Prowadzenie prac hydroizolacyjnych w okresie zimowym

Z jednej strony, może to być związane z obserwowanym w ostatnich latach wyraźnym ociepleniem klimatu. Postępujące podwyższenie średniej temperatury atmosfery (RYS.) przekłada się na przedłużenie okresu dodatnich temperatur jesienią.

Z drugiej strony, z uwagi na skracanie czasu realizacji poszczególnych inwestycji, jak również grożące firmom wykonawczym kary za niedotrzymanie określonych w umowie terminów, obserwujemy wydłużanie do maksimum tzw. sezonu budowlanego. O ile dawniej w momencie zakończenia okresu wiosenno-letniego budowy pustoszały, obecnie prace budowlane prowadzone są tak długo, jak to tylko możliwe.

W przypadku prac polegających na wykonywaniu hydroizolacji przyziemnej części budynku takie przedłużanie sezonu jest szczególnie trudne, z uwagi na fakt, że z jednej strony są to prace praktycznie w całości wykonywane na zewnątrz budynków, z drugiej szereg zabiegów hydroizolacyjnych to tzw. procesy mokre, których realizacja w temperaturze poniżej 10°C bywa bardzo utrudniona, natomiast poniżej zera niemal niemożliwa.

Jednym ze sposobów, który czasowo pozwala uniknąć skutków niekorzystnych warunków atmosferycznych, jest stosowanie siatek lub kurtyn (plandek) na rusztowaniach lub też specjalnych namiotów, potocznie nazywanych cieplakami. Wydzielona w ten sposób strefa robocza może być również dogrzewana przy użyciu nagrzewnic.

Innym rozwiązaniem jest zabezpieczenie świeżo wykonanej warstwy uszczelniającej poprzez jej przykrycie np. płytami termoizolacyjnymi, które chronią materiał uszczelniający przed niewielkim przymrozkiem. Należy jednak pamiętać o tym, że ułożone płyty nie mogą stać się przyczyną uszkodzenia świeżej warstwy hydroizolacji ani też zakłócić procesu schnięcia lub wiązania.

W okresie przejściowym między porą ciepłą (wiosenno-letnią) a chłodną (jesienno-zimową), tj. gdy następuje wyraźny spadek temperatury powietrza, nie spada ona jednak poniżej zera, zaleca się wykonywanie powłok hydroizolacyjnych przy zastosowaniu materiałów szybkosprawnych, czyli charakteryzujących się krótkim czasem wiązania lub wysychania.

W przypadku mas polimerowo-bitumicznych (mas KMB), czyli modyfikowanych tworzywami sztucznymi bitumicznych mas uszczelniających, należy stosować produkty dwukomponentowe. W odróżnieniu od wyrobów jednoskładnikowych, tj. specjalnych wodnych emulsji bitumicznych (wzbogaconych przez tworzywa sztuczne, stabilizatory, domieszki nadające właściwości tiksotropowe oraz dodatki wzmacniające), w ich przypadku stosuje się dodatkowo środki utwardzające. Dzięki temu tworzenie się powłoki uszczelniającej przebiega nie tylko poprzez odparowanie wody (reemulgację), ale również na skutek reakcji chemicznej [1].

Należy jednak pamiętać, że wszelkie czasy, dotyczące obróbki czy czasu tworzenia powłoki, podane na opakowaniu bądź w karcie technicznej produktu, dotyczą zazwyczaj temperatury pokojowej. W niższej temperaturze okresy te podlegają wydłużeniu - z reguły tym większemu, im niższa temperatura. Między innymi z tego powodu przed przystąpieniem do pracy opakowania z materiałem powinno się przechowywać w pomieszczeniu (najlepiej ogrzewanym), aby odpowiednio podnieść ich temperaturę - długość takiego przechowywania uzależniona jest od temperatury, w jakiej materiał był transportowany i magazynowany (zasada ta dotyczy właściwie wszystkich materiałów stosowanych w niskiej temperaturze) (FOT.).

Stosuje się również szybkosprawne zaprawy i szlamy uszczelniające, o skróconym do minimum czasie wiązania.

Podobnie jak w przypadku dwukomponentowych mas polimerowo-bitumicznych należy uwzględnić, że deklarowany czas wiązania (który może być skrócony nawet do godziny) dotyczy temperatury zbliżonej do 20°C. W niższej temperaturze proces wiązania oraz przyrost wytrzymałości ulegają spowolnieniu, przez co również wydłuża się czas, po którym dany element można poddawać obciążeniom czy też rozpocząć wykonywanie kolejnych prac. Niemniej procesy te przebiegają wyraźnie szybciej niż w przypadku produktów "normalnie wiążących".

Aplikacje materiałów hydroizolacyjnych w warunkach zimowych

Szybkosprawne szlamy uszczelniające to najczęściej produkty jednokomponentowe (w postaci suchej zaprawy), wymagające przed przystąpieniem do ich aplikacji rozrobienia z wodą. Zatem, aby ułatwić aplikację podczas chłodów, do ich przygotowania można użyć wody ciepłej (o temperaturze ok. 25°C), która szybciej aktywuje zawarte w zaprawie dodatki chemiczne. Woda nie powinna być jednak zbyt ciepła, gdyż mogłoby to spowodować drastyczne skrócenie czasu zachowania parametrów roboczych jak również niekorzystnie wpłynąć na wielkość skurczu zaprawy.

Produktem łączącym zalety (również pod kątem zastosowania w okresie przejściowym) mineralnych szlamów uszczelniających oraz modyfikowanych tworzywami sztucznymi grubowarstwowych powłok bitumicznych jest najnowsza generacja powłokowych materiałów hydroizolacyjnych, czyli elastyczne polimerowe masy uszczelniające. Przy odpowiednio dostosowanej recepturze możliwe jest niemal całkowite (warunkiem, jaki musi być spełniony, jest to, aby temperatura aplikacji nie była niższa niż +5°C) uniezależnienie procesu tworzenia się szczelniej powłoki od warunków atmosferycznych. W temperaturze +5°C (przy jednoczesnej wysokiej, sięgającej 90%, wilgotności względnej powietrza) pełna odporność na działanie wody (w tym również wody pod ciśnieniem) może być uzyskana nawet po ok. 18 godzinach po aplikacji.

W przypadku wszystkich wymienionych wyżej materiałów kluczowym aspektem jest również odpowiednia pielęgnacja. O ile w okresie letnim wykonane elementy należy chronić przed bezpośrednim nasłonecznieniem i zbyt dużym nagrzewaniem, w przypadku niskiej temperatury należy je chronić przed utratą ciepła. Należy mieć również na uwadze, że graniczną temperaturą ich aplikacji jest zazwyczaj +5°C, przy czym dotyczy ona nie tylko samego momentu ich nakładania ale również okresu następującego bezpośrednio po nim. Również Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowalnych [2] zalecają układanie warstw hydroizolacyjnych, gdy temperatura powietrza oraz podłoża wynoszą powyżej +5°C.

Istnieje jednak grupa produktów, które pozwalają na prowadzenie prac hydroizolacyjnych w warunkach zimowych (czyli właśnie poniżej +5°C). Jednym z nich są papy asfaltowe i asfaltowe modyfikowane. W praktyce stosuje się niemal wyłącznie papy termozgrzewalne, z uwagi na fakt, iż w przypadku pap tradycyjnych koszty związane z koniecznością rozgrzania lepiku oraz utrzymania temperatury wymaganej do klejenia są porównywalne z kosztem zastosowania droższego rozwiązania w postaci papy termozgrzewalnej. Wytyczne [3] dopuszczają możliwość wykonania w warunkach zimowych jedynie pierwszej warstwy uszczelnienia przyziemnej części budynku z pap z włókniny poliestrowej oraz tkaniny szklanej z powłoką modyfikowaną polimerami lub elastomerami. Nie należy stosować pap z asfaltu niemodyfikowanego.

Jeśli podłoże pod papę termozgrzewalną zostało zagruntowane odpowiednio wcześniej (przed spadkiem temperatury poniżej +5°C), należy je jedynie odpowiednio oczyścić. W innym przypadku podłoże powierzchniowo suche (tj. o wilgotności niewyczuwalnej przy dotknięciu) i nieprzemarznięte można gruntować roztworem asfaltowym bez ogrzewania go.

Do gruntowaniu podłoży wilgotnych można przystąpić dopiero po ich powierzchniowym osuszeniu. Natomiast w przypadku ujemnej temperatury (powietrza oraz podłoża), podłoże należy osuszyć i stopniowo ogrzewać, a osuszone partie bezzwłocznie gruntować.

W przypadku wykonywania hydroizolacji budynku z pap asfaltowych należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość powstania następujących usterek [3]:

• wystąpienia prostopadłych do kierunku wstęgi wybrzuszeń papy, co wynika z obniżonej elastyczności papy rozwijanej z rolki,
• powstania pęcherzy powietrznych spowodowanych miejscowym niedogrzaniem w momencie nadtapiania masy powłokowej,
• miejscowego niedoklejenia zakładów poszczególnych pasm - również w wyniku miejscowego niedogrzania,
• rozdarcia papy w trakcie rozwijania z rolki.

Materiałem rolowym bez „czynnika grzewczego”, który może być stosowany w okresie zimowym są tzw. membrany KSK, czyli bitumiczne membrany samoprzylepne.

Membrany KSK stosowane są jako ochrona budynku przed wilgotnością gruntu oraz wodą niewywierającą ciśnienia hydrostatycznego. Z reguły składają się z samoprzylepnej warstwy z modyfikowanych tworzywami sztucznymi bitumów o grubości nie mniejszej niż 1,5 mm naniesionej na odporną na rozrywanie folię HDPE o grubości co najmniej 0,07 mm. Materiał ten, przy zachowaniu wymaganych przez producenta warunków aplikacji produktu, zapewnia wykonanie hydroizolacji odpornej na działanie wody bezpośrednio po jej przyklejeniu do podłoża w temperaturze do –5°C [1].

Plastyczność i elastyczność materiałów, z których wykonuje się membrany samoprzylepne, podobnie jak w przypadku pap termozgrzewalnych, są silnie związanie z temperaturą otoczenia. W przypadku aplikacji w temperaturze poniżej zera należy zatem pamiętać, że ciągliwość bitumu na styku z zagruntowanym podłożem oraz polietylenową powierzchnią sąsiedniego arkusza będzie odbiegać od tej, którą materiał wykazuje w temperaturze dodatniej. Jednak również przy niewielkim mrozie membrana KSK uzyskuje natychmiastową przyczepność, niezbędną do uzyskania wymaganej wodoszczelności (przez co należy szczelność w warunkach stałego obciążenia wodą niewywierającą ciśnienia hydrostatycznego oraz wodoszczelność na czasowe - do 72 godzin - oddziaływanie ciśnienia do 0,4 MPa).

W przypadku aplikacji samoprzylepnych membran bitumicznych w warunkach obniżonej temperatury należy zwrócić szczególną uwagę na to, aby:

• podłoże było odpowiednio przygotowane, tj. suche, czyste i zagruntowane - gruntowanie również można wykonać przy temperaturze poniżej 0°C, przy zastosowaniu specjalnych środków gruntujących (zazwyczaj zawierających rozpuszczalniki organiczne),
• nie prowadzić prac podczas występowania mgły czy szadzi - z uwagi na ryzyko wystąpienia powyższych zjawisk nie zaleca się rozpoczynania prac w godzinach porannych,
• do momentu aplikacji membranę przechowywać w temperaturze pokojowej lub zbliżonej do pokojowej,
• zapewnić prawidłowe ułożenie i dociśnięcie arkuszy oraz zachować zakład nie mniejszy niż 10 cm w miejscu połączenia z arkuszem sąsiednim.

Należy ponadto uwzględnić, że membrany KSK bardzo łatwo ulegają uszkodzeniom oraz z reguły są wrażliwe na działanie promieniowania UV [1]. Dlatego też bezpośrednio po ułożeniu należy je chronić przez odpowiednie osłonięcie wykonanej warstwy.

Instrukcja [3] dopuszcza również wykonywanie hydroizolacji (jednakże jedynie poziomych i wyłącznie przeciwwilgociowych) przy zastosowaniu układanej luzem folii polietylenowej o grubości min. 0,2 mm lub olejo- i bitumoodpornej folii z polichlorku winylu (PVC) o grubości nie mniejszej niż 1,5 mm. Folie można układać nawet na zawilgoconych podłożach. Przed użyciem należy ją jednak przechowywać w temperaturze co najmniej +15°C przez okres nie krótszy niż 24 godziny.

W przypadku izolowania większych powierzchni poszczególne arkusze należy łączyć ze sobą - w sposób zalecany przez producenta - w ogrzewanym i dobrze wentylowanym pomieszczeniu.

Materiałem powłokowym umożliwiającym prowadzenie prac uszczelniających zimą są tzw. zimowe wersje mas KMB. Są to produkty, które dzięki reakcji dwóch komponentów, tj. emulsji bitumicznej o obniżonej temperaturze zamarzania oraz proszku reakcyjnego, pozwalają na wykonywanie prac podczas mrozu, o ile nie przekracza on wartości –5°C.

W zależności od tego jaki środek gruntujący posiada w swojej ofercie producent danej masy, gruntowanie podłoża należy przeprowadzić w warunkach normalnej temperatury lub też można je wykonać bezpośrednio przed przystąpieniem do prac uszczelniających.

W przeciwieństwie do membran KSK oraz folii, zastosowanie grubowarstwowych mas bitumicznych pozwala na wykonanie nie tylko izolacji przeciwwilgociowych, ale również wodochronnych. W odróżnieniu do wszystkich hydroizolacji rolowych umożliwia wykonanie bezszwowej (ciągłej, bez połączeń) powłoki, bez możliwości (dzięki pełnemu połączeniu z podłożem) przesiąkania wody. Sposób aplikacji pozwala z kolei na pewne i nieskomplikowane uszczelnienie wszelkich miejsc krytycznych (połączeń ściany z ławą fundamentową, miejsc przyłącza instalacji, szczelin dylatacyjnych). Ich istotną wadą jest natomiast długi czas schnięcia, wynoszący odpowiednio ok. 3 dni w temperaturze +5°C do nawet tygodnia w temperaturze poniżej zera.

Bez względu na stosowane materiały należy uwzględnić fakt, że Wytyczne Instytutu Techniki Budowlanej [3] zalecają całkowite wstrzymanie prac budowlanych w czasie, gdy:

• temperatura powietrza t  ≤  –5°C oraz prędkość wiatru v  ≥  8 m/s,
• temperatura powietrza t  ≤  –10°C oraz prędkość wiatru v  ≥  4 m/s,
• temperatura powietrza t  ≤  –15°C oraz prędkość wiatru v  ≥  2 m/s,
• występują opady atmosferyczne, mgła, oszronienie lub szadź.

Związane jest to nie tylko z zachowaniem warunków aplikacji materiałów oraz tworzenia się powłoki hydroizolacyjnej, ale i warunkami bezpieczeństwa i higieny pracy ludzi.

Należy również pamiętać iż wszelkie prace uszczelniające wykonane w warunkach zimowych należy poddać ponownej ocenie po zakończeniu tego okresu.

Literatura

1. B. Ksit, B. Monczyński, "Zabezpieczenie elementów budynku znajdujących się w gruncie. Izolacje przeciwwodne i przeciwwilgociowe", Wyd. Verlag Dashofer, Warszawa 2011.
2. "Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych. Część C: Zabezpieczenia i izolacje. Zeszyt 5: Izolacje przeciwwilgociowe i wodochronne części podziemnych budynków", Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 2016.
3. "Wykonywanie robót budowlanych w okresie obniżonej temperatury - Wytyczne", Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 2011.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!