Zaprawy murarskie – rodzaje, porównanie, zastosowanie

Każdy projektant-konstruktor, który projektuje budynek, przyjmuje pewne założenia projektowe. Dotyczy to również murów. Przy obliczaniu ich wytrzymałości i nośności przyjmuje konkretne założenia projektowe, czyli rodzaj elementów oraz zaprawę murarską. Bierze pod uwagę ich właściwości, uwględnia geometrię elementów murowych, a także przyjmuje jakość wykonawstwa. Więc na etapie robót murarskich ważne jest, by dobrać właściwe wyroby wg projektu.

Jeśli chce się cokolwiek zmienić w zakresie wykonywania murów, należy skonsultować się z projektantem. Dotyczy to nie tylko elementów murowych, lecz także zaprawy murarskiej. Dostępnych zapraw murarskich jest wiele, a zatem może też być wiele odstępstw od założeń projektowych. Zobaczmy, jakie są zaprawy murarskie i czym się one różnią.

Rola zapraw murarskich

Mur jest kompozytem składającym się z elementów murowych powiązanych zaprawą.

Zaprawy murarskie, w zależności od rodzaju, pełnią ważne funkcje w murze. Mają one:

• spajać elementy murowe – ważna jest odpowiednia przyczepność pomiędzy zaprawą i elementami murowymi; ma to zapewnić wymaganą wytrzymałość muru w zależności od rodzaju obciążenia: na ściskanie, zginanie, ścinanie,
• przenosić równomiernie obciążenia pomiędzy elementami murowymi (bloczkami, cegłami, pustakami) – dlatego należy zadbać o równomierne rozłożenie zaprawy na powierzchniach łączonych elementów,
• zapewniać szczelność (brak szczelności to np. przenikanie wody i wilgoci, hałas, brak szczelności pożarowej, wymiana powietrza itp.),
• zapewnić odpowiednią odkształcalność muru – dzięki zawartości wapna zaprawa jest elastyczna i ogranicza w ten sposób (oczywiście tylko w pewnym zakresie) ryzyko powstawania pęknięć i zarysowań,
• pełnić rolę „sączka” – jest to szczególnie ważne w przypadku murów nieotynkowanych, wykonanych z elementów murowych o niskiej absorpcji (nasiąkliwości) wody, a tym samym również wolniej wysychających – dodatek wapna w zaprawie ułatwia odsychanie zawilgoconego muru; zaprawa cementowa stanowi większą barierę dla wilgoci,
• zapewnić odpowiednią izolacyjność cieplną muru (nie powinny tworzyć mostków termicznych) – dotyczy to zapraw stosowanych w murach jednowarstwowych.

Zaprawy murarskie a elementy murowe

Obecnie najczęściej stosowane elementy murowe (bloczki, pustaki) to w dużej mierze wyroby o dużej dokładności wymiarowej. Oznacza to, że można je murować zarówno na cienkie spoiny, jak i na zaprawy zwykłe.

Dokładność wymiarowa elementów murowych nie narzuca sposobu murowania, ale zwiększa możliwości. Jeśli elementy murowe są równe, a ich odchyłki wymiarowe umożliwiają zastosowanie zaprawy murarskiej do cienkich spoin, to można zastosować zaprawę do cienkich spoin, jeśli jednak wykonawca nie chce murować murów na cienkie spoiny, to może je murować na zaprawę zwykłą.

Technika wykonywania muru na cienkie spoiny przyjęła się i stała się bardzo popularna. Nie wiemy, czy wyparła zastosowanie zaprawy zwykłej, bo nie prowadzi się takich statystyk, ale na budowach widać, że w niektórych regionach murowanie na cienką spoinę jest bardziej popularne niż murowanie na zaprawę zwykłą.

Rodzaje zapraw

Najczęściej stosowane zaprawy murarskie to zaprawa zwykła (cementowa lub cementowo-wapienna) oraz zaprawa do cienkich spoin (zaprawa cienkowarstwowa, nazywana jest potocznie i w żargonie często klejem lub murarską zaprawą klejową, co jest błędem, bo jest zaprawą, a nie klejem).

Są też tzw. zaprawy lekkie, czyli zaprawy ciepłochronne, oraz kleje poliuretanowe, których nie możemy nazywać zaprawami, ponieważ nie podlegają normie zharmonizowanej PN-EN 998-2:2016-12 [1] na zaprawy murarskie.

Zaprawy murarskie różnią się m.in. grubością wykonywanej spoiny, sposobem nanoszenia, właściwościami, przeznaczeniem i zużyciem oraz rolą, jaką spełniają w murze. Grubości spoin w murach wynikają z Eurokodu 6, czyli normy murowej PN-EN 1996-1-1 [2].

Zaprawy do cienkich spoin

Zaprawy do cienkich spoin to zaprawy na bazie cementu. Po związaniu w murze powinny mieć grubość do 3 mm. Dlatego są one produkowane z dodatkiem drobnoziarnistego kruszywa, które umożliwia uzyskanie takiej grubości. Powinny być nanoszone specjalnymi kielniami o wysokości i kształcie zębów, co umożliwia nałożenie odpowiedniej grubości zaprawy (wykonawcy często nanoszą je za pomocą grzebienia do glazury, co jest błędem).

Zaprawy do cienkich spoin pełnią w murze funkcję spajającą elementy murowe. Nie powinny służyć do wyrównywania nierówności w murze. Stosuje się je tylko do dokładnych wymiarowo elementów murowych, umożliwiających uzyskanie grubości spoiny nie większej niż 3 mm (w praktyce, przy prawidłowym murowaniu grubości spoin mają do 1 mm).

Elementy murowe do murowania na cienkie spoiny mogą być bez profilowania lub profilowane na pióra i wpusty, a więc muruje się je z wypełnionymi spoinami wspornymi (poziomymi) i czołowymi (pionowymi) lub bez wypełnienia spoin czołowych (pionowych).

Wbrew pozorom murowanie na cienką spoinę jest o wiele łatwiejsze niż murowanie na zaprawę zwykłą. Nie trzeba mieć takiej wprawy jak przy murowaniu na zaprawę zwykłą. Wystarczy zastosować się do zaleceń wykonawczych, nakładać zaprawę kielnią do cienkich spoin, pilnować poziomowości i pionu każdej warstwy.

Cienka spoina to mniej wilgoci technologicznej w murze, wobec czego ściana szybciej wysycha. Mur wymurowany na cienkie spoiny uważa się za jednorodny termicznie, ponieważ wpływ spoin jest pomijalny.

Zaprawy zwykłe

Zaprawy zwykłe to, podobnie jak zaprawy do cienkich spoin, zaprawy na bazie cementu. Grubość spoin w murze [2] powinna wynosić od 8 do 15 mm. Technika nanoszenia jest tradycyjna, za pomocą kielni murarskiej. Można w ten sposób murować każdego rodzaju elementy murowe – zarówno dokładne, jak i mniej dokładne wymiarowo. Zaprawa służy do powiązania elementów murowych i wyrównywania każdej warstwy murowanych elementów murowych.

Zapraw zwykłych nie stosuje się do murowania elementów murowych, z których wykonuje się mury jednowarstwowe bez ocieplenia, ponieważ wykonany w ten sposób mur nie będzie miał jednorodnej izolacyjności termicznej (siatka spoin będzie tworzyć siatkę mostków cieplnych).

Do murowania zaprawą zwykłą można stosować elementy murowe profilowane na pióra i wpusty lub bez profilowania, a więc do murów ze spoinami poziomymi i pionowymi wypełnionymi lub bez wypełnienia spoin pionowych.

Zaprawy lekkie

Zaprawy lekkie (tzw. ciepłochronne lub ciepłe) są to zaprawy o niewielkiej gęstości (dlatego nazywane są lekkimi), mają więc lepszą niż zaprawy na bazie cementu izolacyjność cieplną. Mieszanki tych zapraw są wzbogacone perlitem lub kulkami styropianowymi czy keramzytem, dlatego mają dobrą izolacyjność cieplną.

Ze względu na dosyć dużą frakcję dodatku powodującego lepszą izolacyjność cieplną nanosi się je w warstwach o grubości od 8 do 15 mm. Ich izolacyjność cieplna jest jednak gorsza od izolacyjności cieplnej elementów murowych, które się obecnie stosuje na ściany jednowarstwowe bez ocieplenia. Dlatego „wychodzą” z użycia.

Kleje poliuretanowe

Innego rodzaju produktami, które są stosowane do wykonywania murów, są kleje poliuretanowe. Wyrobów tych nie można nazywać zaprawami, ponieważ nie podlegają normie zharmonizowanej [1]. Służą one do wykonywania murów z bardzo dokładnych elementów murowych: bloczków z betonu komórkowego lub szlifowanej ceramiki. Klej nanosi się z dozownika kleju (puszki) w postaci piany natryskanej pasmowo.

Grubość spoin w gotowym murze wynosi dziesiąte części milimetra – klej stanowi warstwę filmu klejącego pomiędzy dwoma elementami i służy tylko do klejenia elementów murowych. Nie można nim wyrównać nawet najmniejszych nierówności. Z tego względu nie jest możliwe zastosowanie kleju do wykonywania całego muru, ponieważ są miejsca, w których klej jest bezużyteczny. Na przykład w miejscach oparcia nadproży należy zastosować zaprawę zwykłą, ponieważ dokładność wymiarowa belek nadprożowych nie jest taka, jak dokładność elementów murowych.

Przy wykonywaniu murów za pomocą kleju poliuretanowego nie jest możliwe wykonanie wzmocnień murów w miejscach, w których powinno się je wzmocnić na przykład zbrojeniem – dotyczy to choćby stref podokiennych. Co ważne, kleje poliuretanowe wprowadzane są do obrotu i stosowania na podstawie Krajowej lub Europejskiej Oceny Technicznej, zakres ich stosowania, wskazówki projektowe i wykonawcze są więc ujęte w tych dokumentach odniesienia. Dlatego przed ich zastosowaniem warto zapoznać się z tymi dokumentami odniesienia i dowiedzieć się, jak i z jakimi elementami murowymi je stosować oraz uzyskać inne istotne informacje.

Rodzaje zapraw ze względu na sposób przygotowania

Zaprawy murarskie mogą mieć różnego rodzaju formę. Mogą to być produkty dostarczane na budowę w postaci sypkiej (w workach, do rozrobienia z wodą na budowie), mogą być przygotowywane z surowców na budowie, mogą być dostarczane na budowę jako gotowe zaprawy do murowania.

Zaprawy w postaci gotowej do rozrobienia z wodą mieszanki to:

• zaprawy do cienkich spoin,
• zaprawy lekkie,
• zaprawy zwykłe.

Zaprawy wykonywane na budowie z surowców to zaprawy zwykłe. Zaprawy gotowe przywożone z betoniarni to również zaprawy zwykłe.

Gotowe, suche mieszanki zapraw murarskich

Przygotowanie zapraw z gotowych mieszanek w workach jest bardzo wygodne. Są proste do przygotowania, bo wystarczy wymieszać zawartość worka z odpowiednią ilością wody wg instrukcji na opakowaniu. Tego typu zaprawy mają stałe właściwości (jeśli się je przygotuje zgodnie z instrukcją). Gotowe suche mieszanki są opracowane w sposób zapewniający odpowiednie parametry muru. Ich zastosowanie zgodnie z wytycznymi producenta daje więc gwarancję wykonania solidnych, trwałych murów.

Zaprawy murarskie przygotowywane z surowców na budowie

Jeśli zaprawy są przygotowywane z surowców na budowie, wymaga to więcej pracy niż w przypadku zapraw z gotowych mieszanek. Aby je przygotować na budowie, należy wymieszać ze sobą w odpowiednich proporcjach piasek, cement, wapno hydratyzowane (albo zamiennik wapna) oraz wodę. Właściwości użytkowe takich zapraw zależą od precyzyjnego odmierzenia poszczególnych składników. Do ich wymieszania niezbędna jest betoniarka.

Zaprawy murarskie przywożone z betoniarni jako gotowe do murowania

Zaprawy murarskie zwykłe przywożone są na budowę w postaci plastycznej zaprawy, gotowej do murowania. Dostarczane są one z betoniarni. Trzeba je szybko zużyć (w ciągu dwóch, trzech dni) i odpowiednio zabezpieczyć, by nie związały podczas krótkiego czasu składowania na budowie. Ich zastosowanie ma sens, jeśli do wykonania jest dosyć dużo murów na zaprawy zwykłe, a więc zazwyczaj wtedy, gdy potrzeba dość dużo zaprawy. Potrzebny jest również wystarczająco duży front robót murarskich, by zaprawę szybko zużyć.

Ważne wskazówki wykonawcze

Przy stosowaniu zapraw, oprócz odpowiedniej techniki wykonywania murów oraz zastosowania właściwych narzędzi do nanoszenia zapraw, bardzo ważna jest temperatura stosowania tych zapraw.

Wszystkie zaprawy należy stosować w temperaturze od +5°C do +25°C – dotyczy to zarówno temperatury powietrza, jak i podłoża, a więc elementów murowych.

Do murowania ścian w łagodnych warunkach zimowych – w temperaturze bliskiej, ale nie niższej od 0°C – przeznaczone są tzw. zaprawy zimowe, które niektórzy producenci posiadają w swojej ofercie.

Jeśli chodzi o zastosowanie kleju poliuretanowego, to producenci takich wyrobów zalecają, by temperatura wznoszenia mieściła się w zakresie od –5°C do +35°C (klej powinien mieć temperaturę od +10°C do +25°C (optymalnie od +10°C do +20°C). Co ważne, przy wiązaniu tego kleju potrzebna jest dosyć duża wilgotność albo nawet zalecane jest spryskiwanie elementów murowych wodą.

Dobór zaprawy

Jak wspomniano we wstępie, bardzo ważne jest dobranie odpowiedniej zaprawy do elementów murowych. Mur jest kompozytem składającym się z elementów murowych powiązanych zaprawą. Dlatego należy stosować się do wytycznych projektowych i wskazówek producentów elementów murowych. Należy unikać stosowania zapraw uniwersalnych. Trudno jest zapewnić takie właściwości zaprawy, aby były one odpowiednie jednocześnie w odniesieniu do bardzo różnych właściwości i różnych elementów murowych.

Literatura

1. PN-EN 998-2:2016-12, „Wymagania dotyczące zaprawy do murów. Część 2: Zaprawa murarska”.
2. Eurokod 6, „Projektowanie konstrukcji murowych. Część 1-1: Reguły ogólne dla zbrojonych i niezbrojonych konstrukcji murowych”.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!