy, oceny i optymalizacji procesu podejmowania decyzji w odniesieniu do aktywów budowlanych chociaż są coraz częściej stosowane w praktyce zarządzania nieruchomościami w Europie, mogą stanowić jeszcze narzędzia zbyt zaawansowane i niedostępne dla uczestników rynku nieruchomości. Jednym z kryteriów, które wielokrotnie może decydować o potrzebie podjęcia niezbędnych działań w odniesieniu do konkretnego obiektu lub grupy obiektów, jest zakres i pilność interwencji.

Zaproponowano formułę wskaźnika pilności interwencji, ilustrującego potrzebę podjęcia pilnego działania w odniesieniu do obiektu lub jego elementu, a równocześnie umożliwiono klasyfikowanie elementów i budynków według tego wskaźnika. Przyjęto różne czynniki składowe dla opisu wskaźnika. Opisano je jako czynniki wejściowe do budowy wskaźnika pilności interwencji.

Na podstawie przyjętej metodologii w systemie Epiqr spośród wyróżnionych 50 elementów budynku, dla których przypisane mogą być tzw. kody degradacji „a”, „b”, „c” lub „d” obrazujące stan techniczny tych elementów oraz szacowany zakres prac renowacyjnych i poziom kosztów z tym związanych, wprowadzono dodatkowy kod „m” (od ang. eMergency – niebezpieczeństwo), który wskazuje na stan i objawy elementu znajdującego się w stanie krytycznym, tzn. takim, który uzasadnia niezwłoczne podjęcie działań zabezpieczających, naprawczych i renowacyjnych.

Propozycję przykładowego opisu dla niektórych elementów przedstawiono w tabeli 2. Opis stanów krytycznych – kod „m” – może być różny w zależności od przyjętych standardów wyposażenia w różnych krajach.

Jako parametr uwzględniono również stosunek wieku elementu/budynku w odniesieniu do jego średniego okresu trwałości. Wiek elementu i średni okres trwałości określany jest w latach. Przyjęto dwa zakresy zmienności tego czynnika, w powiązaniu z innymi czynnikami wejściowymi.

Przypadek 1: wartość tego stosunku jest mniejsza od 1 – oznacza to, że wiek elementu jest mniejszy niż przewidywany średni okres trwałości.

Przypadek 2 – wartość tego stosunku jest równa i większa od 1 – oznacza to, że wiek elementu jest zbliżony lub większy niż przewidywany średni okres trwałości.

Następnym uwzględnionym czynnikiem jest jakość materiałów wbudowanych i jakość robót, przy której przyjęto następujące założenia:

• wysoka jakość elementu/budynku,
• średnia jakość elementu/budynku,
• niska jakość elementu/budynku.

Uwzględniając ten czynnik przy ustalaniu priorytetu, przyjęto dwie możliwe wartości: Przypadek 1 – wysoka jakość elementu/budynku, przypadek 2 – średnia i niska jakość elementu/budynku. Wpływ jakości elementu oraz jego wiek jest pomijany, jeśli stan elementu opisany jest kodem „m”. Jako wynik otrzymano wartość pilności interwencji dla elementu (tabela 3).

Na podstawie tych czynników można sformułować kryterium priorytetu pilności działania renowacyjnego według następującego klucza, przyjętego w zgodzie z konwencją systemu Epiqr.

Wskaźnik pilności interwencji

Ustalenie priorytetu pilności interwencji w odniesieniu do poszczególnych elementów ma sens i jest przydatne, kiedy dokonuje się oceny w obrębie jednego budynku. Wówczas można wybrać elementy o najwyższym priorytecie interwencji remontowej. W odniesieniu do budynków porównywanie ich na podstawie całych, długich wykazów elementów, które są opisane mniej lub bardziej szczegółowo, jest utrudnione, wręcz czasami niemożliwe. Zaproponowano zatem dwa rodzaje wskaźników liczbowych, które mogą być przydatne do klasyfikacji elementów budynków i całych budynków, porównywania ich między sobą w różnych okresach. Są to: UIB – wskaźnik pilności interwencji dla budynku oraz UIM – wskaźnik pilności interwencji dla makroelementu.

Określenie makroelementu

Makroelement można opisać jako zbiór lub grupę elementów budynku w obrębie robót o podobnej technologii. Sformułowano następujące makroelementy [1]:

• makrelement 01a – ściany i elewacje,
• makrelement 01b – dach,
• makrelement 01c – powierzchnie wspólne,
• makrelement 01d – pomieszczenia sanitarne i instalacje,
• makrelement 01e – mieszkania,
• makrelement 01f – instalacje techniczne.

Sposób agregacji elementów budynku w makroelementy przedstawiono w tabeli 4.

Czynniki mające wpływ na wartość wskaźnika UIB I UIM

W procedurze ustalania wartości wskaźnika UIB wzięto pod uwagę trzy czynniki:

• czynnik 1 – kody degradacji elementów według skali stosowanej w systemie Epiqra „a–d” oraz kod krytyczny „m”,
• czynnik 2 – wartość stosunku wyliczonego jako koszt renowacji elementu od stanu obecnego, podzielony przez koszt renowacji ze stanu odpowiadającemu kodowi „d” dla najkosztowniejszego elementu,
• czynnik 3 – stosunek wieku do średniego okresu trwałości elementu.

Procedura obliczania wskaźników UIB I UIM

Podstawowe założenie polega na przyjęciu zasady, że każdy z elementów jest oceniany według tych samych kryteriów. W procesie oceny każdy z elementów może uzyskać potencjalnie 1 punkt (skala 0–1) według każdego z kryteriów poprzez przypisanie im odpowiednich wag, przy czym sposób wyliczania tych ocen jest odmienny dla różnych kryteriów. Ogólnie rzecz biorąc, wartość oceny (wynik) dla każdego z elementów zmniejsza się zgodnie z postępującą degradacją, zwiększającym się wiekiem i wyższymi kosztami renowacji.

Jako wynik wskaźnika interwencji dla budynku określana jest wartość liczbowa z przedziału od 0 do 1. Niższa wartość wskaźnika UIB oznacza, że jego elementy są bardziej zdegradowane i wymagana jest bardziej pilna interwencja. W podobny sposób wyliczana jest wartość wskaźników UIM dla makroelementów budynku.

Przykłady

Wartość wskaźników UIB I UIM na przykładzie kilku budynków w różnym wieku, razem z wykresami ilustrującymi stan degradacji poszczególnych elementów, przedstawiono na rys. 4. Poziome paski na wykresach ilustrują stan degradacji poszczególnych elementów budynku – im dłuższy pasek na wykresie, tym stan elementu jest gorszy (odpowiednio liczby 1–5 odpowiadają kodom degradacji „a”, „b”, „c”, „d” i „m”). W celu zilustrowania zmienności wskaźników UIB i UIM dla budynków w różnym wieku i stanie technicznym przedstawiono wyniki analiz dla 5 budynków:

• budynek 1 – wiek 27 lat, stan techniczny średni,
• budynek 2 – wiek 50 lat, stan techniczny średni/zły,
• budynek 3 – wiek 50 lat, stan techniczny zły,
• budynek 4 – wiek 27 lat, stan techniczny dobry,
• budynek 5 – wiek 5 lat, stan techniczny bardzo dobry.

Na rys. 4 przedstawiono pod wykresami wartości wskaźników UIB dla poszczególnych budynków, natomiast w tabelkach wartości wskaźników UIM dla makroelementów w tych budynkach. Wartości wskaźnika UIB spadają z rosnącym wiekiem budynku oraz na skutek zwiększonej degradacji jego elementów.

Dla budynku mocno zdegradowanego (2 i 3) wartość wskaźnika stanowi ok. 50% wskaźnika wyliczonego dla budynku młodego w dobrym stanie technicznym (budynek 5). Wartości wskaźników UIM mogą być pomocne do określenia, które grupy elementów ulegają szybszej degradacji i powinny być poddane np. bardziej szczegółowej diagnozie. Przykładowo makroelement 01F – instalacje techniczne w budynku 2 – ma najniższą wartość 0,337 i jest ona znacznie niższa niż dla 0,501 makroelementu 01C.

Podsumowanie

Powszechnie stosowane do oceny stanu technicznego budynków metody czasowe i wskaźnikowe [4] są mało dokładne, nie dają możliwości dokonywania ocen zakresu i kosztów potrzebnych prac renowacyjnych ani nie umożliwiają sporządzania analiz porównawczych, również w czasie. Opis standardu wykonania i procentowa wartość stanu degradacji budynku nie dostarczają wystarczających informacji o rzeczywistym stanie budynku i jego elementów i w praktyce takie oceny są mało przydatne do porównywania budynków.

Wykorzystanie metod czasowych w diagnostyce stanu technicznego w większości wypadków nie odzwierciedla rzeczywistej kondycji obiektu oraz może być przyczyną dużych błędów. Metody czasowe nie sprawdzają się w odniesieniu do budynków, których wiek jest bliski okresowi trwałości lub go przekroczył. Metody czasowe mogą być stosowane w celu zgrubnego oszacowania wartości odtworzeniowej budynków.

Metody wizualne i wskaźnikowe, szczególnie wykorzystujące wskaźniki zużycia poszczególnych elementów, są bardzo wrażliwe na subiektywną ocenę osób wykonujących diagnozę. Wyniki zależą również od zgodności typologii diagnozowanego budynku z wzorcami różnych obiektów. Powyższe metody mogą być stosowane w odniesieniu od pojedynczych obiektów, natomiast porównywanie wyników diagnozy dla grup budynków jest mało wiarygodne i bez dodatkowych informacji i wskaźników nie powinno być powszechnie stosowane.

Przedstawiono nowe kryteria diagnostyki budynków i narzędzia już stosowane w innych, bardziej zaawansowanych w tym zakresie, krajach w Europie. Przedstawiona propozycja ustalania wskaźników pilności interwencji dla budynków jest elastyczna. Dopuszczalna jest różna agregacja elementów budynków w celu stworzenia makroelementów. Takie podejście do diagnostyki budynków umożliwia porównywanie tych samych lub podobnych budynków w czasie oraz porównywanie stanu technicznego różnych w sensie typologii budynków w tym samym czasie. Wprowadzenie wskaźników UIB i UIM umożliwia łatwe i czytelne klasyfikowanie i porównywanie budynków i ich elementów w czasie oraz ustalenie optymalnych okresów dla działań renowacyjnych.

Nowe uwarunkowania w zarządzaniu nieruchomościami są odpowiedzią na potrzebę traktowania ich jako aktywów budowlanych, podlegających prawom wolnego rynku, w którym podmioty zarządzające, właściciele i inwestorzy będą musieli sprostać nowym wyzwaniom. Obowiązująca dyrektywa Komisji Europejskiej 2002/91/WE wprowadzająca m.in. uregulowania dotyczące certyfikacji energetycznej budynków potwierdza konieczność zbudowania bazy danych, najlepiej w skali całego kraju, o stanie technicznym budynków i ich energochłonności.

Literatura

1. „Investimmo – a decision making tool for longterm efficient investment strategies in housing maintenance and refurbishment. Final technical report”, European Commision, Growth Programme – G1RD-CT-2000-00371.
2. F. Flourenzos, J.L. Genre, G. Misztal, „EPIQR- -TOBUS: A new generation of refurbishment decision aid methods, possibilities of application in real property management in Poland”, Polish–German Symposium Science Resarch Education, SRE, 2000, 28–29 September 2000.
3. „BEAT – Building Environmental Assessment Tool, A PC tool for performing environmental assessment of products, building elements and buildings”, Danish Building Research Institute, 2002.
4. J. Thierry, S. Zalewski, „Remonty budynków i wzmacnianie konstrukcji”, Arkady, Warszawa 1982.

STYCZEŃ 2009

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!