Wyprawy tynkarskie – właściwości i zastosowanie

O pełnieniu przez wyprawę tynkarską wymienionych funkcji decydują m.in. następujące jej cechy:

• nasiąkliwość,
• przepuszczalność pary wodnej,
• zdolność do samooczyszczania.

Wymagane wartości parametrów technicznych warstw wykończeniowych systemów ociepleń określone są w zaleceniach ZUAT (ZUAT-15/V.03/2003 „Zestawy wyrobów do wykonywania ociepleń z zastosowaniem styropianu jako materiału termoizolacyjnego i pocienionej wyprawy elewacyjnej”, ZUAT-15/V.04/2003 „Zestawy wyrobów do wykonywania ociepleń z zastosowaniem wełny mineralnej jako materiału termoizolacyjnego i pocienionej wyprawy elewacyjnej”), wytycznych ETAG 004 „Złożone systemy izolacji cieplnej z wyprawami tynkarskimi” oraz normach europejskich (PN-EN 13499 „Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie. Zewnętrzne zespolone systemy ocieplania (ETICS) ze styropianem. Specyfikacja”, PN-EN 13500 „Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie. Zewnętrzne zespolone systemy ocieplania (ETICS) z wełną mineralną. Specyfikacja”.

Miarą nasiąkliwości jest współczynnik przenikania wody. Klasyfikację powłok elewacyjnych w zależności od współczynnika przenikania wody µ według normy PN-EN 1062-1 „Farby i lakiery. Wyroby lakierowe i systemy powłokowe stosowane na zewnątrz na mury i beton” przedstawiono w tabeli 1.

Dyfuzyjność (paroprzepuszczalność) materiałów elewacyjnych określana jest przez wartość współczynnika S_d [m]. Współczynnik ten charakteryzuje właściwości dyfuzyjne materiału o określonej grubości i odpowiada grubości uspokojonej warstwy powietrza o tym samym oporze dyfuzyjnym:

S_d = µ·d,

gdzie:

µ – współczynnik względnego oporu dyfuzyjnego, określający, ile razy opór dyfuzyjny pary wodnej w materiale jest większy niż opór dyfuzyjny pary wodnej w uspokojonej warstwie powietrza o tej samej grubości i w tej samej temperaturze,

d – grubość warstwy materiału.

Klasyfikację materiałów elewacyjnych za względu na współczynnik S_d według normy PN-EN 1062-1 przedstawiono w tabeli 2.

W normalnych warunkach eksploatacyjnych bardzo istotna jest odporność warstwy tynku na brudzenie. Cecha ta określana jest utratą stopnia białości tynku, o której decyduje kąt zwilżania powłoki przez wodę. Im wyższa jest wartość tego parametru, tym bardziej hydrofobowa jest powłoka, a woda niosąca brud trudniej wnika w strukturę podłoża, a tym samym mniej się brudzi (tabela 3).

Rodzaje wypraw tynkarskich i podstawowe różnice między nimi

Na rynku dostępne są m.in. następujące rodzaje wypraw tynkarskich:

• mineralne – bazujące na spoiwie cementowym,
• akrylowe – ich spoiwem są żywice akrylowe,
• silikatowe – w których spoiwem są roztwory wodne, krzemiany potasu i dyspersje polimerowe,
• silikonowe – ich spoiwem są żywice silikonowe w kombinacji z żywicami akrylowymi lub akrylowo-styrenowymi.

Podstawowe różnice między tynkami mineralnymi, akrylowymi, silikatowymi i silikonowymi można określić następująco: tynki mineralne i silikatowe charakteryzują się stosunkowo niskim oporem dyfuzyjnym w porównaniu z tynkami akrylowymi i silikonowymi, tynki akrylowe i silikonowe charakteryzują się z kolei małą nasiąkliwością w stosunku do wypraw mineralnych i silikonowych. Ponadto tynki akrylowe i silikonowe wykazują większy skurcz wiązania, który kompensowany jest przez znacznie większą elastyczność. Tynki akrylowe i silikonowe zawierają znacznie większe ilości polimerów, które uszczelniają układ, z czego wynika też znacznie większa odporność na korozję mrozową w okresie zimowym. Tynki mineralne i silikatowe są doszczelnione przez dodatek hydrofobizatorów.

Tynki akrylowe i silikonowe podlegają jedynie zabrudzeniom powierzchniowym, które wynikają z zanieczyszczenia środowiska i osadzania się na ich powierzchni drobnych zanieczyszczeń w postaci pyłków i kurzu. Podczas opadów atmosferycznych, z uwagi na szczelność układu polimerowego, nie następuje migracja zanieczyszczeń w strukturę tynku. Zjawisko takie ma miejsce w przypadku tynków mineralnych i silikatowych, które podlegają zabrudzeniom strukturalnym, a nie tylko powierzchniowym. Tynki akrylowe i silikonowe można więc oczyszczać z nagromadzonych na ich powierzchni zanieczyszczeń, stosując zmywanie hydrodynamiczne.

W tynkach akrylowych, silikonowych i silikatowych z uwagi na brak zawartości cementu i wapna nie występują wykwity solne na elewacjach nawet przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych. Tynki mineralne są podatne na tego typu zabrudzenia.

Tynki akrylowe i silikonowe z uwagi na zdecydowanie mniejszą alkaliczność (pH ok. 7) charakteryzują się większą odpornością na działanie promieniowania UV, a co za tym idzie – na destrukcję koloru – niż wyprawy mineralne i silikatowe. Zawierają jednak wiele związków organicznych, które stanowią pożywkę dla grzybów, mchów i alg. Organizmy te w wysoce sprzyjających warunkach mogą rozwijać się na elewacji mimo zawartości biocydów. Barierę dla rozwoju mikroorganizmów stanowi wysoce alkaliczne podłoże, jakim są tynki mineralne i silikatowe (pH 12–13).

Warto również pamiętać o tym, iż elewacja każdego budynku podlega ciągle zmieniającym się warunkom termicznym, tj. nasłonecznieniu, działaniu niskich i wysokich temperatur, opadów itp. oraz bezpośrednio związanym z tym naprężeniom wywołanym odkształceniami liniowymi. Większa elastyczność tynków akrylowych i silikonowych związana z międzycząsteczkowymi wiązaniami organicznymi umożliwia kompensację tych naprężeń, co niejednokrotnie pozwala unikać pojawiającej się z czasem siatki mikropęknięć. Tynki żywiczne, tj. akrylowe, silikatowe i silikonowe, mogą być barwione praktycznie na nieograniczoną liczbę kolorów, z kolei tynki mineralne występują jedynie w kolorystyce białej lub jasnopastelowej.

Końcowy wygląd wyprawy tynkarskiej

Stosowanie przez producentów dodatków modyfikujących ma służyć m.in. dostosowaniu właściwości materiałów do technologii stosowania i do używanych narzędzi, a także uzyskaniu określonego wyglądu powierzchni elewacji po nałożeniu wyprawy. Wielkość zawartego ziarna nadaje wyprawie elewacyjnej bardziej wyrazistą lub bardziej delikatną fakturę oraz decyduje o jednostkowym zużyciu materiału.

Ogólnie rzecz biorąc, wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje faktury tynków:

• kornikowa – uzyskuje się ją przez zacieranie plastikową pacą; zawarte w materiale pojedyncze ziarna kruszywa toczą się podczas zacierania oraz rysują wyprawę zgodnie z kierunkiem ruchów w zależności od techniki zacierania (pionowo, poziomo, koliście) (fot. 1–2);
• kamyczkowa – materiały o dużej zawartości ziaren tej samej frakcji mają bardziej jednolity wygląd, zacierane plastikową pacą dają fakturę gęsto ułożonego kruszywa (fot. 3–4);
• mix – w zależności od kierunków ruchu pacy można uzyskać poziome lub pionowe rysy pochodzące od zawartego w tynku ziarna, tak jak w przypadku tynku o fakturze kornika, natomiast przestrzenie między rysami uzyskują wygląd gęsto ułożonych ziaren kruszywa – podobnie jak w tynku o strukturze kamyczkowej (fot. 5)

Jakie tynki do jakich zastosowań

Wybór odpowiedniego rodzaju tynku powinien być uzależniony od rzetelnej analizy jego cech materiałowych, aplikacyjnych, technicznych, użytkowych i ekonomicznych w stosunku do wymagań, jakie narzuca obiekt, przewidywanych warunków eksploatacji oraz oczekiwań inwestora. Podsumowując:

• tynki mineralne charakteryzują się długą żywotnością i bardzo dobrą przepuszczalnością pary wodnej, zalecane są do stosowania w obiektach o dużym zawilgoceniu, gdzie wymagany jest niski opór dyfuzyjny przegród oraz gdy materiałem termoizolacyjnym są płyty z wełny mineralnej. W trakcie eksploatacji tynku można go poddać renowacji przez pokrycie farbą silikonową;
• tynki akrylowe cechują się dużą elastycznością, bardzo niską nasiąkliwością, dobrą przyczepnością do podłoża i dużą odpornością na uszkodzenia mechaniczne, zapewniają skuteczną ochronę przed działaniem warunków atmosferycznych, w znacznym stopniu ograniczają proces osadzania zanieczyszczeń na elewacji, tworzą powłokę hydrofobową przepuszczalną dla pary wodnej. Można je poddać renowacji przez pokrycie farbą akrylową lub silikonową. Tynki akrylowe służą do wykonywania wypraw elewacyjnych w bezspoinowych systemach ocieplania ścian zewnętrznych budynków (BSO) z zastosowaniem płyt styropianowych;
• tynki silikatowe charakteryzują się bardzo dobrą przepuszczalnością pary wodnej, obniżoną nasiąkliwością, wysokim odczynem alkalicznym, który znacznie zwiększa jego odporność na porażenie biologiczne. Ze względu na dużą paroprzepuszczalność i zwiększoną odporność na zagnieżdżenie mikroorganizmów szczególnie zalecane są do stosowania w obiektach o dużym zawilgoceniu, gdzie wymagany jest niski opór dyfuzyjny przegród. Podczas eksploatacji można dokonać ich renowacji przez pokrycie farbą silikatową lub silikonową. Tynki silikatowe służą do wykonywania wypraw elewacyjnych w systemach BSO z zastosowaniem płyt styropianowych lub z wełny mineralnej;
• tynki silikonowe wyróżniają się bardzo dobrą przepuszczalnością pary wodnej, bardzo wysoką hydrofobowością (bardzo niska absorpcja wody), dużą żywotnością barwy i łatwością utrzymania elewacji w czystości, efektem perlenia wody na jego powierzchni, co zapewnia skuteczne zabezpieczenie podłoża oraz redukuje możliwość przywierania zanieczyszczeń atmosferycznych do powierzchni elewacji. W trakcie eksploatacji można przeprowadzić ich renowację przez pokrycie farbą silikonową. Tynki silikonowe służą do wykonywania wypraw elewacyjnych w systemach BSO z zastosowaniem płyt styropianowych lub z wełny mineralnej.

Podsumowanie

Bez wątpienia najważniejszym z zadań, jakie muszą spełniać wyprawy tynkarskie, jest ochrona materiałów znajdujących się pod warstwą tynku nawierzchniowego, a przez to zabezpieczenie samej elewacji oraz elementów konstrukcyjnych budynków. Elewacja jest trwale zabezpieczona, dopóki powłoka zewnętrzna pozostaje szczelna. Warstwa tynku zewnętrznego narażona jest na działanie czynników atmosferycznych, erozję oraz uszkodzenia mechaniczne. Czynniki te powodują najpierw powstawanie mikrorys, mikropęknięć, a następnie spękań, odprysków i odspojeń od warstwy zbrojonej. Powstawanie tych uszkodzeń sprzyja z kolei tworzeniu się uszkodzeń w pozostałych warstwach systemu ociepleniowego.

MAJ 2008

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!