Jak walczyć ze smogiem?

Dostępne w Polsce mechanizmy wspierające proces termomodernizacji istniejących zasobów budowlanych pomijają budynki mieszkalne jednorodzinne. Działający od wielu lat Fundusz Termomodernizacji i Remontów z sukcesem wspiera modernizację budynków wielorodzinnych, niestety od 1999 r. skorzystało z jego pomocy jedynie 0,01% istniejących budynków jednorodzinnych.

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 oraz Regionalne Programy Operacyjne 2014-2020 wspierają poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej. Planowany przez NFOŚiGW program Ryś, opracowany z myślą o budynkach jednorodzinnych, nie został uruchomiony.

Tymczasem liczba jednorodzinnych budynków mieszkalnych przekracza w Polsce 5 mln [1]. Standard energetyczny aż 72% z nich (3,6 mln budynków) jest niski albo bardzo niski [2]. 29% budynków wykorzystuje przestarzałe, ponad 10-letnie kotły węglowe [1], a zaledwie 1% wszystkich budynków w Polsce można uznać za energooszczędne. W konsekwencji proces spalania paliw stałych w domowych kotłach i piecach jest głównym źródłem smogu.

Jak zwalczać smog - nowe narzędzia wsparcia

Przyspieszenie procesu modernizacji budynków jednorodzinnych wymaga stworzenia nowego mechanizmu wsparcia finansowego, którego głównym elementem będzie dotacja w wysokości od 20% do 40% kosztów inwestycji. Wykorzystywane przez mechanizm wymagania techniczne dla budynków jednorodzinnych powinny:

• promować głęboką termomodernizację,
• wprowadzać klasy termomodernizacji,
• stworzyć prosty i łatwy w użyciu system określania klas oraz efektu termomodernizacji - możliwość jego zastosowania również przez właścicieli budynków,
• zmniejszyć koszty pośrednie związane z oceną projektów termomodernizacyjnych,
• pokazać wyraźny związek pomiędzy skalą wsparcia a klasą termomodernizacji.

Zaproponowane wymagania techniczne nazwano "Systemem Ekspertowym", a do ich opracowania przyjęto następujące założenia:

• bilans energetyczny istniejących budynków jednorodzinnych jest zbliżony,
• proste określenie możliwej wielkości dofinansowania nawet przez osoby nieposiadające specjalistycznej wiedzy technicznej - odejmowanie punktów za poszczególne usprawnienia,
• możliwości wyboru usprawnień i tworzenia z nich indywidualnego zakresu modernizacji jest istotne z punktu widzenia właściciela budynku,
• możliwe jest przyporządkowanie każdemu usprawnieniu liczby odejmowanych punktów,
• system będzie można poddawać prostej modyfikacji poprzez dodawanie nowych usprawnień, zmienianie liczby przyporządkowanych punktów.

Budynkowi jednorodzinnemu przed modernizacją (budynek powstały przed 1991 r., w którym nie dokonywano żadnych prac modernizacyjnych zmniejszających zapotrzebowanie na energię) jest przyporządkowana liczba punktów równa 135. Podczas oceny stanu istniejącego budynku możliwe jest odjęcie punktów w przypadku, gdy przegrody lub instalacje spełniają wymagania minimalne, np. w wyniku przeprowadzonych już remontów.W takiej sytuacji wyjściowa liczba punktów dla budynku przed modernizacją może być mniejsza niż 135.

O wielkości dofinansowania decyduje procentowe zmniejszenie liczby punktów w stosunku do stanu istniejącego. Każdej klasie został przyporządkowany poziom dofinansowania oraz wymagana procentowa redukcja liczby punktów (TAB. 1, TAB. 2 i TAB. 3).

Podobnie jak w programie Ryś NFOŚiGW (program zwieszony), określono minimalne wymagania dla poszczególnych usprawnień. Spełnienie wymagań minimalnych powoduje odjęcie części punktów dla stanu istniejącego budynku.

W takim wypadku liczba punktów dla budynku przed modernizacją będzie mniejsza od 135. Mniejsza liczba punktów wyjściowych oznacza mniejszą liczbę punktów koniecznych do odjęcia dla poszczególnych klas termomodernizacji.

Jeżeli któraś z instalacji nie spełnia wymagań minimalnych, to jej modernizacja musi być koniecznie wykonana w ramach modernizacji budynku. Przykładowo, nie można dostać dofinansowania na polepszenie izolacyjności cieplnej przegród w sytuacji, gdy źródło i instalacja c.o. nie zostały zmodernizowane, lub dofinansowania na wymianę okien w sytuacji, gdy wentylacja nie działa prawidłowo.

Doprowadzenie instalacji do stanu spełniającego wymagania minimalne nie jest dofinansowane. Z tego punktu widzenia bardziej opłacalne może okazać się zmodernizowanie instalacji do wyższego standardu. Przykładowo, w budynku zostały wymienione okna, ale nie ma nawiewników, trzeba je zamontować w celu spełnienia wymagań minimalnych.

Jeśli inwestor zdecyduje się na zamontowanie nawiewników i wykonanie nasad wywiewnych wspomaganych o regulowanej wydajności, to powstanie system wentylacji hybrydowej, na który może uzyskać dofinansowanie. W TAB. 4 podano zaproponowaną liczbę punktów możliwych do uzyskania dla poszczególnych usprawnień polepszających izolacyjność cieplną przegród. Na usprawnienia te można uzyskać dofinansowanie.

W TAB. 5 podano liczbę punktów możliwych do uzyskania dla poszczególnych usprawnień podwyższających efektywności instalacji. Na usprawnienia te można uzyskać dofinansowanie.

Modernizacja budynku przyczynia się do obniżenia jego kosztów użytkowania. TAB. 6 przedstawia szacunkowe oszczędności wynikające z realizacji poszczególnych przedsięwzięć modernizacyjnych. Jako koszt użytkowania budynku przyjęto roczny koszt ogrzewania i przygotowania c.w.u. Rzeczywista wielkość oszczędności może być inna od podanej w TAB. 6.

Część realizowanych przedsięwzięć modernizacyjnych pociąga za sobą konieczność wykonania dodatkowych prac w celu uzyskania zakładanego efektu energetycznego oraz zagwarantowania wysokiej jakości środowiska wewnętrznego (TAB. 7). Dotyczy to w szczególności wymiany stolarki okiennej i zastosowania pomp ciepła.

Zaletą systemu ekspertowego jest to, że może on być bardzo łatwo modyfikowany, np. liczba odejmowanych punktów może zmieniać się w zależności od regionu i odpowiadać lokalnym problemom, takim jak niska emisja. Może on również odzwierciedlać politykę socjalną, np. dodatkowe punkty mogą być odejmowane w przypadku rodzin o niskim dochodzie lub wielodzietnych.

Termomodernizacja budynku w walce ze smogiem - przykład oceny

Działanie Systemu Ekspertowego pokazano na przykładzie jednorodzinnego budynku mieszkalnego. W stanie istniejącym charakteryzuje się on następującymi parametrami:

• powierzchnia ogrzewana 115 m²,
• kubatura ogrzewana 326 m³,
• liczba mieszkańców 3,
• współczynnik przenikania ciepła ścian zewnętrznych U = 0,56 W/(m²·K), powierzchnia 175 m²,
• współczynnik przenikania ciepła stropodachu U = 0,59 W/(m²·K), powierzchnia 65 m²,
• współczynnik przenikania ciepła stropu nad nieogrzewaną piwnicą U = 1,09 W/(m²·K) powierzchnia 65 m²,
• współczynnik przenikania ciepła okien U = 1,5 W/(m²·K), powierzchnia 18 m²,
• współczynnik przenikania drzwi U = 2,6 W/(m²·K), powierzchnia 2 m²,
• wentylacja naturalna działająca prawidłowo,
• źródło ciepła - stary kocioł węglowy, sprawność 0,70,
• instalacja c.o. i c.w.u. wymaga modernizacji.

W TAB. 8 i TAB. 9 przedstawiono sposób oceny w systemie ekspertowym oraz propozycję usprawnień dla poszczególnych klas termomodernizacji.

Wybór zestawu usprawnień może wynikać z stanu budynku i możliwości technicznych przeprowadzenia poszczególnych prac (TAB. 10).

Wyniki analizy pokazują, że możliwe jest bardzo szybkie i proste określenie klasy termomodernizacji dla zaproponowanych usprawnień. Wykorzystanie punktów powoduje, że wstępna ocena może być wykonana nawet przez osobę bez wiedzy technicznej.

Prawidłowość wykonanej oceny stanu istniejącego oraz zakres proponowanych usprawnień powinny być potwierdzone przez niezależnego doradcę energetycznego. To on ustala, czy w procesie oceny nie popełniono błędów oraz czy istnieje techniczna możliwość realizacji proponowanej modernizacji.

Literatura

1. Efektywność Energetyczna w Polsce - Przegląd 2013, IEŚ 2014.
2. Efektywność Energetyczna w Polsce - Przegląd 2015, IEŚ 2016.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!