Klej do styropianu czy klej do siatki?

Ocieplenia ścian zewnętrznych w systemie ETICS (dawniej nazywanym metodą BSO, a jeszcze wcześniej lekką-mokrą) wykonuje się w naszym kraju prawie wyłącznie z zastosowaniem styropianu, czyli polistyrenu ekspandowanego (EPS) lub wełny mineralnej (MW). Ponadto w warstwach cokołowych stosuje się polistyren ekstrudowany (XPS).

Udział powierzchni ociepleń z zastosowaniem styropianu jest znacznie wyższy niż tych z wełną. Główną tego przyczyną są niższe koszty wykonania kompletnej elewacji, związane z niższą ceną styropianu i klejów do styropianu w porównaniu z ceną wełny i klejów do wełny.

Ograniczanie zużycia energii a rozwój technologii ociepleń

Pierwsze systemy ociepleń wykonywano w Polsce ok. 40 lat temu. Ich rola z czasem znacznie się zmieniła, co związane było ze zmieniającymi się przepisami dotyczącymi termoizolacji ścian i co za tym idzie - rosnącą świadomością projektantów i użytkowników na temat korzyści ze stosowania ociepleń ścian zewnętrznych.

Jeszcze kilkanaście lat temu standardowe docieplenie stanowiła 5‑centymetrowa warstwa styropianu. Dzisiaj stosuje się najczęściej płyty gr. 12-15 cm. Związane jest to głównie z obecnie obowiązującymi wymaganiami ochrony cieplnej budynków, zawartymi w Rozporządzeniu z dnia 6 listopada 2008 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1].

Zgodnie z nimi wartość współczynnika przenikania ciepła U_maks. ściany zewnętrznej budynku, w którym ma być zapewniona temperatura >16°C, ma wynosić nie więcej niż 0,3 W/(m²·K).

Unia Europejska wprowadza tymczasem nowe wymagania, mające na celu minimalizację zużycia energii w budownictwie. Zawarte są one w Dyrektywie 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [2], a wdrażane obecnie rozporządzeniem z dnia 5 lipca 2013 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [3].

Zgodnie z nimi wartość współczynnika przenikania ciepła U_maks. ma być docelowo, tzn. od 2021 r., obniżona do wartości nie większej niż 0,2 W/(m²·K). Konieczne będzie zatem stosowanie jeszcze grubszych warstw termoizolacji w budynkach nowo wznoszonych i docieplanych - powyżej 15 cm [4], a w przypadku stosowania materiałów o słabej izolacyjności - nawet powyżej 20 cm.

Coraz większego znaczenia nabiera również wykonywanie ociepleń na dotychczasowych ociepleniach, związane z koniecznością napraw oraz potrzebą zwiększenia efektywności izolacji termicznej istniejących ociepleń.

Wymienione działania znacząco podniosą standardy cieplne użytkowanych budynków, a w przypadku technologii "ocieplenia na ocieplenia" pozwolą ponadto, dzięki zaletom obecnych technologii oraz możliwościom kolorystycznym tynków elewacyjnych, na zwiększenie trwałości i estetyki elewacji.

Zmiany te wiążą się jednak z koniecznością ponoszenia większych wydatków na wykonanie systemu ociepleń ścian. Biorąc pod uwagę obecne uwarunkowania ekonomiczne, głównym czynnikiem determinującym technologię wykonania i wybór materiałów do ociepleń jest cena, która nie zawsze idzie w parze z jakością materiału.

Problem ten jest szczególnie zauważalny w przypadku klejów cementowych do systemów ociepleń wykonywanych z zastosowaniem styropianu jako materiału termoizolacyjnego.

Kleje do ociepleń na rynku polskim

Można je podzielić przede wszystkim ze względu na spoiwo oraz element termoizolacyjny, do którego są stosowane (tabela 1).

Na rynku dominują kleje cementowe. Od kilku lat dostępne są również kleje poliuretanowe, stosowane wyłącznie do przyklejania styropianu, ich sprzedaż w porównaniu z klejami cementowymi jest jednak mała.

W dalszej części artykułu zostaną scharakteryzowane kleje cementowe.

Kleje do styropianu (EPS)

Są one najczęściej stosowane w systemach ociepleń. W zależności od zastosowania dzielą się na dwie grupy - kleje do:

• przyklejania styropianu - stosowane wyłącznie do przyklejania styropianu,
• zatapiania siatki - stosowane zarówno do zatapiania siatki (głównie), jak i do przyklejania styropianu (w mniejszym stopniu).

Ich popularność wynika głównie ze znacznie częstszego stosowania styropianu jako elementu termoizolacyjnego i stosunkowo niskiej ceny. Są to produkty, których jakość jest z reguły niższa niż klejów do polistyrenu ekstrudowanego czy wełny mineralnej.

Wynika to z tego, że powierzchnia styropianu jest znacznie mniej wymagająca dla kleju niż powierzchnia polistyrenu ekstrudowanego (twarda, zwarta - wymaga najczęściej uszorstnienia) i wełny (miękka, o słabej zwartości, powleczona środkiem hydrofibizującym, uniemożliwiająca sczepienie się kleju przy typowym dla styropianu narzucie kielnią - wymaga wstępnego przesmarowania klejem).

Warto w tym miejscu wspomnieć o innym podziale klejów do styropianu, a mianowicie na:

• ekonomiczne (niesystemowe),
• profesjonalne (systemowe).

Według danych Stowarzyszenia na Rzecz Systemów Ociepleń ok. 2/3 systemów ociepleń pochodzi od jednego producenta [5]. W pozostałych przypadkach stosowane są prawie wyłącznie rozwiązania niesystemowe, w których poszczególne składniki systemu (kleje, grunt, tynk elewacyjny i ew. farba) pochodzą od różnych producentów.

Rozwiązania systemowe mają wiele niezaprzeczalnych zalet, wśród których za najważniejszą należy uznać wieloletnią gwarancję producenta i wykonawcy na system. Stosowanie rozwiązań niesystemowych ma wyłącznie podłoże ekonomiczne. Kleje niesystemowe są tańsze niż ich systemowe odpowiedniki. Ponadto często inwestor zmuszony jest wykonać niepełne docieplenie (np. z warstwą zbrojoną i gruntem, ale bez tynku, który czasem nakładany jest w następnym roku, po zimie).

Ostra walka na rynku klejów do ociepleń doprowadziła w ostatnich latach do obniżenia jakości tych produktów. O ile jakość klejów systemowych jest zadowalająca (bo liczy się jakość wszystkich komponentów systemu), to w przypadku klejów niesystemowych mamy do czynienia z wieloma przypadkami oferowania produktów o parametrach znacząco odbiegających od wymaganych.

Wynika to z tego, że głównym czynnikiem wyboru kleju do styropianu jest jego cena. Producenci, by być konkurencyjni na rynku, decydują się zatem na obniżanie w recepturach zawartości drogich dodatków chemicznych, jakimi są metyloceluloza (nadająca zaprawie lepkość, zapewniająca retencję wody i odpowiadająca za przyczepność w momencie przyklejania styropianu do podłoża), proszek redyspergowalny (decydujący o przyczepności kleju po jego stwardnieniu) oraz włókna (zwykle celulozowe - polepszające elastyczność oraz zapewniające klejom do siatki łatwiejszą obróbkę, a także zwiększoną odporność na rysy skurczowe).

Dotyczy to szczególnie klejów przeznaczonych wyłącznie do przyklejania styropianu, w których udział wymienionych dodatków nierzadko wynosi poniżej 1% masy całego produktu. Kleje takie są "suche", zbyt szybko wiążą i twardnieją i mają często niewystarczającą przyczepność do elementu termoizolacyjnego, czego skutkiem może być odspajanie się płyt od kleju jeszcze przed kołkowaniem płyt, a nawet całego systemu, z wyprawą elewacyjną, w okresie późniejszym (elewacja jest zawieszona wtedy na samych kołkach).

Problemy z przyczepnością takich klejów do styropianu (z przyczepnością do elementu murowego zazwyczaj nie ma ­problemów) są potęgowane poprzez nagminne stosowanie nieprawidłowej metody przyklejania płyt, tj. na same placki, zamiast wymaganej metody kombinowanej (obwodowo-punktowej). Trwałość systemów, w których zastosowano takie produkty i taką metodę, jest znacznie obniżona. Natomiast mniejsze koszty wykonania elewacji mogą skutkować w niedługim okresie wysokimi kosztami napraw.

Kleje do polistyrenu ekstrudowanego (XPS)

Polistyren ekstrudowany, mimo że jest produktem o właściwościach i technologii wytwarzania innych niż styropian, jest często postrzegany jako specyficzny rodzaj styropianu. W systemach ociepleń stosowany jest prawie wyłącznie w strefach cokołowych, narażonych na zwiększone ryzyko uderzeń mechanicznych, otarć, rozbryzgów wody itp. Wymaga stosowania lepszej jakości klejów niż typowe kleje do ociepleń.

Takie wymagania spełniają zazwyczaj systemowe kleje do zatapiania siatki. Kleje te stosowane są jako "2 w 1", czyli zarówno do zatapiania siatki, jak i do przyklejania płyt. Jakościowo, pomimo że są to zazwyczaj kleje o wysokich parametrach, są jednak pozycjonowane niżej niż kleje do wełny.

Kleje do wełny mineralnej (MW)

Produkowane są dwa rodzaje płyt z wełny mineralnej (szklanej czy skalnej):

• lamelowe - o układzie włókien prostopadłym do powierzchni płyty,
• o zaburzonym układzie włókien.

Niezależnie od rodzaju płyt do ich przyklejania oraz do zatapiania na nich siatki stosuje się wyłącznie kleje przeznaczone do wełny. Są to produkty o bardzo wysokiej jakości z uwagi na konieczność utrzymania przez klej znacznie większego ciężaru na elewacji niż w przypadku płyt ze styropianu czy polistyrenu ekspandowanego.

Oba rodzaje płyt należy przeszpachlować przed przyklejeniem do podłoża, przy czym lamele przykleja się całą powierzchnią metodą "na grzebień", natomiast w przypadku płyt o zaburzonym układzie włókien stosuje się metodę kombinowaną (obwodowo­‑punktową), typową dla styropianu i polistyrenu ekstrudowanego.

Praktycznie wszystkie kleje do wełny, choć producenci często nie piszą o tym w kartach technicznych takich produktów, nadają się do wykonywania ociepleń z zastosowaniem EPS-u czy XPS-u.

Aprobata techniczna a jakość kleju

Przy poszukiwaniu przyczyn różnej jakości klejów do styropianu należy odnieść się do wymagań stawianych tego typu wyrobom znajdujących się w systemach ociepleń. W naszym kraju podstawowym dokumentem odniesienia jest aprobata techniczna, wydawana przez Instytut Techniki Budowlanej na podstawie zaleceń udzielania aprobat technicznych ZUAT-15/V.03/2010 [6].

Dokument ten został znowelizowany z końcem 2011 r. [7] na podstawie wytycznych europejskich ETAG 004 [8]. Dokument krajowy charakteryzuje się zatem w przypadku klejów do ociepleń takimi samymi wymaganiami, jak funkcjonujący równolegle dokument europejski (umożliwiający oznakowanie CE).

Warto zwrócić uwagę, że wymagania dotyczące klejów do styropianu, przeniesione z ETAG 004 [8], są znacznie niższe, a w dodatku metodyka prowadzenia oznaczeń pozwala na uzyskanie o 20–30% wyższych wyników w stosunku do wyników otrzymywanych metodą ZUAT-15/V.03/2003 [9]. Obniżenie wymagań w ZUAT z 2010 r. [7] dotyczące w szczególny sposób przyczepności do styropianu (tabela 2) umożliwiło zatem producentom wytwarzanie klejów o niższej jakości w porównaniu z ZUAT z 2003 r. [9].

Można pokusić się o stwierdzenie, że wymagania nieaktualnego już ZUAT z 2003 r. [9] spełniały tylko bardzo dobrej jakości kleje, natomiast wymagania ZUAT z 2010 r. [6] spełniają niemalże wszystkie kleje na rynku. Czy o to chodziło? Przyjmowanie dokumentów europejskich nie może być bezkrytyczne, bowiem, jak widać w opisanym przypadku, odbyło się to ze szkodą dla jakości tych wyrobów.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że w przypadku systemów ociepleń prowadzone są prace w Europejskim Komitecie Normalizacyjnym nad nową normą europejską dla systemów ociepleń, która docelowo ma zastąpić ETAG 004 [8] oraz aprobaty krajowe. Termin opracowania tej normy i jej wdrożenia jest obecnie trudny do oszacowania. Należy przypuszczać, że nowy dokument będzie w znacznej mierze wzorowany na dotychczasowym ETAG-u.

Jaki klej wybrać?

Problem jakości klejów do ociepleń dotyczy praktycznie wyłącznie klejów do styropianu, produkowanych w segmencie ekonomicznym. Warto zwrócić uwagę, że podział na kleje do styropianu i kleje do siatki w wysoko rozwiniętych krajach europejskich nie istnieje - są tylko kleje "2 w 1" (do siatki).

Wyodrębnienie klejów przeznaczonych wyłącznie do styropianu miało na celu obniżenie kosztów wykonywania ocieplenia, co skutkowało obniżeniem jakości tych produktów. Tanie kleje do styropianu to zazwyczaj produkty niesystemowe, których głównym argumentem zakupowym jest niska cena.

W przypadku prac z zastosowaniem klejów do polistyrenu ekstrudowanego czy wełny mineralnej problemy z niezadowalającą ich jakością praktycznie nie występują. Właściwości tych materiałów wymuszają bowiem oferowanie wyłącznie produktów wysokiej jakości, zawierających odpowiednio duże ilości dodatków chemicznych.

Reasumując, na naszym rynku znajduje się bogata oferta klejów przeznaczonych do wykonywania systemów ociepleń budynków. Ich jakość można usystematyzować w następującym szeregu:

A zatem przy wyborze kleju do styropianu warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach, dających większą gwarancję otrzymania dobrej jakości wyrobu:

• wybrać produkt uznanego producenta,
• wybrać klej do siatki, nawet do przyklejania płyt styropianowych,
• stosować pełny system ociepleń jednego producenta.

Możliwości zmian

Możliwości zmian obecnego stanu rzeczy wydają się być ograniczone. Polska jako członek Unii Europejskiej jest zobowiązana do wdrażania dokumentów europejskich. Rozwiązanie problemu jest jednak stosunkowo proste i nie godzi w wytyczne europejskie - wystarczy podjąć kroki zmierzające do wyeliminowania z produkcji klejów przeznaczonych wyłącznie do przyklejania styropianu.

Tę propozycję autor adresuje do Instytutu Techniki Budowlanej oraz Stowarzyszenia na Rzecz Systemów Ociepleń z nadzieją, że będzie ona impulsem do szerszej dyskusji w środowisku.

Takie rozwiązanie funkcjonuje już w niektórych krajach Europy Zachodniej. Może ono być korzystne dla wszystkich zainteresowanych stron:

• dla producentów - oferta wyłącznie klejów typu "2 w 1" (do styropianu i do siatki) daje gwarancję uzyskania wyższej ceny i prawdopodobnie też wyższej marży. Ważne jest też ograniczenie reklamacji w tym segmencie;
• dla wykonawców - stosowanie lepszej jakości produktów daje gwarancję szybszego i bezproblemowego wykonawstwa oraz braku problemów przy odbiorze pracy przez inwestora;
• dla odbiorcy - większa trwałość elewacji, brak konieczności dokonywania napraw już po roku lub dwóch (po takim okresie trudno jednoznacznie wskazać winowajcę problemów z np. odspajaniem się płyt). Zwiększone koszty wykonania elewacji (przyjmijmy ok. 0,5 zł/m2) są nieduże w porównaniu z potencjalnymi kosztami napraw;
• dla krajowego rynku systemów ociepleń – wzrośnie w ten sposób jakość wykonywanych elewacji, a jednocześnie zmniejszy się liczba reklamacji na budowach oraz wzrośnie liczba zadowolonych użytkowników.

Promowanie stosowania pełnych systemów ociepleń jako element walki o dobrej jakości produkty jest słuszne, jednakże, biorąc pod uwagę dotychczasowe dane, nie jest do końca skuteczne (bo ok. 1/3 rynku (lub więcej - przyp. autora) to rozwiązania niesystemowe [5]), a ponadto nie wyeliminuje problemu złej jakości klejów przeznaczonych wyłącznie do styropianu.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2008 r. nr 201, poz. 1238, ze zm.).
2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (DzUrz L 153 z 18.06.2010 r., s. 13-35).
3. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2013 r., poz. 926).
4. M. Grudzińska, "Ściany zewnętrzne w budynkach o obniżonym zapotrzebowaniu na energię", "IZOLACJE", nr 3/2012, s. 18-23.
5. Strona internetowa Stowarzyszenia na Rzecz Systemów Ociepleń: www.systemyocieplen.pl.
6. ZUAT-15/V.03/2010, "Zestawy wyrobów do wykonywania ociepleń ścian zewnętrznych z zastosowaniem styropianu jako materiału termoizolacyjnego i pocienionej wyprawy elewacyjnej (ETICS)", wydanie III, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 2010.
7. S. Chłądzyński, "Ocieplenia bardziej po europejsku, czyli nowy ZUAT-15/V.03/2010", "Materiały Budowlane", nr 4/2011, s. 33-35.
8. ETAG 004, "Wytyczne do europejskich aprobat technicznych. Złożone systemy izolacji cieplnej z wyprawami tynkarskimi", Instytut Techniki Budowlanej (tłumaczenie oryginału z III 2000 r.).
9. ZUAT-15/V.03/2003, "Zestawy wyrobów do wykonywania ociepleń ścian zewnętrznych z zastosowaniem styropianu jako materiału termoizolacyjnego i pocienionej wyprawy elewacyjnej (ETICS)", wydanie II, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 2003.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!