Jak wybrać pokrycie dachowe?

Dużą rolę przy wyborze rodzaju pokrycia odgrywają koszty wykonania całego dachu. Jednakże warto zauważyć, że można je różnie liczyć, a w zależności od sposobu kalkulacji mogą one mieć różne wartości.

Największe różnice w kalkulacjach wynikają z ilości przyjętych wydatków. Jeżeli kalkulacje porównawcze ograniczy się do najprostszego zestawienia cen jednostkowych, to dojdzie się do bardzo fałszywych wniosków.

Dlatego porównując koszty wykonania pokryć dachowych, powinno się zestawiać wszystkie wydatki, jakie trzeba ponieść na poprawne wykonanie całego dachu, oraz bardzo ważne koszty eksploatacyjne (dozór, drobne naprawy, remonty). Ten ostatni element zależy od przyjętej do obliczeń trwałości pokrycia, które określa się na podstawie doświadczeń historycznych i prób laboratoryjnych.

Jednak trwałość pokrycia w dużym stopniu zależy od jakości jego ułożenia, a na nią z kolei wpływają przyjęte standardy i tym samym cena usługi. Im wyższe wymagania dla wykonawstwa, tym wyższy jest jego koszt. Jednak te wyższe koszty rozkładają się na większą liczbę lat bezawaryjnego działania pokrycia.

Ile kosztuje trwałość?

Jak wyliczyć, ile powinien kosztować dach trwały? Najlepiej uwzględnić tradycyjne rozwiązania, ponieważ wynikają one z wieloletnich doświadczeń wielu pokoleń użytkowników i wykonawców. Szczególnie pomocny jest do tego podział dachów na płaskie i skośne (spadziste).

Umowną granicą między tymi dwoma typami dachów jest 10° (17,6%). Jednak w rzeczywistości granicę tę wyznacza system zabezpieczenia dachu przed negatywnymi skutkami działania wiatru i zmienności temperatury. Kiedyś podział pokryć dachowych odbywał się według ich przydatności do wykonania tych dwóch typów dachów – pokrycia były przeznaczone albo do dachów skośnych, albo tylko do płaskich. Obecnie te podziały nie są już takie oczywiste, ponieważ rozwój technologii spowodował rozszerzenie zakresu stosowania pokryć dachowych. Dobrym tego przykładem są papy i blachy.

W nowoczesnych wersjach modyfikowane papy termozgrzewalne mogą być układane zarówno na dachach płaskich, jak i skośnych (zakres stosowania: 0–90°). Podobny zakres mają niektóre rodzaje blach – np. tytanowo-cynkowe. Jednak w obu wymienionych wypadkach sposób ułożenia tych pokryć uzależniony jest od nachylenia dachu.

Decydujący kąt nachylenia

Materiały do stosowania na dachach płaskich mają zdecydowanie trudniejsze warunki do spełnienia. Ich pokrycia muszą być bardziej odporne na zaleganie wody, śniegu i lodu oraz działanie wiatru, który bardzo skutecznie wpycha opady atmosferyczne w każdą szczelinę. Z tego powodu wszelkie instalacje wychodzące ponad dach muszą być dużo staranniej uszczelnione oraz mocowane. Szczególnie dotyczy to wszelkiego rodzaju obróbek murów, kominów i doświetlenia.

Oczywiście, zabiegi te podnoszą (czasami znacznie) koszty. Z tych powodów najczęściej dachy płaskie wykonuje się na obiektach o dużej powierzchni dachów, gdzie ilość kłopotliwych instalacji jest w porównaniu do powierzchni niewielka. Na dachach o małej powierzchni ilość niezbędnych do funkcjonowania budynku instalacji jest (mniej więcej) taka sama. Z uwagi na koszty małe domy dużo rzadziej kryje się dachami płaskimi.

Dachy strome dużo szybciej pozbywają się opadów i dużo łatwiej można je wentylować, co zwiększa ich trwałość, a tym samym zmniejsza koszty eksploatacyjne. Jednak o powodzeniu tego typu dachów na budynkach mieszkalnych decydują jeszcze inne ważne czynniki: lżejsza konstrukcja dachów umożliwiająca dodatkowo wykorzystanie powierzchni poddasza; względy estetyczne oraz tradycje.

Materiał „wielofunkcyjny”

Dobrym przykładem na decydującą rolę kąta nachylenia dachu przy wyborze pokrycia są blachy trapezowe, które ze względu na prostotę połączeń mogą być układane (jako pokrycie, a nie jako warstwa konstrukcyjna) na dachach o spadku od 8 do 90°. Jednak w ramach tego zakresu ich układanie wymaga innych obróbek na dachach płaskich niż na dachach spadzistych. Powlekane blachy trapezowe są często używane do krycia wentylowanych dachów skośnych budynków mieszkalnych (jedno- i wielorodzinnych).

Z tego powodu oraz za przyczynę zakresu stosowania tych blach (8–90°), technika wentylowania specyficzna dla dachów stromych jest wykorzystywana na dachach płaskich krytych właśnie blachami trapezowymi. To skojarzenie skutkuje czasami błędami o poważnych konsekwencjach dla dachu. Po pierwsze: technika wentylowania dachów płaskich jest inna niż stromych ze względu na inny sposób przemieszczania się powietrza wentylującego. Po drugie: na dachach płaskich wszelkie przejęcia instalacji (kominy, wentylacje itp.) oraz połączenia ze ścianami pionowymi wymagają specjalnych technik zabezpieczających przed śniegiem, lodem i podwiewaniem. Aby lepiej wyjaśnić tę kwestię, posłużę się przykładem konkretnego dachu płaskiego pokrytego właśnie blachą trapezową.

Blacha trapezowa w praktyce

Omawiany dach (fot. 1 i 2) ma typową dla dachów stromych konstrukcję: na drewnianych belkach (krokwiach) ułożono folię wstępnego krycia (FWK) niskoparoprzepuszczalną, a na niej za pośrednictwem kontrłat i łat blachę trapezową. Taki system wymaga skonstruowania na kalenicy wylotu powietrza wentyluj1cego przestrzeń między FWK a blachą.

Problem polega na tym, że zastosowane osłony wylotów szczeliny wentylacyjnej (fot. 1) sprawdzające się na połaciach stromych (rys. 2) w takim dachu będą bardzo łatwo wpuszczały opady atmosferyczne wpychane pod płaskie osłony przez niewielki nawet wiatr. W dachu płaskim osłony wylotu szczeliny wentylacyjnej powinny mieć inny, bardziej skomplikowany kształt (rys. 1) pozwalający zabezpieczyć się przed łatwo podwiewanymi opadami.

Rozwiązanie z fot. 1 jest nieprawidłowe również z powodu możliwości zasłonięcia wylotów szczeliny wentylacyjnej przez zalegający śnieg, który dodatkowo może spowodować dostanie się wody pochodzącej z topniejącego pod wpływem ciepłego powietrza śniegu. Ciepłe powietrze pod blachą, ogrzane przez słońce (o temperaturze >0°C) będzie wydostawać się z wylotów pod osłonami i przy temperaturach powietrza atmosferycznego zbliżonych do 0°C może topić śnieg, a powstają z niego woda przeleje się pod blachę.

Podobne działanie śniegu spowoduje w omawianym dachu szybkie uszkodzenie uszczelnienia połączenia komina z pokryciem (na fot. 2 jeszcze nie zamocowane). Komin ten został też wykonany w typowy dla dachów stromych sposób, który nie sprawdza się na dachach płaskich. To samo dotyczy fragmentu muru szczytowego wystającego ponad dach (fot. 2). Uwzględniając wszystkie przyszłe kłopoty użytkownika tego dachu, można powiedzieć, że ten rodzaj pokrycia jest nieodpowiedni dla tego dachu, a koszty spodziewanych, częstych remontów przekroczą oszczędności wynikające z różnicy w cenie między tym pokryciem a solidnym pokryciem z pap termozgrzewalnych lub nawet z blach tytanowo-cynkowych.

Dodatkowym problemem prezentowanego dachu (a jest to częsta sytuacja) jest niewłaściwe zastosowanie FWK. Z moich do doświadczeń wynika, że wszystkie rodzaje FWK – nisko- i wysokoparoprzepuszczalne – nie mogą być używane w dachach o nachyleniu poniżej 13–15°. Wynika to z co najmniej dwóch powodów: przy niższych kątach istnieje możliwość powstania lokalnych zastoin wody oraz poniżej tej granicy trudno jest liczyć na swobodny przepływ powietrza wentylującego wzdłuż kontrłaty.

Zastrzeżenie to potwierdza, że wszystkie pokrycia leżące na ołatowaniu (oprócz blach trapezowych) nie są zalecane na dachy o nachyleniu poniżej 13° (jest to najniższe zalecane pochylenie blach dachówkopodobnych). A przy okazji: stosując FWK na dachach o kątach nachylenia połaci między 15 a 20°, trzeba uszczelnić kontrłatę taśmami samoprzylepnymi.

Komentarz do tabeli

Zalecane zastosowanie pokryć bardzo często oznacza najczęściej występujące i polecane przez producentów. Natomiast te ekstremalne zastosowania wymagają specjalnych technik układania, które polegają na dodatkowych mocowaniach lub na zastosowaniu dodatkowego uszczelnienia. W odniesieniu do dachówek tym dodatkowym uszczelnieniem jest wzmocnienie warstwy wstępnej, którą przy najmniejszych nachyleniach wykonuje się z pap termozgrzewalnych układanych na deskowaniu. Wszystkie te techniki mają szczególnie uzasadniony sens, gdy budynek ma dach o wielu płaszczyznach nachylonych pod różnymi kątami, a z przyczyn estetycznych (lub ekonomicznych) trzeba wykonać go z jednego rodzaju pokrycia.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!