Charakterystyka i zakres stosowania tynków

Zaprawa to mieszanina następujących składników: spoiwa, wody, wypełniacza (zazwyczaj piasku), dodatków i domieszek uszlachetniających. Zasadniczo wyróżnia się dwa rodzaje zapraw z uwagi na ich przeznaczenie: zaprawy murarskie oraz zaprawy tynkarskie, zwane potocznie tynkami.

Definicje i pojęcia podstawowe

Zaprawy murarskie przeznaczone są do łączenia elementów murowych w trakcie wznoszenia murów, a także w trakcie układania, łączenia i spoinowania elementów murowych. Tego rodzaju zaprawy nie są objęte treścią artykułu. Szczegółowe wymagania dotyczące powszechnie stosowanych zapraw murarskich zamieszczone zostały w normie PN-EN 998-1 [1].

Tematem artykułu są zaprawy tynkarskie [2-7], dla których szczegółowe wymagania zawarte zostały w normie PN-EN 998-2 [8]. W powszechnej praktyce zaprawy tynkarskie nazywane są tynkami i są to mieszaniny spoiwa, wody, kruszywa (w większości przypadków piasku) oraz dodatków i domieszek, stosowane do wykonania wypraw tynkarskich na powierzchniach zewnętrznych i wewnętrznych przegród budowlanych (ścian, stropów) oraz innych elementów (słupy, belki i inne).

Definicja tynku, przedstawiana w źródłach pozatechnicznych oraz popularnonaukowych, ulegała zmianom wraz z upływem czasu; poniżej zestawiono najbardziej znane, dostępne w literaturze definicje tynków:

• według Encyklopedii PWN [9] tynk to wyprawa, warstwa zaprawy budowlanej nałożona na powierzchnię ścian, sufitów itp. w celu uzyskania gładkich powierzchni, nadania estetycznego wyglądu itp.,
• według Małego słownika terminów budowlanych [10] tynk to powłoka ze stwardniałej masy tynkarskiej przygotowanej na budowie lub fabrycznie, pełniąca funkcje dekoracyjne, ochronne, a także specjalne,
• według Ilustrowanego leksykonu architektoniczno-budowlanego [11] tynk to powłoka z zaprawy budowlanej pokrywająca lub kształtująca powierzchnię zewnętrzną i wewnętrzną elementów budowli, głównie ścian, stropów, filarów i widocznych części belek, wykonywana w celu nadania im estetycznego wyglądu i zabezpieczenia budowli przed szkodliwym działaniem czynników atmosferycznych, ognia, wysokich temperatur, wyziewów, pyłów, wilgoci, zanieczyszczeń itp.,
• według Nowego poradnika majstra budowlanego [12] tynk to wyprawa, czyli powłoka z zapraw pokrywająca powierzchnię ścian, stropów, belek, filarów i innych części budowlanych; powierzchnie tynkowane mają estetyczny wygląd, chronią przed szkodliwym działaniem czynników atmosferycznych i stanowią warstwę izolującą budynek przed stratami ciepła,
• według portalu internetowego Wikipedia [13] (obecny stan publikacyjny) tynk to warstwa z zaprawy lub gipsu pokrywająca powierzchnie ścian, sufitów, kolumn, filarów itp. wewnątrz i na zewnątrz budynku.
  Zadaniem takiej warstwy jest zabezpieczenie powierzchni przed działaniem czynników atmosferycznych (w przypadku tynków zewnętrznych), ochrona przed działaniem czynników wewnątrz pomieszczeń (np. para wodna), ogniem (elementy drewniane) oraz nadanie estetycznego wyglądu elementom budynku.

Tynk stosuje się również jako warstwę podkładową pod elementy wymagające gładkiego podłoża (płyty styropianowe, płytki ceramiczne) - powszechnie używa się wówczas tynku cementowego, cementowo-wapiennego lub gipsowego.

Tradycyjne tynki wykonuje się jako jednowarstwowe (surowe, tylko z grubsza wyrównane pomieszczenia gospodarcze, piwnice itp.), dwu- lub trójwarstwowe.

• Ze względu na miejsce zastosowania wyróżniamy tynki zewnętrzne i tynki wewnętrzne.
• Ze względu na jakość i technikę wykonania widocznej powierzchni - tynki zwykłe, tynki szlachetne, tynki z zapraw plastycznych, tynki specjalne.
• Ze względu na sposób wykonania - tynki wykonywane ręcznie lub mechanicznie.
• Ze względu na rodzaj użytego materiału - tynki cementowe, tynki cementowo-wapienne, tynki wapienne, tynki gipsowe.

Poniżej zamieszczono podstawowe definicje oraz określenia związane z tynkami:

• spoiwo - materiał, który zmieszany z wodą lub inną substancją ciekłą, a także pod wpływem gazów atmosferycznych wiąże inne materiały, uzyskując cechy ciała stałego (twardnieje) [13],
• kruszywo - materiał sypki pochodzenia organicznego lub mineralnego, stosowany głównie do produkcji zapraw budowlanych, betonów oraz do budowy dróg [13].
• woda - stanowi podstawowy składnik umożliwiający rozpoczęcie procesu wiązania, a później twardnienia zaprawy,
• dodatki - materiał (nie jest to kruszywo oraz spoiwo), którego celem zastosowania jest modyfikacja poszczególnych właściwości zapraw (najczęściej są to pyły, mikrokrzemionka i itp.),
• domieszki - materiał dodawany do zaprawy w niewielkiej ilości (z reguły do 5% masy spoiwa), którego zadaniem jest modyfikacja poszczególnych właściwości zapraw (np. zmiana konsystencji, zmiana okresu twardnienia/wiązania, napowietrzenie itp.).
• zaprawa świeża - całkowicie wymieszana i gotowa do zastosowania mieszanina spoiwa, kruszywa, wody, dodatków i domieszek,
• zaprawa stwardniała - zaprawa tynkarska po zakończonym okresie twardnienia i dojrzewania. Zasadniczo przyjmuje się umownie, że dla zapraw opartych na spoiwach mineralnych (cementach) okres ten wynosi 28 dni.

Podział tynków

Rozróżnia się następujące rodzaje zapraw tynkarskich [14-17]:

1. Z uwagi na miejsce produkcji i sposób przygotowania:

a. zaprawy gotowe wytwarzane w zakładzie produkcyjnym,

b. zaprawy półgotowe,

c. zaprawy przygotowywane na budowie.

2. Z uwagi na miejsce wbudowania:

a. zewnętrzne,

b. wewnętrzne: 

- ścienne,   

- sufitowe.

3. Z uwagi na przeznaczenie:

a. zaprawy ogólnego przeznaczenia (G),

b. zaprawy do cienkich spoin (T),

c. zaprawy lekkie (L),

d. zaprawy renowacyjne,

e. zaprawy dekoracyjne (np. barwione),

f.  zaprawy izolacyjne,

g. zaprawy specjalne i specjalistyczne, których właściwości uwarunkowane są wymaganiami stawianymi przez użytkowników (np. zaprawy o podwyższonej izolacyjności akustycznej, podwyższonej izolacyjności promieniowania RTG, antystatyczne itp.).

4. Z uwagi na właściwości użytkowe:

a. wytrzymałość na ściskanie,

b. przyczepności do podłoża,

c. gęstość,

d. absorpcję wody,

e. kapilarne podciąganie wody,

f.  przepuszczalność pary wodnej.

5. Z uwagi na rodzaj spoiwa:

a. mineralne:   

- cementowe,   

- cementowo-wapienne,   

- cementowo-gliniane,   

- wapienne,   

- gipsowe,   

- gipsowo-wapienne,   

- gliniane,   

- gliniano-gipsowe,

b. polimerowe (akryl),

c. silikatowe,

d. silikonowe,

e. akrylowe.

6. Z uwagi na liczbę warstw i rodzaje faktury:

a. zwykłe:   

- jednowarstwowe,   

- dwuwarstwowe,   

- wielowarstwowe,

b. specjalne,   

- boniowane,   

- ciągnione,   

- filcowane,   

- kamyczkowe,   

- nakrapiane,   

- odciskane,   

- wypalane,

c. szlachetne:   

- zacierane na gładko,   

- stiuki,   

- cyklinowane,   

- kamieniarskie,   

- nakrapiane,   

- zmywane,   

- sgraffio,   

- sztablatura.

7. Z uwagi na dodatkowe funkcje:

a. cienkościenne,

b. renowacyjne,

c. ochronne.

8. Z uwagi na sposób układania:

a. nakładane ręcznie,

b. nakładane maszynowo.

W TABELI 1a i TABELI 1b przedstawiono zaproponowany przez Gaczek i Fiszer [18] podział zapraw tynkarskich z ich krótką charakterystyką.

Jako osobną grupę traktuje się tzw. suche tynki z płyt (gipsowo-kartonowych, gipsowo-włóknistych), które są mechanicznie mocowane do ścian lub sufitów.

Podane w TABELI 1a i TABELI 1b właściwości dotyczą zapraw tynkarskich w stanie stwardniałym.

Istotne właściwości zapraw w stanie świeżym to:

• czas przydatności do wbudowania,
• konsystencja,
• zawartość powietrza,
• gęstość oraz
• zawartość chlorków.

Świeże zaprawy w okresie dojrzewania wymagają pielęgnacji, a osiągnięcie założonych wymagań zależy od ich właściwości użytkowych, rodzaju zastosowanych materiałów, grubości warstw i warunków zastosowania. W obecnej dobie na budowach powszechne jest stosowanie zapraw tynkarskich dostarczanych na plac budowy w stanie suchym, gotowych do wbudowania po zmieszaniu z wodą. Użycie do ich produkcji wysokiej jakości surowców bez zanieczyszczeń, właściwy dobór uziarnienia kruszywa i ścisłe przestrzeganie proporcji dozowania składników umożliwia uzyskanie tynków o jednorodnej strukturze, wytrzymałości i wyglądzie zewnętrznym, dostosowanych do różnych potrzeb.

Charakterystyka i zakres stosowania tynków

Dobry i trwały tynk powinien się charakteryzować następującymi cechami [20]:

• trwałe przyleganie do podłoża,
• brak widocznych rys i pęknięć,
• odpowiednia trwałość barwy,
• odpowiednia trwałość faktury,
• odpowiednia wytrzymałość.

Przyczepność tynku do podłoża jest wynikiem jego mechanicznego i chemicznego połączenia z podłożem (mechanicznego zazębiania się zaprawy w nierównościach podłoża oraz wiązania chemicznego zaprawy z podłożem).

Wpływ na przyczepność tynku do podłoża mają [21-25]:

• czystość podłoża - brak luźnych fragmentów, czysta i odpylona powierzchnia,
• chropowatość powierzchni,
• wilgotność podłoża,
• skład i rodzaj zaprawy oraz rodzaj podłoża,
• miejsce zastosowania,
• sposób układania i warunki dojrzewania,
• doświadczenie wykonawcy.

Tynki jednowarstwowe wykonywane są zasadniczo w jednym etapie roboczym przez naniesienie narzutu bezpośrednio na podłoże, natomiast tynki wielowarstwowe wykonywane są w kilku etapach (w zależności od liczby poszczególnych warstw) i składają się z:

• obrzutki o maksymalnej grubości 5 mm, której zadaniem jest zapewnienie dobrej przyczepności tynku do podłoża; najczęściej wykonana jest z bardzo rzadkiej zaprawy,
• narzutu wykonywanego w jednej lub wielu warstwach o maksymalnej grubości 10-20 mm (w zależności od jakości podłoża, rodzaju tynku, warunków wykonawczo-eksploatacyjnych), którego zadaniem jest wyrównanie podłoża do wymaganej płaszczyzny; zasadniczo narzut wykonywany jest z zaprawy o gęstej konsystencji,
• gładzi o grubości 2-5 mm układanej na powierzchni narzutu w celu wyrównania powierzchni i nadania wymaganej faktury oraz gładkości wierzchniej warstwie tynku.

Przy stosowaniu nowoczesnych tynków dwu- lub trójwarstwowych rolę obrzutki może czasami, w uzasadnionych przypadkach, spełnić środek gruntujący tworzący warstwę sczepną (tzw. mostek sczepny) i ograniczający chłonność podłoża. Na zagruntowaną powierzchnię nakłada się tynk podkładowy i - jeśli wyprawa nie ma stanowić podłoża pod okładzinę ścienną - drobnoziarnisty tynk nawierzchniowy, szlachetną wyprawę cienkowarstwową względnie gładź szpachlową.

Sposób wykonania tynków zwykłych jedno- i wielowarstwowych opisany jest szczegółowo w normie PN-B-10100:1970 [19] oraz Warunkach technicznych wykonania i odbioru robót [20].

W TABELI 2 przedstawiono podział tynków na kategorie z ich ogólną charakterystyką.

W zależności od rodzaju zaprawy użytej do tynkowania rozróżnia się następujące rodzaje tynków zwykłych i uszlachetnionych:

• cementowe (C),
• cementowo-wapienne (CW),
• wapienne (W),
• gipsowe (G),
• gipsowo-wapienne (GW),
• cementowo-gliniane (CGL),
• gliniane (GL),
• gliniano-gipsowe (GLG),
• gliniano-wapienne (GLW).

Zalecane marki i konsystencje zapraw tynkarskich, podanych w wycofanej normie PN-90/B-14501 [14], przedstawiono w TABELI 3.

Obowiązującą klasyfikację właściwości stwardniałych zapraw według PN-998-1 [1] przedstawiono w TABELI 4, jednak powszechnie stosowana jest również klasyfikacja według nieaktualnej już normy PN-B-10109:1998 [25] zgodnie z TABELĄ 5.

Podstawowe warunki wykonywania tynków

Podłoże pod tynk powinno być odpowiednio przygotowane. Proponowany sposób przygotowania podłoża opisano w TABELI 6 [14-17, 26-36].

Podczas wykonywania tynków konfekcjonowanych należy rygorystycznie przestrzegać zaleceń zamieszczonych w Kartach Technicznych wyrobów, przy jednoczesnym zachowaniu wymagań sformułowanych w normach PN-70/B-10100 [19] oraz PN-90/B-14501 [14].

Poniżej zamieszczono wymagania podstawowe dla większości rodzajów tynków uwzgledniające warunki ogólne przystąpienia do prac tynkarskich, przygotowanie podłoża, wykonywanie tynków oraz ich pielęgnacje.

Warunki ogólne przystąpienia do prac tynkarskich

Przed przystąpieniem do wykonywania robót tynkowych powinny zostać zakończone wszystkie roboty stanu surowego i roboty instalacyjne podtynkowe, zamurowane przebicia i bruzdy, osadzone ościeżnice drzwiowe (z wyjątkiem tzw. ościeżnic regulowanych) i okienne, klamry, uchwyty itp. Wszystkie elementy zewnętrzne osadzone w ścianach i przechodzące przez wyprawę powinny być skutecznie zabezpieczone przed korozją, aby nie następowało brudzenie tynków rdzawymi zaciekami.

Zaleca się przystępować do wykonywania tynków po okresie osiadania i skurczu ścian murowanych lub betonowych, tj. po upływie 2-6 miesięcy od zakończenia robót stanu surowego. Długość tego okresu jest zależna od rodzaju użytych materiałów i od warunków schnięcia elementów.

Najbardziej odpowiednie pory roku do wykonywania tynków to wiosna i jesień. Wykonywanie wypraw wiosną zaleca się w przypadku murów rozpoczętych w lecie i ukończonych późną jesienią, natomiast wykonywanie wypraw jesienią - w przypadku murów rozpoczętych wczesną wiosną i ukończonych w pełni lata. Jednak w tym przypadku, o ile to możliwe, nie zaleca się zasiedlać pomieszczeń w ciągu pierwszej zimy.

Tynki należy wykonywać w temperaturze nie niższej niż +5°C i pod warunkiem, że w ciągu doby nie nastąpi spadek temperatury poniżej 0°C. W niższych temperaturach można wykonywać tynki jedynie przy zastosowaniu odpowiednich środków zabezpieczających. Przy stosowaniu cementu hutniczego zaleca się, aby temperatura otoczenia w ciągu 3 dni od nałożenia zaprawy nie była niższa niż +5°C.

Wykonywanie tynków

Roboty tynkarskie prowadzi się w następującej kolejności: najpierw tynkuje się sufity, potem wykonuje się tynki wewnętrzne ścienne, a w końcu tynki zewnętrzne budynku.

Względy techniczne wymagają, aby tynk był słabszy od podłoża. W przypadku tynków dwu- i trójwarstwowych należy ponadto przestrzegać zasady, aby marka zaprawy przewidzianej na następną warstwę tynku nie była wyższa od marki zaprawy warstwy poprzedniej (nie dotyczy to gładzi tynków wypalanych).

W tynkach zewnętrznych, zwłaszcza w strefach cokołowych, w celu zmniejszenia wpływów zawilgocenia zalecane jest także stosowanie takiego układ warstw tynku, w którym warstwa z drobnymi porami ułożona jest na warstwie z porami większymi. Umożliwia to względnie szybkie odprowadzenie na zewnątrz wilgoci wnikającej do wyprawy tynkarskiej ze względu na fakt przemieszczania się wody z kapilar większych do mniejszych.

Wymaganą grubość tynku w zależności od kategorii oraz rodzaju podłoża opisano w normie PN-70/B-10100 [8]. Dopuszczalne odchylenia wykonawcze tynków wewnętrznych również opisano w normie PN-70/B-10100 [8].

W przypadku tynków zewnętrznych kategorii II-IV dopuszcza się odchylenie od pionu powierzchni płaskich i krawędzi nie większe niż 10 mm na wysokości jednej kondygnacji oraz do 30 mm na całej wysokości budynku. Pozostałe wymagania przyjmuje się jak dla tynków wewnętrznych.

Przy wykonywaniu tynków zewnętrznych należy zwrócić uwagę na kolejność tynkowania ścian. Powinna ona być taka, aby w trakcie wykonywania i po naniesieniu zaprawy powierzchnia nie była narażona na bezpośrednie działanie słońca.

Pielęgnacja

Świeżo wykonane tynki należy zabezpieczyć przed zbyt szybkim wysychaniem. Z tego powodu zaleca się chronić świeże tynki zewnętrzne przed bezpośrednim nasłonecznieniem oraz działaniem silnego wiatru poprzez zastosowanie odpowiednich siatek i daszków lub w inny sposób.

W przypadku prowadzenia prac tynkarskich w okresie wysokich temperatur tynki cementowe, cementowo-wapienne i wapienne w czasie wiązania i w początkowym okresie twardnienia zaprawy, tj. w ciągu 1 tygodnia, powinny być zwilżane wodą.

Pomieszczenia ze świeżo wykonanymi tynkami gipsowymi należy dobrze wietrzyć, szczególnie przy pracach w chłodnych porach roku, aby zaprawa nie twardniała w warunkach wysokiej wilgotności powietrza. Nie wolno jednak dopuścić do działania przeciągów i mrozu na świeży tynk.

Literatura

1. PN-EN 998-1:2012, "Wymagania dotyczące zapraw do murów. Część 1: Zaprawa tynkarska".
2. W. Brachaczek, W. Siemiński, "Skąd się biorą rysy na powierzchni tynków renowacyjnych?", "IZOLACJE" 7-8/2013.
3. M. Gaczek, S. Fiszer, "Wyprawy tynkarskie", "IZOLACJE" 3/2002, s. 44-48.
4. M. Gaczek, S. Fiszer, "ABC tynków", cz. 1 "Funkcje i klasyfikacja", "Kalejdoskop Budowlany" 1/2002, s. 34-35.
5. M. Gaczek, S. Fiszer, "ABC tynków", cz. 2 "Tynki zwykłe - zastosowanie", "Kalejdoskop Budowlany", 2/2002, s. 26-29.
6. M. Gaczek, S. Fiszer, "ABC tynków", cz. 2 "Tynki zwykłe - wykonanie", "Kalejdoskop Budowlany", 3/2002, s. 22-25.
7. W. Siemiński, W. Brachaczek, "Tynki renowacyjne", "Materiały Budowlane", 6/2013, s. 52-56.
8. PN-EN 998-2:2012, "Wymagania dotyczące zapraw do murów. Część 2: Zaprawa murarska".
9. "Encyklopedia PWN", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1977.
10. "Mały słownik terminów budowlanych", Warszawskie Centrum Postępu Techniczno-Organizacyjnego Budownictwa, Ośrodek Szkolenia WACETOB sp. z o.o., Warszawa 1997.
11. W. Skowroński, "Ilustrowany leksykon architektoniczno­‑budowlany", Arkady, Warszawa 2008.
12. K. Bąkowski, "Nowy poradnik majstra budowlanego", Arkady, Warszawa 2010.
13. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_główna
14. PN-B-14501:1990, "Zaprawy budowlane zwykłe".
15. PN-B-14502:1965, "Zaprawy budowlane wapienne".
16. PN-B-10109:1998, "Tynki i zaprawy budowlane. Suche mieszanki tynkarskie".
17. J. Thierry, S. Zaleski, "Remonty budynków i wzmacnianie konstrukcji", Arkady, Warszawa 1982.
18. M. Gaczek, S. Fiszer, "Tynki", Materiały konferencyjne XVIII WPPK, Szczyrk 2003.
19. PN-B-10100:1970, "Roboty tynkowe. Tynki zwykłe. Warunki i badania techniczne przy odbiorze".
20. "Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych", cz. 7, Rozdział 7, Podrozdział 1, "Tynki".
21. P. Opałka, "Naprawa tynków. Aspekty budowlane i konserwatorskie", Wydawnictwo PWN, Warszawa 2016.
22. WTA Merkblatt 2-4-8/D, "Beurteilung und Instandsetzung gerissener Putze an Fasaden", Wissensachftlich-Technische Arbeitsgemainschaft für Bauwerrleserhaltungund Denkalplege e.V., München 2008.
23. WTA Merkblatt 2-9-04/D, "Sanierputzsysteme", Wissensachftlich-Technische Arbeitsgemainschaft fur Bauwerrleserhaltungund Denkalplege e.V., München 2004.
24. WTA Merkblatt 4-5-99/D, "Beurteilung von Mauerwerk. Mauerwerkdiagnostik", Wissensachftlich-Technische Arbeitsgemainschaft fur Bauwerrleserhaltungund Denkalplege e.V., München 1999.
25. WTA Merkblatt 4-11-02/D, "Messung der Feuchte von mineralischem Baustoffen", Wissensachftlich-Technische Arbeitsgemainschaft für Bauwerrleserhaltungund Denkalplege e.V., München 1999.
26. W. Baranowski, "Zużycie obiektów budowlanych", Wydawnictwo Warszawskiego Centrum Postępu Techniczno-Organizacyjnego Budownictwa, Ośrodek Szkolenia WACETOB sp. z o.o., Warszawa 2000.
27. W. Brachaczek, "Modelowanie technologii wytwarzania tynków renowacyjnych w aspekcie wytrzymałości na ściskanie", XIV Konferencja Naukowo-Techniczna Fizyka budowli w teorii i praktyce, Słok k. Bełchatowa, 2013, s. 213-218.
28. W. Brachaczek, J. Juraszek, "Tynki renowacyjne - aktualne zagadnienia", IX Sympozjum Budownictwo ogólne - zagadnienia konstrukcyjne, materiałowe i cieplno-wilgotnościowe w budownictwie, Bydgoszcz–Przysiek k. Torunia, 2015, s. 105-118.
29. A. Chłądzyński, "Spoiwa gipsowe w budownictwie", wyd. I, Dom Wydawniczy MEDIUM, Warszawa 2008.
30. L. Czarnecki, L. Courard, A. Garbacz, "Ocena skuteczności napraw - wpływ jakości podkładu betonowego", "Inżynieria i Budownictwo", 12/2007.
31. M. Doerner, "Materiały malarskie i ich zastosowanie", Arkady, Warszawa 1975.
32. A. Garbacz, L. Courard, K. Kostana, "Characterization of concrete surface roughness and its relation to adhesion in repair systems",  "Materials Characterization", 56/2006.
33. A. Garbacz, L. Courard, T. Piotrowski, "Znaczenie inżynierii powierzchni w naprawach betonu. Współczesne metody naprawcze w obiektach budowlanych", M. Kamiński, J. Jasiczak, W. Buczkowski, T. Błaszczykowski (red.), Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, Wrocław 2009.
34. J. Jasiczak, M. Siewczyńska, "Przyczepność powłok ochronnych do ścian zbiorników betonowych o zróżnicowanym stopniu oczyszczenia powierzchni, Trwałość i skuteczność napraw obiektów budowlanych", M. Kamiński, J. Jasiczak, W. Buczkowski, T. Błaszczykowski (red.), Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, Wrocław 2007.
35. E. Kucharska-Stasiak, "Metody pomiaru zużycia obiektów budowlanych", "Materiały Budowlane", 2/1995, s. 29-38.
36. W. Żenczykowski, "Budownictwo ogólne", t. 4, "Fizyka budowli, izolacje, roboty wykończeniowe, konstrukcje pneumatyczne", Arkady, Warszawa 1970.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!