Tynki zewnętrzne z cementu romańskiego

Prowadzone bez znajomości zasad renowacji prace przy rekonstrukcji starych zabytkowych fasad za pomocą różnych rodzajów materiałów budowlanych, np. zapraw na bazie wapna hydratyzowanego czy cementu portlandzkiego, niewspółpracujących z wyprawami romańskimi, doprowadziły do dalszej degradacji budynków. Do prac renowacyjnych powinno się stosować oryginalne materiały budowlane, współpracujące z tradycyjnym podłożem. Takim materiałem jest cement romański, którego produkcja została odtworzona po ok. 100-letniej przerwie.

Podstawą oryginalnej technologii produkcji opracowanego cementu romańskiego jest przeróbka termiczna specjalnie wytypowanego surowca w postaci margli ilastych w przemysłowym piecu obrotowym. Otrzymany w ten sposób cement romański i sprawdzony w badaniach laboratoryjnych oraz wykorzystany z powodzeniem przy renowacji zabytkowych kamienic Starego Krakowa (wybrane przykłady pokazano na fot. 1, 2) cement romański stosowany w postaci gzymsów, sztukaterii oraz wypraw tynkarskich spełnia wymagania techniczne i odpowiada na zapotrzebowanie odbiorców, a głównie konserwatorów zabytków.

Dawniej tynki wykonywane były z zapraw przygotowywanych bezpośrednio na placu budowy, bez dodatków dekoracyjnych, środków wodoszczelnych, kwasoodpornych i innych, przez mieszanie odpowiednich składników mineralnych. Obecnie tynki z cementu romańskiego są przeznaczone do użycia w postaci gotowych suchych mieszanek przygotowywanych fabrycznie, mogących zawierać dodatki i domieszki modyfikujące ich niektóre właściwości. Są to najczęściej środki hydrofobizujące, uplastyczniające, utrzymujące wodę zarobową, opóźniające czas wiązania, a ich użytkowanie powinno być prowadzone zgodnie z instrukcją podawaną przez producenta. Mogą to być odtworzone receptury mieszanek stosowanych kiedyś bez dodatków lub tzw. tynki modyfikowane, powtarzalne jakościowo, wiernie odtwarzające kolorystykę zestawy recepturowe tynków romańskich przy jednoczesnym znacznym polepszeniu ich właściwości roboczych w wyniku zastosowania dodatków chemicznych.

Ogólne zasady stosowania tynków romańskich

Elewacyjne tynki romańskie należy wykonywać w temperaturze nie niższej niż +5°C i pod warunkiem, że w ciągu doby nie nastąpi spadek poniżej tej temperatury. W niższych temperaturach można wykonywać prace tynkarskie jedynie przy zastosowaniu odpowiednich środków zabezpieczających powierzchnie tynkowane, np. w postaci szczelnych osłon i dodatkowego ogrzewania.

Przygotowanie podłoża

Podstawowym czynnikiem wpływającym na dobrą jakość wykonywanych tynków romańskich jest prawidłowe przygotowanie podłoża zapewniające wysoką przyczepność wyprawy. Jeśli elewacja jest odnawiana, należy podłoże oczyścić z kurzu, pyłu i tłuszczu, by uzyskać powierzchnię równą, suchą, czystą, wolną od agresji biologicznej i chemicznej. Jeżeli na ścianie występują nierówności lub ubytki, należy je zlikwidować za pomocą zaprawy wyrównawczej wykonanej na bazie cementu romańskiego. Konieczne jest również usunięcie starych powłok malarskich, najlepiej metodami mechanicznymi, np. przez piaskowanie lub przy użyciu przegrzanej pary wodnej.

W celu wzmocnienia podłoża narażonego na uszkodzenia należy zastosować zatopioną w kleju cementowym siatkę z tworzywa sztucznego.

Tak przygotowane podłoże należy przed tynkowaniem mocno zmoczyć albo zagruntować sczepnym podkładem tynkarskim lub preparatem gruntującym. Taki zabieg podnosi przyczepność tynku oraz zmniejsza nasiąkliwość podłoża, by nie odciągało wody z nałożonej zaprawy. Po wyschnięciu i związaniu środków gruntujących można przystąpić do wykonywania czynności związanych z nakładaniem tynków.

Tynkowanie

Zaprawę tynkarską należy przed jej użyciem wymieszać mechanicznie z wodą w pojemniku zgodnie z instrukcją producenta. Samo nakładanie zaprawy tynkarskiej z cementu romańskiego wykonuje się ręcznie kielnią lub rozprowadza ją cienką warstwą na podłożu przy użyciu długiej, gładkiej pacy stalowej. Nadmiar zaprawy ściąga się krótką pacą stalową do warstwy o grubości ziarna. Zebrany nadmiar materiału nadaje się do powtórnego użycia po przemieszaniu. Sposób nakładania i obróbki zaprawy tynkarskiej na ścianie pokazano na fot. 5, 6.

W celu osiągnięcia gładkiej faktury na powierzchni ściany należy użyć płaskiej pacy z tworzywa sztucznego lub twardej gumy, samo zacieranie należy wykonywać przy niewielkim, równomiernym nacisku pacy na całej powierzchni. Podczas wykonywania połączeń różnych tynków należy równo oddzielić powierzchnię otynkowaną od nieotynkowanej.

Rodzaj zastosowanej zaprawy powinien być zbliżony pod względem uziarnienia i kolorystyki do materiału oryginalnego, powinien mieć odpowiednią wytrzymałość i dobrze współpracować z odnawianym podłożem. Cement romański jest spoiwem wysokohydraulicznym, dlatego niezbędne jest zapewnienie do pełnej hydratacji odpowiedniej ilości wody. To powoduje konieczność zabezpieczenia podłoża przed szybkim odciąganiem wody. W celu uzyskania dobrej adhezji naprawy przy uzupełnianiu ubytków powierzchnie wypełniane należy pokryć warstwą sczepną przy użyciu rzadkiej zaprawy lub odpowiedniej emulsji polimerowej. By powierzchnie restaurowane oraz stare tynki estetycznie wyrównać, całość podłoży można pokryć cienką warstwą farby wykonanej z rzadkiego zaczynu z cementu romańskiego.

Pielęgnacja tynków

Istotne są warunki atmosferyczne prowadzenia prac przy wykonywaniu tynków. Temperatura powietrza powinna wynosić +5–25°C, przy czym niewskazane jest bezpośrednie nasłonecznienie ściany oraz działanie silnego wiatru, a po intensywnych opadach należy powierzchnie przeznaczone do tynkowania wysuszyć. To samo dotyczy powierzchni otynkowanych, gdzie konieczne jest odparowanie wody z masy tynkarskiej w celu umożliwienia jej stwardnienia.Wysoka temperatura oraz wilgotność powietrza powodują znaczne zmiany czasu wiązania tynku. Świeżo wykonane tynki należy również zabezpieczyć przed zbyt szybkim wysychaniem (następuje wówczas odciągnięcie wody niezbędnej do hydratacji zaprawy, a wyprawa tynkarska po wyschnięciu nie uzyskuje wymaganej wytrzymałości tworzywa oraz przyczepności międzywarstwowej do podłoża). Do tego celu należy stosować odpowiednie zasłony z siatek oraz daszki itp. Ważne jest również zwilżanie wyprawy tynkarskiej w początkowym okresie przez kilka dni, aby hydratacja tworzywa przebiegała prawidłowo.

Podsumowanie

W celu zachowania walorów zabytkowych kamienic z końca XIX i z początków XX w. niezbędne jest stosowanie oryginalnych materiałów budowlanych użytych do ich budowy. Takim materiałem jest cement romański oraz wyroby budowlane wytworzone z użyciem tego spoiwa. Cement romański stosowany jest głównie do zewnętrznych prac wykończeniowych, takich jak tynki, gzymsy, odlewy architektoniczne czy sztukaterie. Jest to materiał odpowiadający wymaganiom prac konserwatorskich obiektów architektonicznych oraz zbliżony do pierwotnie stosowanych przy ich budowie.

Zaprawy tynkarskie wykonane z cementów romańskich mają wiele zalet. Najważniejsze z nich to:

• wysoka wytrzymałość i duża porowatość, co daje wysoką paroprzepuszczalność tworzywa,
• są materiałami czystymi, wolnymi od soli,
• w sposób maksymalny pozwalają na łączenie i dostosowanie kolorystyczne restaurowanych faktur, ze względu na niewielki skurcz tworzywa
• mogą być nakładane w różnych grubościach,
• szybki czas wiązania umożliwia sprawne wykonywanie różnego rodzaju odlewów dekoracyjnych.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!