Warstwy wstępnego krycia - ogólne zasady wykonania

Wszystkie klasy szczelności mają swoje charakterystyczne cechy, wynikające z konieczności zwiększania szczelności warstw wstępnych w miarę zwiększania wymagań związanych ze szczelnością całego pokrycia. Im niższa klasa szczelności, tym wymagania dotyczące różnych szczegółów wykonawczych są większe. Z tego powodu w każdej klasie prawie każdy detal dachu ma inne zalecenia wykonawcze. Jeżeli dodamy do tego różnorodność materiałów, przy użyciu których można zrealizować wymagania danej klasy, to powstaje wiele możliwości do omówienia.

Ogólne zasady wykonywania warstw wstępnego krycia

Zgodnie z zaleceniami zawartymi w "Wytycznych dekarskich Zeszyt 1", opublikowanych w miesięczniku "IZOLACJE" [1-3], warstwa wstępnego krycia powinna być zamontowana pod pokryciem tak, aby:

1) skutecznie uszczelniała to pokrycie i sprawnie odprowadzała poza obrys budynku wodę ze skroplin oraz przecieków powstających pod pokryciem zasadniczym,

2) umożliwiała wentylację tego pokrycia lub całego dachu.

Jest to możliwe tylko wtedy, gdy w okapie będzie zrealizowany odpowiednio funkcjonujący wlot, a w kalenicy bądź narożu - wylot ze szczeliny wentylacyjnej utworzonej przez kontrłaty. Jeśli materiały, z jakich wykonana jest warstwa wstępna, nie są odpowiednio wysokoparoprzepuszczalne, to pod tą warstwą konieczne jest wykonanie drugiej, dolnej szczeliny lub przestrzeni wentylacyjnej.

Zasady układania warstw wstępnego krycia z pap i membran z tworzyw sztucznych

Papy i membrany z tworzyw sztucznych stosowane jako warstwy wstępnego krycia są najczęściej uszczelnieniem pokryć dachów o niskich kątach nachylenia (poniżej NZP), stosowanymi w celu osiągnięcia 1. lub 2. klasy szczelności. Jednak nie tylko, ponieważ są one również stosowane na połaciach o wyższym kącie nachylenia (szczególnie papy) z powodu istnienia innych dodatkowych wymagań, w tym na żądanie inwestorów. W obu sytuacjach ich stosowanie podlega podobnym zasadom.

Specyfika metod wbudowywania tych materiałów wynika z ich podstawowych cech: są to materiały hydroizolacyjne o bardzo wysokim oporze dyfuzyjnym.

Z tego powodu dachy uszczelnione przy ich pomocy muszą mieć odpowiednią wentylację przestrzeni dachowych znajdujących się pod nimi. W efekcie dachy kryte pokryciami układanymi na łatach muszą mieć dwie przestrzenie wentylacyjne:

• szczelinę utworzoną przez kontrłaty, wentylującą pokrycie oraz
• przestrzeń (lub szczelinę) wentylującą konstrukcję i termoizolację dachu.

To komplikuje wykonanie wlotów i wylotów dla powietrza w okapach i w kalenicach lub narożach oraz na połączeniach pokryć z szerokimi instalacjami przechodzącymi przez dach.

Wymagania materiałowe

Wszystkie elementy, materiały powinny spełniać warunki odpowiednich norm i przepisów oraz powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami producentów.

Papy stosowane jako warstwy wstępnego krycia układane bezpośrednio na poszyciach powinny być przeznaczone do mocowania mechanicznego.

Membrany z tworzyw sztucznych montowane na dachach pochyłych (powyżej 5°) muszą być do tego przeznaczone, a ich techniki mocowania odpowiednie do nachylenia połaci.

Poszycia - podkłady pod warstwy wstępnego krycia

Jako poszycia podtrzymujące uszczelnienia pokryć dachowych mogą być stosowane: deski lub materiały drewnopochodne oraz blachy fałdowe lub inne płyty (na przykład betonowe). Do najczęściej stosowanych materiałów drewnopochodnych należą: sklejki (wodoodporne), płyty OSB i płyty MFP.

1. Poszycia z desek powinny stanowić płaską powierzchnię o nierównościach na połączeniach dostosowanych do rodzaju warstwy wstępnego krycia. Najlepsze poszycia to te wykonane z desek heblowanych łączonych na pióro–wpust.

• Szerokości desek stosowanych do budowy poszycia powinna wynosić od 7 do 14 cm, a minimalna grubość - 24 mm. Przy odstępie krokwi powyżej 75 cm grubość poszycia powinna być odpowiednio większa.
• Deski nie mogą mieć większej wilgotności niż 20%.
• Deski niekalibrowane powinny być układane ze szparami na stykach między sobą.
• Deski powinny być impregnowane. Zastosowane środki ochrony drewna oraz sposób ich nałożenia nie powinny negatywnie wpływać na ułożone na deskach warstwy. W razie konieczności należy zastosować odpowiednią warstwę rozdzielającą impregnowane deski od izolacji wodochronnej.
• Deski muszą być zamocowane do każdej krokwi za pomocą co najmniej dwóch gwoździ (skrętnych, pierścieniowych itp.).

2. Poszycia z płyt drewnopochodnych - z powodu ich rozszerzalności przy układaniu zaleca się utrzymanie między nimi szczelin wynoszących około 0,2 cm na każdy 1 m długości płyty, a dla sklejki - 0,1 cm na każdy 1 m długości płyty.

• Jeśli płyta nie ma podparcia konstrukcyjnego na wszystkich krawędziach, to połączenia pomiędzy płytami powinny być wykonane na pióro–wpust lub ze spinkami łączącymi.
• Płyty drewnopochodne bezpośrednio po zamontowaniu należy zabezpieczyć przed wpływem warunków atmosferycznych.

3. Poszycia z blach fałdowych - powinny spełniać wymagania w zakresie właściwości materiałowych wymiarowych i technologicznych obowiązujących w Polsce, a ich ułożenie zgodne z zaleceniami producenta.

4. Poszycia (stropy) betonowe monolityczne i prefabrykowane - powinny spełniać obowiązujące w Polsce wymagania w zakresie właściwości materiałowych, wymiarowych i technologicznych, a prowadzenie prac dekarskich na stropach betonowych jest możliwe po osiągnięciu przez nie wymaganej wytrzymałości konstrukcyjnej.

Przygotowanie powierzchni powinno przebiegać zgodnie z zaleceniami producentów nakładanych wodochronnych materiałów uszczelniających.

Mocowanie

1. Mocowanie za pomocą gwoździ - na poszyciu z drewna i z materiałów drewnopochodnych izolację wodochronną mocuje się gwoździami odpornymi na korozję, na przykład ocynkowanymi z dużym łbem. Jako pierwszą warstwę należy stosować papę przeznaczoną do mocowania mechanicznego o odpowiedniej wytrzymałości mechanicznej.

2. Klejenie - dotyczy głównie membran z tworzyw sztucznych i takie łączenie wykonuje się zgodnie ze wskazówkami producenta. Producenci powinni oferować systemy materiałowe, w których warstwy gruntujące, podkładowe i kleje współdziałają ze sobą (są chemicznie kompatybilne).

3. Połączenia pasm - mogą być realizowane jako połączenia klejone lub zgrzewne z mocowaniem na zakładach za pomocą gwoździ, specjalnych uchwytów lub zszywek. Natomiast na połaciach o wysokich pochyleniach (poza wymogami klas szczelności) mogą wystarczyć połączenia na zakład.

Układanie pap

Może być zrealizowane w systemie jedno- lub dwuwarstwowym (wielowarstwowym).

W systemie jednowarstwowym kierunek układania powinien być równoległy do okapu. W celu utrzymania jednakowego poziomu warstwy wstępnej trzeba w okapie zamocować dodatkowy pas papy tak, aby kontrłaty nie wyginały się i wszystkie leżały w tej samej płaszczyźnie.

W systemie dwuwarstwowym zaleca się stosować układy równoległego układania obu warstw. Pierwsza warstwa musi być zamocowana mechanicznie, a druga - zgrzana do pierwszej.

W wodoszczelnych dachach spodnich (1. klasa szczelności) zaleca się prostopadłe układanie pap ze względu na konieczność zachowania jednej płaszczyzny na poziomie oklejonych kontrłat. W takich dachach pierwszą warstwę papy mocowanej mechanicznie trzeba mocować tak, aby wszystkie kontrłaty leżały w jednej płaszczyźnie.

Układanie membran z tworzyw sztucznych

Powinno być ono zgodne z wytycznymi i zaleceniami producentów membran.

Połączenie warstw wstępnego krycia z powierzchniami pionowymi (ze ścianami, kominami itp.) 

Połączenie warstwy wodochronnej oraz sposób zamontowania materiałów łączących powinny zapobiegać przedostawaniu się pod tę warstwę wody ściekającej po powierzchni pionowej. Zarówno membrany bitumiczne, jak i z tworzyw sztucznych muszą być szczelnie dociśnięte do pionowych elementów budynku lub instalacji stykających się z dachem.

• Wysokość części pionowej warstwy wodochronnej mocowanej do powierzchni pionowych powinna sięgać minimum 10 cm powyżej pokrycia zasadniczego tak, aby dociskała ją obróbka pokrycia. Wysokość ta powinna być zwiększona w regionach, gdzie może występować gruba pokrywa śniegu; szczególnie na połaciach o niższym kącie nachylenia.
• Jeśli powierzchnie pionowe (ściany) są pokryte warstwą izolacji termicznej lub systemami fasadowymi, to połączenie izolacji wodochronnej do tego typu ścian powinno być wykonane pod warstwą termoizolacji. Mocowanie powinno być wykonane bezpośrednio do warstwy konstrukcyjnej.
• Jeżeli powierzchnie pionowe (ściany) są murowane, to połączenie warstwy wodochronnej powinno być uszczelnione odpowiednim preparatem tak, aby spływająca po ścianie woda nie wciekała pod tę warstwę.

Połączenie warstw wstępnego krycia z przejściami instalacji i przebiciami przez pokrycia dachów

Wszystkie przejścia różnego rodzaju instalacji przechodzących przez warstwę wodochronną powinny być wykonywane za pośrednictwem specjalnych kołnierzy lub rękawów i opasek zaciskowych. Tego typu połączenia powinny mieć szerokość minimalnie 10 cm i powinny być wykonane w pełnym systemie polecanym przez ich producenta (z gruntami, podkładami itp.).

Odległość między przejściami instalacji przechodzących przez pokrycia oraz odległość od innych elementów pionowych (ścian itp.) powinna umożliwiać poprawne wykończenie i uszczelnienie takiego przejścia, aby było miejsce do prac montażowych. Zalecana odległość powinna wynosić minimalnie 30 cm od zewnętrznej krawędzi łącznika/uszczelnienia przejścia.

Maszty i elementy mocujące

Maszty antenowe, podpory dla reklam, podkonstrukcje systemów wentylacyjnych, solarnych itp. muszą być mocno zakotwiczone w konstrukcji nośnej dachu. Elementy te muszą być oddalone od krawędzi dachu o odległość zależną od rodzaju pokrycia i sposobu jego mocowania.

Zakotwiczenia masztów antenowych itp. muszą być bezpiecznie zamocowane do konstrukcji nośnej i dlatego muszą przechodzić przez poszycia, przez które trzeba wykonać przejścia.

Zainstalowanie masztów antenowych, podpór dla reklam itp. elementów mocujących, powoduje konieczność wykonania warstwy wstępnej dachu co najmniej w klasie 2., niezależnie od kąta nachylenia połaci dachowej i rodzaju pokrycia.

Działanie sił wiatru może powodować silne ruchy takich masztów i z tego powodu powinny być sprawdzone przez projektanta konstrukcji.

Zasady układania warstw wstępnego krycia z MWK - wysokoparoprzepuszczalnych membran wstępnego krycia

Wysokoparoprzepuszczalne membrany wstępnego krycia (oznaczane jako MWK) są uszczelnieniami pokryć leżących na łatach, które w zależności od sposobu ich zastosowania mogą spełnić wymagania klas szczelności od 3. do 6.

MWK nie mogą być pokryciem tymczasowym. Czas pozostawienia ich na dachu bez pokrycia zasadniczego powinien być ograniczony do niezbędnego minimum z powodu działania promieniowania ultrafioletowego (UV), które jest groźne dla MWK ze względu na przenikanie przez nie promieniowania słonecznego.

Odporność MWK na działanie promieniowania UV zależy od materiału, z jakiego są zbudowane, ich grubości (ciężaru powierzchniowego) oraz od ilości tego promieniowania, jaką pochłoną w czasie układania i eksploatacji dachu.

Niezależnie od zasad budowy określonej klasy szczelności, MWK można stosować na dachach pochyłych o nachyleniu ≥ 20° oraz w dachach nisko nachylonych: od 5° do 20°. Taki podział zastosowań wynika z:

a) elastyczności MWK, które mogą ulegać ugięciu na miękkich termoizolacjach i tworzyć w ten sposób wklęsłości gromadzące wodę;

b) konieczności zwiększenia wysokości szczeliny wentylacyjnej w dachach niżej nachylonych, z powodu zmniejszenia różnicy ciśnienia powietrza na wlocie i wylocie;

c) zalegania śniegu pod pokryciem, który dłużej spływa po warstwie MWK na połaciach o niskich pochyleniach;

d) łatwiejszego podciekania wody w dachach nisko nachylonych przez otwory powstałe w MWK w miejscach mocowania kontrł­at.

Wymagania materiałowe

Wszystkie materiały i elementy pomocnicze powinny spełniać warunki odpowiednich norm i przepisów oraz powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami producentów.

Mianem membrany wstępnego krycia (MWK) można określać tylko te materiały, których własności dyfuzyjne (paroprzepuszczalność) określone za pomocą współczynnika Sd (równoważnej dyfuzyjnie grubości powietrza) są takie, że wartość tego współczynnika nie jest większa od 0,3 m. Takie membrany można i powinno układać się na styk z termoizolacjami. MWK może być również montowana nad poddaszami nieużytkowymi (strychami), gdzie termoizolacja jest ułożona na stropie. W obu tych sytuacjach sposób zamontowania jest taki sam.

Warstwy usztywniające - podkłady

Każda MWK i stykająca się z nią termoizolacja tworzą układ, który można uznać za uszczelnienie sztywne. MWK może być zarówno rozpięta na konstrukcji dachu, jak również układana na poszyciu z desek wtedy, gdy producent dopuszcza takie jej zastosowanie. Jeżeli termoizolacja dachu ma się stykać z deskami poszycia, na którym leży MWK, to deski te nie powinny być szersze niż 11 cm i nie powinny stykać się ze sobą na całej swojej długości. Szersze deski wymagają proporcjonalnie większej szpary między nimi.

Jeśli MWK jest układana na poszyciu nieprzepuszczającym pary wodnej (Sd > 0,3 m), to pod takim poszyciem musi być wykonana szczelina/przestrzeń wentylacyjna oddzielająca ją od termoizolacji.

Mocowanie

Membranę podczas jej układania należy lekko napiąć. Zasadniczym mocowaniem MWK jest dobrze dociśnięta kontrłata. Jeżeli istnieje konieczność pomocniczego zamocowania, to membranę przybija się wstępnie bezpośrednio do krokwi gwoździami o szerokim łebku lub zszywkami.

Zszywki i gwoździe powinny być usytuowane pod kontrłatą. Takie mocowanie może być powodem przeciekania membrany w czasie jej układania wtedy, gdy pada deszcz i nie ma jeszcze pokrycia zasadniczego. Tak powstałe zawilgocenia belek więźby dachowej wyschną po przykryciu dachu (wymaga to krótkiego czasu między tymi operacjami).

Mocowanie MWK do elementów murowanych lub wylewanych z betonu powinno odbywać się za pomocą klejów, taśm samoprzylepnych lub mechanicznie.

Łączenie wzdłużne pasm MWK zaleca się wykonywać pod kontrłatą, dostosowując metodę do wymaganej klasy szczelności.

Układanie

Najefektywniej jest układać MWK, zaczynając od okapu poziomymi pasmami na zakłady, których wielkość uzależniona jest od kąta nachylenia dachu. Im niższy kąt, tym zakład powinien być większy, i odwrotnie - przy większych mniejszy, jednak w najwęższym miejscu nie powinien mieć mniej niż 10 cm.

MWK można również układać skośnie lub prostopadle do okapu według potrzeb organizacji prac. Przy prostopadłym układaniu pionowe zakłady powinno się wykonywać pod kontrłatą lub na sztywnym podłożu, w sposób zapewniający szczelność połączeń, zależną od wymaganej klasy szczelności.

Prawidłowe, osuszające dach działanie MWK wymaga stałego przepływu powietrza wzdłuż kontrłat i dlatego otwory wlotowe i wylotowe przestrzeni lub szczeliny wentylacyjnej znajdującej się nad MWK muszą być drożne i osłonięte przed zwierzętami, a wysokość szczeliny musi być odpowiednio dobrana do wielkości dachu.

Na wklęsłym połączeniu połaci - w koszu, przed ułożeniem zasadniczych pasm MWK na sąsiadujących połaciach, trzeba zamocować na kontrłatach zamocowanych równolegle do osi kosza dodatkowy pas MWK wzdłuż kosza. Na ten pas należy ułożyć zasadnicze pasma tak, aby co najmniej z jednej połaci zachodziły one na sąsiadujące połacie, tworząc zakład minimalnie 15 cm.

Szczelność powłoki zależy od sposobu wykonania połączeń MWK z wszystkimi instalacjami przechodzącymi przez pokrycie dachu (czyli elementami typu wywietrzniki, odpowietrzniki, anteny itp.) oraz połączeń z kominami, ścianami itp.

Na ścianach i podobnych elementach połączenia zakładkowe muszą odprowadzać wodę po zewnętrznej stronie MWK. Im połączenie jest szczelniejsze, tym powłoka lepiej zabezpiecza dach. Każdy z tych elementów można wykonać na kilka sposobów, zależnie od wymaganej klasy szczelności warstwy uszczelniającej pokrycie zbudowanej z MWK.

Zaklejanie zakładów między kolejnymi pasmami MWK wykonuje się z dwóch powodów:

a) jeśli wymagają tego warunki określone w klasie szczelności lub MWK jest układana poniżej 20° (w zakresie ustalonym przez producenta),

b) jeśli szczelność powietrzną dachu wykonuje się za pomocą MWK, ale wtedy samo zaklejenie zakładów MWK nie daje efektu wymaganej szczelności z powodu szczelin istniejących na stykach powłoki utworzonej przez MWK ze ścianami budynku i elementami przechodzącymi przez pokrycie (wtedy trzeba te połączenia też uszczelnić).

Konstrukcja okapu dachu, w którym jest zamontowana MWK powinna umożliwiać odprowadzenie skroplin i przecieków poza dach. Jest wiele sposobów prawidłowo realizujących ten warunek zależnych od: architektury, kąta nachylenia dachu, rodzaju pokrycia i strefy klimatycznej, w jakiej znajduje się budynek.

Na kalenicy i narożu dachu, ostatnie pasma MWK układa się na zakłady tak, aby sama kalenica lub naroże była przykryta (najlepiej dwa razy) przez pasma membrany z sąsiednich połaci, które powinny zachodzić na siebie. Wielkość zakładów powinna wynosić w najwęższym miejscu minimalnie 10 cm.

Nad świetlikami, kominami, oknami dachowymi itp. powinno wykonać się dodatkowo rynienki z MWK. Rynienki zwiększają pewność zabezpieczeń przed ściekającymi z góry skroplinami, przewianymi opadami lub przeciekami.

Warunki dodatkowe dotyczące układania na połaciach o pochyleniu od 5° do 20°

MWK układane na dachach nisko nachylonych muszą być dociskane uszczelnianymi kontrłatami oraz muszą mieć zaklejone zakłady pomiędzy poszczególnymi pasmami, niezależnie od wymaganej klasy szczelności. Efekt szczelnej kontrłaty uzyskuje się przez jej podklejenie specjalnymi taśmami lub uszczelnienie specjalnymi klejami lub przez jej pokrycie dodatkową warstwą MWK. Podobnie zaklejenie zakładów może być wykonane za pomocą taśm lub klejów.

Wysokość szczeliny wentylującej pokrycie zasadnicze musi być zwiększona tym bardziej, im niższy jest kąt nachylenia połaci.

Wlot do szczeliny wentylacyjnej utworzonej przez kontrłaty powinien ułatwiać wykorzystanie sił wiatru do wywołania ruchu w tej szczelinie oraz powinien być zabezpieczony przed przysypaniem śniegiem, najlepiej wysoką kalenicą.

Przejścia i połączenia

Wokół kominów, wyłazów, okien dachowych itp. należy przykleić MWK za pomocą taśmy dwustronnie klejącej tak, aby wywinięte ku górze jej fragmenty tworzyły pas o wysokości 10-15 cm. Tak można wykonać połączenie jedynie w dachach o poddaszu nieużytkowym i tylko w 6. klasie szczelności. 

W klasach 3., 4. i 5. trzeba zakleić wszystkie nacięcia na rogach i pęknięcia, a następnie należy okleić komin taśmą samoprzylepną dookoła w celu uzyskania większej szczelność.

Murowane (niesystemowe) kominy spalinowe powinny być połączone z membraną według (krajowych) obowiązujących przepisów, spełniając warunki bezpieczeństwa pożarowego. Najlepiej jest to wykonać za pośrednictwem metalowej obróbki z miękkiej blachy, do której trzeba przykleić MWK w bezpiecznej odległości określonej przepisami (WT).

Inne przejścia powinny być uszczelnione tak samo skutecznie za pomocą taśm, klejów, specjalnych kołnierzy lub osłon wykonanych z odpowiednio przyciętych kawałków MWK.

Artykuł powstał w oparciu o publikację "Wytyczne dekarskie. Zeszyt 2. Warstwy wstępnego krycia - detale wykonawcze" wydaną przez Polskie Stowarzyszenie Dekarzy.

Literatura

1. K. Patoka, S. Wiluś, "Zasady doboru warstw wstępnego krycia dla dachów skośnych. cz. 1. Wytyczne dekarskie Polskiego Stowarzyszenia Dekarskiego", "IZOLACJE" 6/18.
2. K. Patoka, S. Wiluś, "Zasady doboru warstw wstępnego krycia dla dachów skośnych. cz. 2. Opis klas szczelności", "IZOLACJE" 7/8/18.
3. K. Patoka, S. Wiluś, "Zasady doboru warstw wstępnego krycia dla dachów skośnych. cz. 3. Sposób wykorzystania klas szczelności. Wentylacja dachów", "IZOLACJE" 9/18.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!