Gładzie gipsowe w budownictwie

Gładź gipsowa to gotowa sucha mieszanka przygotowana fabrycznie z użyciem gipsu drobno mielonego, wypełniacza mineralnego i dodatków modyfikujących. Mieszankę przed zastosowaniem miesza się z wodą zarobową i nakłada ręcznie lub mechanicznie na podłoża mineralne. 

Gładź gipsową nakłada się na podłoża równe, suche i nienarażone na działanie wilgoci, takie jak płyty gipsowe ścienne, tynki gipsowe i cementowo-wapienne, płyty gipsowo-kartonowe. Gładź może być również stosowana na gładkim betonie.

W recepturze gładzi jako spoiwo stosuje się zwykle wysokiej jakości drobno zmielony gips półwodny o wysokim stopniu białości. Do podobnych w działaniu należy zaliczyć również gładzie oparte na spoiwie anhydrytowym, aktywowane dodatkiem siarczanu potasu lub cementem.

Należy dodać, że na krajowym rynku budowlanym obecne są również gładzie gipsowo-polimerowe, wzbogacone o dodatek spoiwa polimerowego. Są one zalecane do stosowania na trudnych do tynkowania podłożach oraz gdy zachodzi konieczność prowadzenia prac w zmiennych warunkach cieplno-wilgotnościowych. Gładzie gipsowo-polimerowe wykazują zwiększone parametry wytrzymałościowe oraz przyczepność do podłoża, nie pylą, nie ulegają rozmyciu, a przede wszystkim mają wysoką retencję niezbędną do utrzymywania wody w zaczynie.

Podstawowe parametry gładzi podano w tabeli 1.

Zastosowanie gładzi gipsowych przynosi wymierne korzyści technologiczne, do których należą:

• długi czas wiązania dostosowany do potrzeb wykonawstwa,
• dobra urabialność zaprawy po zarobieniu wodą,
• wysoka retencja wody pozwalająca na utrzymanie w zaprawie właściwej ilości wody niezbędnej do całkowitej hydratacji spoiwa,
• dobra obróbka pozwalająca na wykonanie równej i gładkiej powierzchni,
• szybkie wysychanie – zależnie od warunków panujących w wykańczanym pomieszczeniu,
• wysoka przyczepność do różnych podłoży budowlanych, odporność na skurcze i spękania,
• izolacyjność cieplna i ogniowa,
• wysoka jakość wykonanych z ich użyciem powierzchni,
• bardzo dobre podłoże do malowania i tapetowania.

Gładzie gipsowe – wymagania normowe

Zgodnie z wymaganiami normy europejskiej PN-EN 13279-1 „Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Część 1: Definicje i wymagania” gładź gipsową z uwagi na zawartość gipsu należy zaliczyć do tynków cienkowarstwowych: C6 w przypadku udziału spoiwa gipsowego > 50%, lub do tynków gipsowych B2 przy zawartości < 50% spoiwa gipsowego. Porównanie wymagań stawianych tynkom B2 i C6 według normy PN -EN 13279-1 przedstawiono w tabeli 2.

Wykonywanie gładzi

Zakres stosowania

Gładzie gipsowe mogą być wykonywane na równych podłożach gipsowych, gipsowo-kartonowych, z cegły ceramicznej, wapienno-piaskowej, na mocnych tynkach cementowo- wapiennych i cementowych oraz z betonu komórkowego lub betonu ciężkiego (w tym gładkiego) wewnątrz pomieszczeń mieszkalnych i użyteczności publicznej. Nie należy stosować gładzi gipsowych w pralniach i łazienkach oraz w innych pomieszczeniach o wilgotności względnej powietrza przekraczającej przez dłuższy czas 75%.

Materiały

Do wykonywania gładzi poza materiałem niezbędne są:

• woda do wykonania zaczynu gipsowego,
• środek do gruntowania podłoży (ze świadectwem dopuszczenia wyrobu do stosowania w budownictwie),
• narożniki aluminiowe perforowane (25×25 mm) do zabezpieczenia naroży zewnętrznych,
• siatka z włókna szklanego (5×5 mm).

Warunki przystąpienia do wykonywania robót

Wymagania ogólne:

• do prowadzenia robót można przystąpić w pomieszczeniach, w których zostały zakończone prace instalacyjne, wbudowano okna i drzwi, oraz tam, gdzie wykonane zostały podłoża pod gładzie. Okna, drzwi i inne elementy, które nie będą tynkowane, należy zabezpieczyć folią lub innymi materiałami ochronnymi. Dotyczy to także gniazdek elektrycznych;
• temperatura w pomieszczeniach powinna wynosić min. +5ºC przez okres co najmniej jednej doby od wykonania gładzi;
• do wykonania gładzi należy przystąpić nie wcześniej niż po 4 tyg. od czasu wykonania ścian i stropów przy korzystnych warunkach (np. latem), natomiast w warunkach niekorzystnych (np. przy wysokiej wilgotności powietrza, ochłodzeniu) – najwcześniej po 8 tyg.

Przygotowanie podłoży

Wymagania ogólne dla podłoży

 Ze względu na to, że stosowanie gładzi gipsowych jest ekonomiczne przy nieznacznej ich grubości, zaleca się wykonywanie ich na powierzchniach równych, bez większych zwichrowań i krzywizn. Podłoża murowane z cegieł, bloczków i pustaków powinny mieć spoiny całkowicie wypełnione zaprawą. Odchylenie od dwumetrowej łaty przyłożonej w dowolnym kierunku nie powinno być większe niż 3 mm.

Taki stopień równości mogą w praktyce zapewnić wielkowymiarowe elementy prefabrykowane, ściany monolityczne wykonane w deskowaniach przestawnych lub ślizgowych oraz starannie wykonane, na pełne spoiny lub klejone z bloczków mury.

Wilgotność podłoża, na którym ma być nanoszona gładź gipsowa, nie może przekraczać 2–3%.

Podłoże powinno być stałe (mocne), suche, czyste, bez brudu i tłuszczu. Stare odstające warstwy i obsypujące się tynki należy usunąć. Wszelkiego rodzaju nieprawidłowości wykonania, jak ubytki, wybrzuszenia i wypukłości, trzeba usunąć. Ubytki i dziury należy wypełnić zaprawą cementową w proporcji 1:3 (cement:piasek) lub zaprawą gipsową wykonaną z kleju gipsowego. W przypadku użycia zaprawy cementowej naprawy należy dokonać na 3 dni przed wykonaniem gładzi i zagruntować środkiem gruntującym.

Powierzchnie zatłuszczone należy zmyć wodą z dodatkiem detergentów, a następnie czystą wodą. Odsłonięte części metalowe powinny być zabezpieczone przed korozyjnym działaniem gipsu. Zabezpieczenia te można wykonać przez nałożenie powłok malarskich, owinięcie foliami z tworzyw sztucznych lub, w przypadku przeprowadzenia przez ściany rur gazowych, CO i wodociągowych, zastosowanie tulejek ochronnych z PCW.

Przy wykonywaniu zabezpieczeń zaleca się korzystanie z instrukcji wydanej przez Instytut Techniki Budowlanej pt. „Wytyczne zabezpieczania elementów stalowych w budownictwie przed korozyjnym działaniem gipsu”.

Wszystkie gniazda elektryczne należy zabezpieczyć specjalnymi zatyczkami plastikowymi lub papierami.

W przypadku występowania na płaszczyźnie lub w narożach połączeń dwóch materiałów, np. cegły i betonu, lub stropów wykonywanych z płyt prefabrykowanych, należy na tych połączeniach przykleić zaprawą gipsową pasek z siatki nylonowej o oczkach 5×5 mm i szerokości 30 cm. Narożniki aluminiowe należy osadzać na kleju gipsowym lub gipsie szpachlowym.

Wymagania szczegółowe dla niektórych rodzajów podłoży

Podłoża o wysokiej chłonności, np. z bloczków z betonu komórkowego, starych tynków cementowych i cementowo-wapiennych, należy zagruntować środkiem do gruntowania.

Podłoża z elementów betonowych (betonu ciężkiego) należy sprawdzić pod kątem obecności środka antyadhezyjnego (środek przeciw przyczepności elementu betonowego do formy). Powierzchnię betonu zanieczyszczonego środkiem antyadhezyjnym należy zmyć wodą z detergentem, następnie czystą wodą i nanieść na warstwę kontaktową środek zwiększający przyczepność.

Podłoża betonowe podlegające obróbce termicznej za pomocą nagrzewania (np. wielka płyta, stropy żerańskie) powinny być sprawdzone pod kątem pełnego związania i stwardnienia warstwy wierzchniej.

Na podłożach z nie w pełni związaną warstwą wierzchnią nie można wykonywać gładzi gipsowych bez uprzedniego dokładnego usunięcia łuszczącej się lub pylącej warstwy. Następnie po wyschnięciu podłoże należy zagruntować właściwym preparatem gruntującym.

Gruntowanie podłoża jest obowiązkowe podczas tynkowania gipsem. Praktyka budowlana wskazuje na potrzebę stosowania środków gruntujących na wszystkich występujących w budownictwie podłożach ze względu na bezpieczeństwo oraz trwałość wykonywanych tynków.

W przypadku gładzi gipsowych istotnym czynnikiem jest dobór właściwego preparatu gruntującego, uwzględniający chłonność podłoża, na którym nakładana jest gładź gipsowa, oraz kompatybilność zaprawy z podłożem.  Środek gruntujący należy nanieść szczotką, pędzlem lub wałkiem malarskim bądź metodą natrysku.

Sprzęt, urządzenia i narzędzia

Sprzęt i urządzenia niezbędne do wykonania gładzi to:

• typowe rusztowania rurowe,
• typowe stoliki tynkarskie,
• pojemnik gumowy lub wiadro z miękkiego tworzywa sztucznego do sporządzenia zaczynu gipsowego,
• mieszadło do mieszania zaczynu gipsowego,
• wiertarka do zamocowania mieszadła,
• długa paca nierdzewna (130×400 mm),
• krótka paca nierdzewna (130×280 mm),
• duża kielnia,
• mała kielnia do nakładania zaprawy,
• kątownik do tynków,
• poziomica aluminiowa,
• łata aluminiowa prostokątna (2,5 m),
• łata aluminiowa trapezowa (2,5 m),
• małe szpachelki,
• przyrząd do szlifowania,
• pędzel ławkowiec,
• młotek murarski,
• przymiar składany (2 m),
• cyklina z blachy stalowej,
• szczotka druciana.

Przygotowanie zaczynu gipsowego

Suchą mieszankę należy wsypywać do czystej zimnej wody aż do momentu przykrycia lustra wody (orientacyjny stosunek wody do gipsu podany jest na opakowaniu) i pozostawić na 2–3 min. Następnie trzeba wymieszać ręcznie lub mechanicznie, by uzyskać jednorodną masę bez grudek (fot. 1).

Zawsze należy przygotowywać taką ilość zaczynu, która może być całkowicie zużyta do czasu rozpoczęcia wiązania gipsu.

Zaczyn należy przygotować zgodnie z instrukcją producenta podaną na opakowaniu. Niedopuszczalne jest mieszanie twardniejącego zaczynu ze świeżym ani przygotowywanie nowej porcji zaprawy w brudnym pojemniku i brudnymi narzędziami, gdyż resztki związanego gipsu, stanowiące zalążki krystalizacji, skracają czas wiązania świeżego zaczynu.

Wykonywanie gładzi gipsowych

Wykonywanie gładzi gipsowych można rozpocząć po spełnieniu warunków podanych wyżej. W przypadku podłoży gruntowanych środek gruntujący powinien należycie wyschnąć i się nie kleić. Wykonywanie gładzi gipsowych powinno przebiegać następująco.

W pierwszej kolejności należy nałożyć zaprawę na sufit (fot. 2). Do tego celu trzeba używać długiej pacy. Zaprawę nakłada się na pacę kielnią. Prace należy wykonywać przy wykorzystaniu rusztowań lub stolików tynkarskich.

Gładź nakłada się pasami w kierunku od okna w głąb pomieszczenia, ciągnąc pacę w kierunku od siebie. Po nałożeniu zaprawy należy ją wstępnie wyrównać łatą aluminiową trapezową.

Dalsze wyrównywanie powierzchni wykonuje się w czasie zacierania gładzi za pomocą stalowych pacek (blichówek). Zacieranie to, połączone z ewentualnym zwilżaniem powierzchni, należy rozpocząć wtedy, gdy gips zaczyna wiązać. Zacieranie gładzi należy wykonywać ciągłymi półkolistymi ruchami od prawej strony do lewej (na ścianach – półkolistymi ruchami od dołu do góry) (fot. 3).

Gdy powierzchnie ścian są duże, należy je podzielić na odpowiednie części, tak aby można było wykonywać kolejne operacje bez przestojów. Jeśli na powierzchni świeżo wykonanej gładzi zostaną zauważone większe nierówności (wypukłości), należy je usunąć za pomocą cykliny z blachy stalowej osadzonej w uchwycie drewnianym, lekko zwilżając wodą powierzchnię gładzi i delikatnie zeskrobując wypukłości przy niewielkim nachyleniu cykliny.

Po wyschnięciu gładzi ewentualne pozostałe nierówności usuwa się papierem ściernym lub siatką do szlifowania.

Roboty wykończeniowe

Wykończenie gładzi na stykach i szczelinach dylatacyjnych

Gładzie na stykach z powierzchniami inaczej wykończonymi, przy ościeżnicach i podokiennikach itp. powinny być zabezpieczone przed pęknięciami i odpryskami przez odcięcie, tj. pozostawienie bruzdy o szerokości od 2 do 4 mm, przechodzącej przez całą grubość gładzi. W miejscach zdylatowania podłoża powinny być osłonięte paskiem juty, a w gładzi pozostawione szczeliny dylatacyjne, które następnie należy wypełnić kitem elastycznym oraz przykryć listwą.

Wykończenie naroży i obmurzy

Naroża oraz wszelkie obrzeża gładzi powinny być wykonane zgodnie z dokumentacją, np. wykończone na ostro, zaokrąglone. W miejscach narażonych na uszkodzenia mechaniczne, jak przejścia i pomieszczenia o dużym ruchu, powinny być chronione narożnikami aluminiowymi wpuszczonymi w gładź.

Malowanie i tapetowanie

Malowanie lub tapetowanie gładzi gipsowych powinno się odbywać po ich wyschnięciu, które w zależności od warunków panujących w pomieszczeniu (temperatury i wilgotności powietrza) trwa do ok. 7 dni. Wilgotność gładzi w momencie przystąpienia do malowania lub tapetowania nie powinna wynosić więcej niż ok. 1%.

Do malowania można stosować farby klejowe, emulsyjne i olejne (fot. 4). Przed naniesieniem warstwy wierzchniej (warstwa malowana lub tapetowana) podłoże należy zagruntować preparatem do gruntowania podłoży mineralnych. Preparat gruntujący nanosi się za pomocą szczotki, pędzla lub wałka malarskiego.

Do nakładania warstwy wierzchniej (powłoki malarskiej lub tapety) można przystąpić po dokładnym wyschnięciu środka gruntującego. Podczas malowania i tapetowania trzeba przestrzegać instrukcji producentów farb, klejów i tapet. Nie należy stosować jako podkładu mleka wapiennego i tzw. białkowania.

Pielęgnowanie świeżych gładzi gipsowych

Pomieszczenia, w których zostały wykonane świeże gładzie gipsowe, powinny być dobrze wietrzone aż do całkowitego ich wyschnięcia. Temperatury powietrza, w których gładzie wysychają, nie powinny być niższe niż +5C. W okresie letnim należy chronić wysychające gładzie przed nasłonecznieniem i intensywnym suszeniem w czasie pierwszych 24 godz.

Warunki odbioru gładzi gipsowych

Sprawdzeniu podlega:

• przygotowanie podłoży,
• rodzaj zastosowanych materiałów,
• grubość gładzi,
• przyczepność gładzi do podłoża,
• występowanie wad i uszkodzeń powierzchni,
• prawidłowość wykonania powierzchni i krawędzi.

Powierzchnia wykonanej gładzi powinna być równa, bez wyraźnych śladów łączenia oraz powinna mieć jednolitą powierzchnię. Niedopuszczalne są następujące wady i uszkodzenia na powierzchni gładzi gipsowej:

• prześwity podłoża,
• rdzawe wykwity (wynikające z kontaktu niezabezpieczonej stali z gipsem),
• plamy, smugi i zacieki,
• wypryski i spęcznienia,
• pęknięcia,
• miejscowe, większe od dopuszczalnych nierówności powierzchni gładzi, a w szczególności:
- odchylenia powierzchni gładzi od płaszczyzny i odchylenie krawędzi od linii prostej nie większe niż 2 mm i w liczbie nie większej niż 2 na całej długości łaty kontrolnej (2 m),

- odchylenia powierzchni i krawędzi od kierunku pionowego nie większe niż 1,5 mm na 1 m i ogółem nie więcej niż 3 mm w pomieszczeniach do 3,5 m wysokości oraz nie więcej niż 4 mm w pomieszczeniach powyżej 3,5 m wysokości,

- odchylenia powierzchni i krawędzi od kierunku poziomego nie większe niż 2 mm na 1 m i ogółem nie więcej niż 3 mm na całej powierzchni ograniczonej przegrodami pionowymi (ściany, belki itp.),

- odchyleni

a przecinających się płaszczyzn od kąta przewidzianego nie większe niż 2 mm na 1 m.

Warunki BHP

Zaprawy gipsowe należy przygotowywać w okularach ochronnych, rękawicach oraz w ubraniu roboczym. W razie zanieczyszczenia oczu trzeba je dokładnie przepłukać wodą i zgłosić się do lekarza.

Jeśli używane są narzędzia elektryczne, należy przestrzegać szczegółowych przepisów BHP zawartych w instrukcjach obsługi tych urządzeń. Jakość wykonywanych gładzi gipsowych zależy w znacznej mierze od umiejętności i poziomu wiedzy technicznej wykonawców.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!