Gładź, czyli tynk cienkowarstwowy - właściwości, rodzaje, zastosowanie

Gładzie charakteryzują się dużą gładkością powierzchni i mogą być wykonywane na sufitach i ścianach wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń. Poza przygotowaniem wyprawy tynkarskiej pod malowanie gładzie mogą spełniać dodatkowe funkcje, takie jak: łączenie elementów suchej zabudowy, np. płyt gipsowo-kartonowych, uzupełnianie ubytków na powierzchniach sufitów i ścian, nietworzących ciągłej struktury.

Obecnie na rynku materiałów wykończeniowych dostępny jest różnorodny asortyment wyrobów spełniających funkcję gładzi i szpachli jednocześnie. Wyroby te można podzielić na trzy główne grupy różniące się składem chemicznym i/lub zastosowaniem.

Właściwości

Gładzie stanowią zazwyczaj suche, przygotowane fabrycznie mieszanki. Mogą być one produkowane z użyciem różnych spoiw (gipsu, spoiwa polimerowego, cementu, wapna hydratyzowanego), wypełniaczy mineralnych i dodatków modyfikujących, które przed zastosowaniem miesza się z wodą i nakłada ręcznie lub mechanicznie na podłoże. W zależności od zastosowanego spoiwa rozróżniamy: gładzie gipsowe, gładzie polimerowe, gładzie cementowe lub wapienne.

Gładzie gipsowe

Przeznaczone są do prowadzenia wykończeniowych prac wewnętrznych w budownictwie w celu wyrównywania ścian i sufitów i uzyskania wysokiej jakości podłoży gładkich z przeznaczeniem pod malowanie lub tapetowanie. Gładzie gipsowe nakłada się na podłoża równe, suche i nienarażone na działanie wilgoci. Szczególnie zalecane są do takich podłoży, jak płyty gipsowe ścienne, tynki gipsowe, płyty gipsowo-kartonowe. Nie należy stosować gładzi gipsowych w pralniach i łazienkach oraz w innych pomieszczeniach o wilgotności względnej powietrza przekraczającej w dłuższym czasie 75%. Gładzie gipsowe po prawidłowym nałożeniu i wyschnięciu materiału dają równą i gładką powierzchnię o dużym stopniu białości. W recepturze gładzi jako spoiwo stosuje się zwykle wysokiej jakości drobno zmielony gips półwodny o wysokim stopniu białości.

Stosowanie gładzi gipsowych pozwala na uzyskanie wielu wymiernych korzyści technologicznych, do których należą:

• długi czas wiązania dostosowany do potrzeb wykonawstwa,
• dobra urabialność zaprawy po wymieszaniu z wodą,
• dobra obróbka pozwalająca na wykonanie równej i gładkiej powierzchni,
• wysoka przyczepność do różnych podłoży budowlanych,
• odporność na skurcze i spękania,
• odporność ogniowa.

Gładzie polimerowe

Przeznaczone są do prowadzenia wykończeniowych prac wewnętrznych i zewnętrznych. Gładzie polimerowe można stosować na takich podłożach jak gładzie gipsowe, natomiast sprawdzają się one lepiej niż gipsowe na takich podłożach, jak tynki cementowo-wapienne, gładki beton (np. ściany z wielkiej płyty) oraz gdy zachodzi konieczność prowadzenia prac w zmiennych warunkach cieplno-wilgotnościowych. Odpowiedniej jakości gładź polimerowa może być również stosowana z powodzeniem na ścianach zewnętrznych, w pralniach i łazienkach oraz w innych pomieszczeniach o wilgotności względnej powietrza przekraczającej w dłuższym czasie 75%. Gładzie polimerowe po nałożeniu i wyschnięciu materiału dają równą i gładką powierzchnię o dużym stopniu białości, co uzyskuje się dzięki stosowaniu białych wypełniaczy, najczęściej mączki dolomitowej.

Stosowanie gładzi polimerowych pozwala na uzyskanie wymiernych korzyści technologicznych, a mianowicie:

• bardzo długiego czasu zachowania właściwości roboczych, odpowiednio zabezpieczona masa może być wykorzystania później – małe straty materiałowe,
• bardzo dobrej obróbki pozwalającej na wykonanie równej i gładkiej powierzchni,
• szybkiego wysychania – zależnie od warunków panujących w wykańczanym pomieszczeniu,
• szybkości wykonywania – gładzie gotowe są do użycia,
• wysokiej przyczepności do różnych podłoży budowlanych,
• możliwości stosowania na zewnątrz.

Gładzie cementowe, cementowo-wapienne

Przeznaczone są głównie do prowadzenia wykończeniowych prac zewnętrznych. Zalecane są do stosowania szczególnie na zewnątrz na takich podłożach, jak tynki cementowo-wapienne, gładki beton, renowacja starych ścian. Odpowiedniej jakości gładź cementowa może być również stosowana do ścian w pomieszczeniach, w których panuje długotrwała podwyższona wilgotność. Gładzie cementowe po nałożeniu i wyschnięciu materiału dają równą i gładką powierzchnię białą, kremową lub szarą w zależności od zastosowanych spoiw i wypełniaczy.

Dzięki zastosowaniu gładzi cementowych uzyskuje się wiele korzyści technologicznych, takich jak:

• możliwość stosowania na zewnątrz,
• dobra obróbka pozwalająca na wykonanie równej i gładkiej powierzchni,
• wysoka przyczepność do różnych podłoży budowlanych,
• trwałość wyprawy w różnorodnych warunkach.

Wymagania normowe

Gładzie i masy szpachlowe gipsowe

Wśród tynków i zapraw specjalnego przeznaczenia opisanych w normie PN-EN 13279-1:2009 [1] sklasyfikowany jest tynk gipsowy cienkowarstwowy. Zastosowanie wyrobów tego rodzaju obrazuje fot. 1.

Tynk gipsowy cienkowarstwowy jest zdefiniowany w normie jako tynk gipsowy typu C6 nakładany w warstwie od 3 do 6 mm. Wymagania dla tynków gipsowych cienkowarstwowych przedstawiono w tabeli 1.

Ograniczeniem do stwierdzenia zgodności gładzi gipsowej z normą [1] jest często wymaganie dotyczące zawartości CaSO4. Gładzie gipsowe zawierają bowiem najczęściej mniej gipsu, co uwarunkowane jest właściwościami użytkowymi. Z tego względu wyroby tego rodzaju klasyfikowane są często do grupy tynków typu B lub ze względu na zastosowanie poddawane ocenie zgodności z normą PN-EN 13963:2008 [2]. Opisane są w niej masy szpachlowe stosowane do spoinowania i wykańczania płyt gipsowo-kartonowych w systemach suchej zabudowy. Jeden z obszarów zastosowania opisanych w niej wyrobów przedstawiono na fot. 2.

Podział na dwie grupy wyrobów oparty jest w normie na mechanizmie wiązania i twardnienia. Masy szpachlowe gipsowe zdefiniowane są jako wyroby wiążące i twardniejące na drodze reakcji chemicznych – masy typu B. Szczegółowy podział mas przedstawiono w tabeli 2.

Gładzie i masy szpachlowe polimerowe

Drugą grupą mas szpachlowych są według normy PN-EN 13963:2008 [2] opisane w tabeli 2 masy typu A zdefiniowane jako wyroby wiążące i twardniejące tylko w wyniku procesu wysychania.

Badania normowe mas szpachlowych typów A i B obejmują takie same własności: reakcję na ogień, wytrzymałość złącza płyt gipsowo-kartonowych ze spoiną, spękania, cząstki grube, przyczepność do płyty gipsowo-kartonowej. Wyjątkiem jest badanie czasu wiązania, które dotyczy wyłącznie mieszanek typu B. Fot. 3–4 ilustrują przebieg wybranych badań.

Polimerowe masy szpachlowe, tzw. gotowe gładzie szpachlowe, stosowane są równie często na innych podłożach budowlanych jak płyty gipsowo-kartonowe.

Dokumentem odniesienia umożliwiającym dokonanie oceny zgodności i wprowadzenie do obrotu jest nowa norma dla tynków i wypraw cienkowarstwowych na bazie spoiw organicznych – PN-EN 15824:2009 [3]. Obejmuje ona fabrycznie wytworzone tynki zewnętrzne i wewnętrzne oparte na spoiwach organicznych, takich jak akryle, silikaty, silany, siloksany i silikony, które można stosować na rożnych podłożach. Wymagania opisane w tej normie obejmują oznaczanie wspłczynnika przenikania pary wodnej według PN-EN ISO 7783-2:2001 [4] (tynki zewnętrzne), oznaczenie absorpcji wody na podstawie PN-EN 1062-3:2008 [5] (tynki zewnętrzne), oznaczenie przyczepności według PN-EN 1542:2000 [6] oraz oznaczanie trwałości termicznej na podstawie PN-EN 13687-3:2002 [7] (tynki zewnętrzne o wysokiej absorpcji wody) oraz badania i/lub deklarację klasy reakcji na ogień oraz współczynnika przewodzenia ciepła.

Dokument ten wypełnia lukę, jaka pojawiła się w normalizacji po wycofaniu ze zbioru polskich norm PN-B-10106:1991 [8].

Gładzie cementowe, cementowo-wapienne

Wyroby na bazie cementu lub cementu i wapna są najmniej powszechnymi spośród gładzi i szpachli. Z uwagi na trwałość wyrobów cementowych w kontakcie z wodą najczęściej stosowane są w przypadku wykonywania prac naprawczych lub w celu uzyskania gładkiej powierzchni ścian zewnętrznych. Wyroby takie klasyfikowane są zgodnie z normą europejską PN-EN 998 -1:2001 [9].

Nakładanie i obróbka

Wykończenie powierzchni ścian i sufitów gładzią powinno się składać z pięciu etapów.

Przygotowanie podłoża

Powierzchnie przeznaczone do wykańczania gładzią muszą być suche, czyste, stabilne oraz powinny mieć odpowiednią chłonność. Podłoża słabe, zmurszałe lub z łuszczącymi się warstwami wymagają wcześniejszej obróbki mechanicznej (czyszczenia i odpylenia). Jeśli w podłożu są rysy lub większe ubytki, należy je oczyścić szczotką i wypełnić odpowiednią masą szpachlową. Powierzchnie przed nałożeniem gładzi powinny być przetestowane pod kątem stopnia chłonności wody. Takie czynności mają istotne znaczenie, ponieważ zbyt chłonne podłoża wysysają wodę z nakładanej gładzi, co nie tylko znacznie osłabia siły wiązania z podłożem, lecz także utrudnia obróbkę i może powodować powstawanie spękań.

Do wyrównania chłonności podłoża większość producentów materiałów budowlanych oferuje preparaty gruntujące regulujące chłonność, a jednocześnie niepogarszające przepuszczalności pary wodnej przez ściany oraz zwiększające przyczepność gładzi do podłoża.

Nanoszenie gładzi

Temperatura powietrza w pomieszczeniu nie powinna być niższa niż 5ºC ani wyższa niż 35ºC. Przy użyciu gładzi można zniwelować nierówności o głębokości dochodzącej do 3–5 mm. Większe usuwa się, nanosząc warstwę tynku lub gipsu szpachlowego. Gładź nanosi się stalową pacą nierdzewną lub za pomocą odpowiedniego agregatu. Równą i dobrze przygotowaną powierzchnię można wykończyć jedną warstwą, zazwyczaj konieczne jest jednak nanoszenie gładzi w kilku warstwach.

Szlifowanie

Można je rozpocząć, dopiero gdy gładź całkowicie wyschnie. Nierówności przeszlifowuje się pacą z siatką ścierną lub specjalnie do tego przeznaczoną szlifierką. Na rynku materiałów budowlanych dostępne są również gładzie, które po odpowiedniej aplikacji na ścianę można obrabiać na mokro. Obróbka na mokro pozwala uzyskać gładką i równą powierzchnię ściany z pominięciem uciążliwego etapu szlifowania. Gładzie z możliwością obróbki na mokro wymagają jednak stosowania określonego reżimu technologicznego.

Gruntowanie i malowanie

Na drugi dzień po wygładzeniu ścian można je poddać ostatecznemu wykończeniu. Szlifowane powierzchnie należy oczyścić z pyłu i zagruntować, np. przed malowaniem.

Podsumowanie

Różnorodna oferta tego rodzaju materiałów pozwala na znaczną dowolność w projektowaniu gładzi. Bogaty zakres dokumentów odniesienia pozwala na szybki rozwój tego segmentu oraz podniesienie jakości obecnych już od dawna na rynku marek i wyrobów. Różnorodność dostępnych gładzi, wiele rodzajów spoiwa, a co za tym idzie zastosowań powinny skłaniać do dokładniejszego wczytywania się w instrukcję użycia, aby nie popełnić błędów technologicznych na etapie wykonawstwa. Mogą one bowiem prowadzić do awarii budowlanej.

Literatura

1. PN-EN 13279-1:2009, „Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Definicje, wymagania i metody badań”.
2. PN-EN 13963:2008, „Materiały łączące do płyt gipsowo-kartonowych. Definicje, wymagania i metody badań”.
3. PN-EN 15824:2009, „Wymagania dotyczące tynków zewnętrznych i wewnętrznych opartych na spoiwach organicznych”.
4. PN-EN ISO 7783-2:2001, „Farby i lakiery. Wyroby lakierowe i systemy powłokowe stosowane na zewnątrz na mury i beton. Część 2: Oznaczanie i klasyfikacja wspłczynnika przenikania pary wodnej (przepuszczalności)”.
5. PN-EN 1062-3:2008, „Farby i lakiery. Wyroby lakierowe i systemy powłokowe stosowane na zewnątrz na mury i beton. Część 3: Oznaczanie przepuszczalności wody”.
6. PN-EN 1542:2000, „Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Metody badań. Pomiar przyczepności przez odrywanie”.
7. PN-EN 13687-3:2002, „Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Metody badań. Oznaczanie kompatybilności termicznej. Część 3: Cykle termiczne bez soli odladzającej”.
8. PN-B-10106:1991, „Tynki i zaprawy budowlane. Masy tynkarskie do wypraw pocienionych”.
9. PN-EN 998-1:2004, „Wymagania dotyczące zapraw do murów. Część 1: Zaprawa tynkarska”.
10. M. Sobala, K. Nosal, „Gładź czy masa szpachlowa?”, „IZOLACJE”, nr 10/2010, s. 58–59.
11. M. Sobala, K. Nosal, P. Pichniarczyk, „Masy szpachlowe do spoinowania ścian z suchej zabudowy”, „IZOLACJE”, nr 5/2010, s. 34–36.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!