Tynki renowacyjne w świetle instrukcji WTA nr 2-9-04/D oraz normy PN-EN 998-1:2004

Przy opracowywaniu technologii prac naprawczo-renowacyjnych każdy obiekt, a zwłaszcza zabytkowy, trzeba traktować indywidualnie. Należy stosować materiały odznaczające się dobrą „współpracą” z materiałem oryginalnym, tzn. do uzupełniania spoin w ceglanej elewacji gotyckiego kościoła, secesyjnej kamienicy i budynku z lat 50. ubiegłego wieku trzeba stosować odpowiednie zaprawy. W zależności od obiektu będą się więc one różnić nie tylko parametrami fizykomechanicznymi, ale przede wszystkim składem (we współczesnym budownictwie „współpraca” materiału podłoża i materiału naprawczego/zabezpieczającego musi być także zapewniona, ale dotyczy ona innych materiałów i kryteriów).

Prac związanych ze starymi, zawilgoconymi i zasolonymi obiektami nie można traktować tylko jako zabiegów osuszeniowych. Prace naprawczo-renowacyjne obejmować mogą zagadnienia związane z odtwarzaniem izolacji, muszą rozwiązywać problem wynikający z obecności w zawilgoconym murze związków soli oraz zawierać sposoby naprawy elewacji (czyszczenie, spoinowanie, wzmacnianie podłoży, hydrofobizację, scalanie kolorystyczne, naprawę spękanych tynków itp.). Jest to również cały zespół czynności towarzyszących, polegających na wykonaniu nowych instalacji sanitarnych, grzewczych, elektrycznych, wentylacyjnych lub klimatyzacyjnych, udrożnieniu lub zmianie sposobu odprowadzenia wód opadowych czy wreszcie reprofilacji otaczającego terenu. Prace osuszeniowe natomiast będą obejmować rzeczywiste sposoby osuszania obiektu (np. za pomocą osuszaczy absorpcyjnych, kondensacyjnych itp.). Dopiero wykonanie wszystkich tych czynności zapewni trwałe zmniejszenie poziomu zawilgocenia ścian (najczęściej do poziomu 3–4% wilgotności masowej), umożliwiające prowadzenie dalszych prac budowlanych lub konserwatorskich, a po ich wykonaniu pozwalające na właściwą eksploatację.

Wytyczne dotyczące prac naprawczo-renowacyjnych

Przeprowadzenia prac naprawczych w zniszczonych przez wodę i obecne w niej sole obiektach nie ułatwia fakt, że brak jest u nas wytycznych oraz warunków technicznych wykonania i odbioru robót pozwalających w sposób kompleksowy podejść do tych zagadnień. Można tu i należy korzystać np. z wytycznych WTA, tj. niemieckiego zespołu naukowo-technicznego ds. konserwacji budowli i zabytków.

Do najważniejszych z nich zaliczyć można:

• WTA Merkblatt 4-5-99 – „Beurteilung von Mauerwerk. Mauerwerkdiagnostik” [1],
• WTA Merkblatt 4-11-02 – „Messung der Feuchte von mineralischem Baustoffen” [2],
• WTA Merkblatt 2-9-04 – „Sanierputzsysteme” [3],
• WTA Merkblatt 4-4-04 –„Mauerwerksinjektion gegen kapillare Feuchtigkeit” [4],
• WTA Merkblatt 4-6-05 – „Nachträgliches Abdichten erdberührter Bauteile” [5],
• WTA Merkblatt 4-7-02 – „Nachträgliche mechanische Horizontalsperre” [6],
• WTA Merkblatt 2-7-01 – „Kalkputz in der Denkmalpflege” [7],
• WTA Merkblatt 3-5-98 – „Reinigungsverfahren” [8],
• WTA Merkblatt 3-13-01 – „Kompressensalzung” [9],
• WTA Merkblatt 6-2-01 – „Simulation wärme-und feuchtetechnischer Prozesse” [10].

Tynki na wilgotne i zasolone mury

Wykonanie poziomej przepony oraz odtworzenie pionowej izolacji w zawilgoconym i zasolonym murze zapobiega dalszemu jego zawilgoceniu. Rezultatem jest rozpoczęcie procesu wysychania ściany, co jednakże powoduje na jego powierzchni krystalizację szkodliwych soli budowlanych. Nie zapobiegnie temu zastosowanie relatywnie szczelnych wobec wilgoci tynków cementowych – po jakimś czasie – zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy – dochodzi bowiem do ich odspojenia, najczęściej razem z warstwą zniszczonego przez sole muru. Tynki wapienne wytrzymują natomiast od kilku do kilkunastu miesięcy. Rozwiązaniem tego problemu wilgotnych i zasolonych murów jest zastosowanie systemu tynków renowacyjnych WTA.

Tynki renowacyjne według WTA

W 1991 r. ukazała się instrukcja WTA nr 2-2-91 [11], zastępująca wytyczne z 1985 r. W 1999 r. wydano instrukcję WTA Merkblatt 2-6-99 – „Ergaenzungen zum Merkblatt 2-2-91 – »Sanierputzsysteme «” [12], będącą uzupełnieniem wytycznych z r. 1991, wynikającym z praktycznych doświadczeń w zastosowaniu tynków renowacyjnych. Obecnie obowiązująca instrukcja WTA nr 2-9-04 – „Sanierputzsysteme” [3] zastępuje poprzednie, ponadto uwzględnia najnowszy stan wiedzy, precyzuje i ujednolica pewne zagadnienia. Podstawową cechą cytowanej wyżej instrukcji jest jednak określenie parametrów i wymagań, które musi spełniać tynk (choć lepiej tu pasuje sformułowanie: system tynków), aby można go było nazwać renowacyjnym WTA. Jest to o tyle istotne, że obowiązująca aktualnie norma PN-EN 998-1:2004 [13] zawiera także wymagania dotyczące tynków renowacyjnych. Przy renowacji zawilgoconych i zasolonych ścian jest istotne, żeby stosować niepojedynczy tynk renowacyjny, lecz system tynków renowacyjnych, którego składniki cechują się odpowiednimi parametrami i są ze sobą kompatybilne, czego nie uwzględnia PN-EN 998-1:2004 [13].

Co to jest system tynków renowacyjnych

Według WTA nr 2-9-04 [3] tynkiem renowacyjnym WTA jest tynk zgodny z EN 998-1 [13] i spełniający wymogi cytowanej instrukcji WTA. Jest to o tyle istotne, że nie ma tu bezpośrednio sformułowanego wymogu klasyfikacji tynku jako renowacyjnego według EN 998-1 [13]. Wymóg badania tynku na zgodność z PN-EN 998-1:2004 [13] jest wymogiem obligatoryjnym (formalnym), natomiast o skuteczności tynku decydują także inne parametry i pozostałe składniki systemu, o których nie wspomina się w PN-EN 998-1:2004 [13]. W skład systemu tynków renowacyjnych wchodzą: obrzutka, tynk wyrównujący, tynk podkładowy (magazynujący), tynk renowacyjny oraz warstwy wygładzające i wymalowania. Norma ta opisuje tynk jako wyrób budowlany z uwagi na jego podstawowe własności i parametry związane z zastosowaniem na wilgotnych i zasolonych murach. Nic nie mówi na temat zastosowania tynków renowacyjnych czy ograniczeń w ich stosowaniu, nie wspominając o niezbędnych badaniach na etapie opracowywania technologii prac renowacyjnych (rys. 1).

Sposób działania systemu

Zauważyć trzeba, że sposób działania („zachowania się”) tynku renowacyjnego jest zupełnie inny niż tynków na spoiwach cementowym i wapiennym (wiążącym zarówno hydraulicznie, jak i powietrznie). Tynk renowacyjny wchłania wilgoć znajdującą się w murze, oddaje ją do otoczenia pod postacią pary wodnej, jednocześnie magazynując w sobie w postaci skrystalizowanej szkodliwe sole (rys. 2). Ponieważ strefa odparowania przesunięta jest do wnętrza tynku, nie ma możliwości powstania wykwitów na powierzchni. Sole krystalizują w porach tynku renowacyjnego, nie powodując widocznych uszkodzeń. Takie działanie trwa, oczywiście, do momentu zapełnienia porów przez kryształy soli, przy czym przeciętną trwałość tynku renowacyjnego szacuje się na 20–30 lat, co w porównaniu z tradycyjnymi tynkami jest okresem nieporównywalnie dłuższym.

Aby wymusić na znajdującej się w murze wilgoci taki sposób „zachowania się” i jednocześnie pełnić funkcję „podręcznego magazynu soli”, tynk renowacyjny musi charakteryzować się ściśle określonymi parametrami.

Właściwości systemu decydujące o jego specyfice

Odpowiednia objętość porów w świeżej zaprawie i porowatość stwardniałej zaprawy zapewnia przestrzeń niezbędną do krystalizacji soli, a także objętość zajmowaną przez tworzące się kryształy lodu przy przejściu przez temperaturę 0°C. Dzięki temu tynki renowacyjne są mrozoodporne i odporne na sole.

Współczynnik oporu dyfuzyjnego µ umożliwia migrację pary wodnej z muru do otoczenia i nie dopuszcza jednocześnie do tworzenia się „zatoru z wilgoci” między murem a tynkiem, uniemożliwiając koncentrację soli i wilgoci w cienkiej, przypowierzchniowej warstwie muru. Natomiast odpowiednio wykształcona absorpcja wody spowodowana podciąganiem kapilarnym i głębokość wnikania wody umożliwia ograniczoną penetrację szkodliwych soli z podłoża bez obawy, że przy rekrystalizacji soli w krótkim czasie zostanie uszkodzony tynk. Odpowiednia wytrzymałość na ściskanie oraz proporcje między wytrzymałością na ściskanie a wytrzymałością na rozciąganie przy zginaniu zapewnia dostosowanie parametrów tynku do wytrzymałości podłoża. Należy tu jeszcze zwrócić uwagę to, iż tynk renowacyjny WTA ma niejako „zaprogramowaną” geometrię i rozkład porów. Wnikanie wody (wilgoci) w tynk jest możliwe tylko w obszarze pierwszych kilku milimetrów, dalszy transport wilgoci zachodzi wyłącznie na drodze dyfuzji pary wodnej. Ten efekt uzyskuje się dzięki stosowaniu odpowiednich dodatków i wypełniaczy. Hydrofobowość utrudnia higroskopijny pobór wilgoci z powietrza.

W związku z opisanymi właściwościami instrukcja WTA nr 2-9-04 [3] dotyczy nie tylko parametrów tynku, lecz także określa inne wymagania, które stanowią o prawidłowym zastosowaniu systemu tynków (tabele 1–5).

Warunki stosowania

Zastosowanie systemu tynków renowacyjnych musi być poprzedzone szczegółową analizą. Instrukcja WTA nr 2-9-04 [3] powołuje się tu na instrukcję nr 4-5-99 – „Beurteilung von Mauerwerk. Mauerwrkdiagnostik” [1]. Z najważniejszych badań należy wymienić:

• określenie przyczyn i wielkości zawilgocenia,
• oznaczenie stopnia obciążenia solami (ilościowa i jakościowa analiza soli),
• określenie stanu technicznego podłoża pod tynki renowacyjne.

Stopień zasolenia muru to określona laboratoryjnie w procentach (w stosunku do masy) ilość szkodliwych soli budowlanych: azotanów, siarczanów i chlorków, pozwalająca na klasyfikację obciążenia szkodliwymi solami i będąca podstawą do zaprojektowania układu i grubości warstw systemu tynków renowacyjnych. Graniczne wartości według WTA nr 2-9-04 [3] podano w tabeli 6.

W punkcie 3.3 instrukcji WTA 2-9-04 [3] określono warunki graniczne zastosowania systemu tynków renowacyjnych. Chodzi tu przede wszystkim o przyczyny zawilgocenia, które decydują o zastosowaniu takiego tynku. Tynki renowacyjne stosuje się przy obciążeniu wilgocią podciąganą kapilarnie oraz wilgocią higroskopijną, najczęściej jako tzw. środki flankujące po wykonaniu wtórnych izolacji. Pozwalają one na uzyskanie suchej powierzchni ściany, o ile warunki cieplno-wilgotnościowe pozwoliły na wyschnięcie samego tynku. Problem ten poruszono już w instrukcji 2-6-99 [12]. Aktualna instrukcja jednoznacznie definiuje graniczną wilgotność względną powietrza na 65%, co pozwala na nabranie w relatywnie krótkim czasie własności hydrofobowych przez twardniejący i wysychający tynk. Zaniedbanie tego warunku może prowadzić do zaburzeń wysychania tynku – tynk może nie nabrać właściwości hydrofobowych, czego rezultatem może być przedostanie się kryształów soli na powierzchnię tynku. Nie świadczy to o jego wadach, ale aby uniknąć opisanych wyżej zjawisk, należy tynkowi zapewnić odpowiednie warunki wiązania i twardnienia, np. przez poprawienie wentylacji, stosowanie osuszaczy powietrza lub ogrzewanie. Krytyczne warunki cieplno-wilgotnościowe występują przede wszystkim podczas renowacji pomieszczeń piwnicznych, choć nie musi to być regułą.

Oczywiście, tynków renowacyjnych nie należy stosować miejscowo, tylko w miejscu wysoleń, lecz na wydzielonej, najlepiej architektonicznie, strefie, w której znajdują się uszkodzenia ścian (np. na cokołach lub ścianach na wysokości pierwszej kondygnacji).

Układ warstw systemu i sposób zastosowania

Układ warstw systemu tynków renowacyjnych w zależności od stopnia zasolenia podano w tabeli 7.

Przed aplikacją systemu tynków renowacyjnych stare, zniszczone i zasolone tynki należy skuć do wysokości ok. 80 cm powyżej najwyższej widocznej linii zasolenia i/lub zawilgocenia. Usunąć trzeba luźne i niezwiązane cząstki, zmurszałą zaprawę i fragmenty muru. Należy też wykuć lub wydrapać skorodowaną zaprawę ze spoin na głębokość ok. 2 cm. Czynność ta jest, niestety, bardzo często pomijana, co jest przyczyną zmniejszenia trwałości zastosowanego systemu tynków. Z nielicznymi wyjątkami przypowierzchniowy obszar spoin stanowi swego rodzaju magazyn soli, a więc usuwanie spoin to usuwanie jednocześnie fragmentów muru z relatywnie największym zasoleniem. Następnym etapem jest mechaniczne oczyszczenie powierzchni muru i usunięcie gruzu z terenu budowy. Wywózka skażonego gruzu musi odbywać się codziennie, nie wolno ponadto dopuszczać do kontaktu skutego, zasolonego gruzu ze zdrowymi elementami budynku.

Powierzchnia muru musi być stabilna i nośna. Jako warstwę sczepną stosuje się najczęściej obrzutkę półkryjącą, choć nie musi być to regułą. Obrzutka zarówno półkryjąca, jak i całopowierzchniowa (ta ostatnia musi spełniać wymagania zawarte w tabelach 1–2) musi być składnikiem systemu. Choć nie jest to powiedziane wprost, wydaje się to sugerować także przy wykonywaniu obrzutki półkryjącej zastosowanie gotowej, fabrycznie przygotowanej zaprawy, zarabianej bezpośrednio przed aplikacją na budowie. Grubość tak wykonanego szprycu nie może przekraczać 5 mm, i, co bardzo ważne zwłaszcza przy nakładaniu maszynowym, obrzutka nie może wypełniać spoin. Teoretycznie możliwe jest nałożenie tynku renowacyjnego na ścianę (zwłaszcza przy jednorodnym, stabilnym i chłonnym podłożu) bez wykonywania obrzutki, jednak w praktyce może to powodować późniejsze problemy z przyczepnością (fot. 5a–b). Jednak poprawa przyczepności to nie jedyna funkcja obrzutki. Przy wysokim obciążeniu siarczanami obrzutka taka powinna być wykonana jako całopowierzchniowa, i to z materiałów odpornych na siarczany (niebezpieczeństwo tworzenia się ettringitu).

Przy murach niejednorodnych lub przy grubszych warstwach tynku celowe może być zastosowanie dodatkowych tynkarskich siatek zbrojących. Muszą one jednak być albo zabezpieczone przed korozją, albo odporne na nią.

Instrukcja WTA 2-9-04 [3] wprowadza także rozróżnienie między tynkiem podkładowym stosowanym przy wysokim poziomie zasolenia a tynkiem podkładowym stosowanym w celu wyrównania powierzchni pod system tynków (por.: tabela 3), traktując jednocześnie tynk wyrównawczy jako składnik systemu. Oznacza to, że aktualna instrukcja WTA nie dopuszcza stosowania tradycyjnego tynku do wyrównywania podłoża, nawet jeżeli doda się do niego różnego rodzaju dodatki porotwórcze. Ponadto tynk podkładowy stosowany przy wysokim stopniu zasolenia musi cechować się nieco innymi parametrami niż tynk renowacyjny, który jest warstwą elewacyjną.

Pojawia się tu jeszcze jeden problem. Punkt 7.6 instrukcji WTA 2-2-91 [11] mówił, że przy średnim lub wysokim stopniu zasolenia należy stosować układ warstw, który zabezpiecza ostatnią warstwę świeżo nałożonego i nieposiadającego jeszcze właściwości hydrofobowych tynku przed penetracją rozpuszczonych soli. Instrukcja ta wzmiankowała o ewentualnej możliwości zastosowania specjalnych preparatów przekształcających sole rozpuszczalne w trudno rozpuszczalne. Aktualna instrukcja wyraźnie nie zaleca stosowania tego typu preparatów (są szkodliwe dla zdrowia i nie można nimi skutecznie zneutralizować azotanów). Oznacza to, że decyzja o ilości nakładanych warstw i ich grubości (z bezwzględnym spełnieniem wymogów zawartych w tabeli 7) zależy od stopnia zasolenia, wilgotności muru i zdolności tynku do akumulacji soli. W zasadzie niedopuszczalne jest jednowarstwowe nakładanie tynku bez wstępnych badań (przede wszystkim zasolenie i bilans wilgotnościowy). Minimalna grubość warstw systemu nie może być mniejsza niż 2 cm (ewentualnie 2 razy po 1 cm). Jednakże już przy średnim stopniu zasolenia zaleca się nakładać 2×1,5 cm tynku renowacyjnego lub stosować tynk podkładowy. Przy wysokim stopniu zasolenia i znacznym obciążeniu wilgocią dobrym rozwiązaniem może być wykonanie dodatkowej warstwy z tynku renowacyjnego/podkładowego pod warunkiem nieuwzględniania jej w ogólnej grubości warstw systemu. Zakłada się, że warstwa ta będzie warstwą ochronną dla następnych, wliczanych do systemu.

Tynki renowacyjne nie powinny stykać się z gruntem. Należy pozostawić między nimi szczelinę (dylatację) wypełnioną np. elastyczną masą uszczelniającą lub wykonać dodatkowo pas z powłoki uszczelniającej (np. mikrozaprawy). Jest to, wbrew pozorom, dość poważny i niedoceniany problem, prowadzący czasami do zniszczeń nałożonych na właściwy tynk renowacyjny gładzi i/lub powłok malarskich (fot. 6).

W przypadku aplikacji maszynowej instrukcje techniczne (lub szczegółowe specyfikacje techniczne) zastosowanych tynków muszą bezwzględnie podawać informacje o typach stosowanych agregatów natryskowych, mieszalnikach, o średnicach i dopuszczalnych długościach wężów oraz typach dysz. Instrukcja WTA wymaga również sprawdzenia przy aplikacji natryskowej odpowiedniego napowietrzenia świeżej zaprawy. Wymóg ten wynika bezpośrednio z zasady działania tynku renowacyjnego. Nieodpowiednie napowietrzenie skutkowałoby brakiem możliwości krystalizacji soli w porach tynku. Parametr ten można określać na dwa sposoby: albo poprzez pomiar gęstości świeżo przygotowanej zaprawy, albo za pomocą specjalnych urządzeń pozwalających zmierzyć zawartość powietrza w świeżej zaprawie (w % obj.). Mniejsze ilości tynków renowacyjnych można, oczywiście, przygotowywać ręcznie. Także tutaj bardzo istotne jest właściwe przygotowanie masy tynkarskiej. Szczegółowe instrukcje znajdują się w kartach technicznych produktów. Złe zarobienie mieszanki skutkuje jej mniejszą porowatością, co przekłada się bezpośrednio na zmniejszenie trwałości tynku renowacyjnego. Nie spotyka się już (lub spotyka coraz rzadziej) tynków wymagających specjalnego napowietrzenia – wystarcza użycie mieszarek elektrycznych. Stosowanie betoniarek wolnospadowych dopuszczalne jest tylko za zgodą (zaleceniem) producenta.

Każda warstwa tynku przed nałożeniem następnej musi wyschnąć. Przeciętnie przyjmuje się szybkość schnięcia wynoszącą ok. 1 mm na dobę. Niedopuszczalne jest bezkrytyczne skracanie czasu przerw technologicznych. Wierzchnią warstwę tynku przy nakładaniu wielowarstwowym należy pozostawić szorstką (np. za pomocą szczotki), co zapewni przyczepność następnych warstw systemu.

Kwestia odporności na sole

Osobnym zagadnieniem jest odporność tynków renowacyjnych na sole. W normie PN-EN 998-1:2004 [13] w zasadzie to zagadnienie pominięto, mimo że jest to jedna z najistotniejszych cech odróżniających tynki renowacyjne WTA od tynków tradycyjnych. Trwałość tradycyjnych tynków na spoiwie cementowym i/lub wapiennym już przy średnim stopniu zasolenia ograniczona jest, m.in. w zależności od warunków cieplno-wilgotnościowych, do kilku (fot. 7), czasami kilkunastu miesięcy (fot. 8). Tynk renowacyjny może opierać się szkodliwym solom przez czas nawet dwudziestu lat.

Badanie odporności tynku renowacyjnego na sole występujące w zawilgoconym murze według instrukcji WTA 2-9-04 [3] wykonuje się w następujący sposób. Przygotowywany jest roztwór zdejonizowanej wody, w której w 1 l objętości rozpuszczono:

• 35 g NaCl,
• 5 g Na₂SO₄,
• 15 g NaNO₃.

Przygotowane wcześniej krążki z tynku renowacyjnego układa się na trzech leżących na sobie płytkach filtracyjnych umieszczonych w płaskim naczyniu. Ostrożnie i po brzegu naczynia wlewa się wzorcowy roztwór soli, tak aby jego poziom sięgał spodu próbki. Pojemnik przykrywa się wieczkiem z wyżłobieniami na krążki próbne i przechowuje w warunkach normalnych przez min. 10 dni, dolewając, jeżeli to niezbędne, roztworu soli, tak aby spód próbki był cały czas zwilżany. Za pozytywny wynik badania uważa się rezultat, gdy po 10 dniach roztwór soli nie przeniknie przez próbkę. Dla porównania tradycyjny tynk wapienno-cementowy opiera się działaniu soli przez ok. 1 godz. Tynk renowacyjny WTA jest więc ok. 240 razy bardziej odporny na sole niż tradycyjny tynk wapienno-cementowy.

Uwagi dotyczące wykańczania powierzchni

Do wykańczania powierzchni zastosować można dyfuzyjne wymalowania lub wyprawy. Instrukcja WTA stawia tu wymagania co do 3 parametrów (por.: tabela 5): zastępczego (porównawczego) oporu dyfuzyjnego Sd, współczynnika nasiąkliwości powierzchniowej i absorpcji wody spowodowanej podciąganiem kapilarnym. Pierwszy parametr zapewnia dyfuzyjność powłoki nie mniejszą niż systemu tynków (powłoka wierzchnia nie ogranicza paroprzepuszczalności), pozostałe parametry gwarantują niską chłonność i nasiąkliwość powierzchniową wypraw (szpachli i farb) elewacyjnych. Problem ze szpachlami wygładzającymi i wymalowaniami pojawia się jednak najczęściej nie bezpośrednio po wykonaniu prac renowacyjnych, lecz przy okazji odnawiania lub napraw powierzchni tynków. Dyfuzyjne farby (krzemianowe, silikatowe) są relatywnie drogie, często więc odnawia się powierzchnię tynków renowacyjnych, wykonując wymalowania ze zbyt szczelnych farb akrylowych czy lateksowych, nie wspominając np. o olejnych lamperiach. Podobne problemy może sprawiać wykonanie zewnętrznych szpachli wygładzających z relatywnie szczelnych i niesystemowych cementowych zapraw (ograniczają dyfuzję) lub wewnętrznych gipsowych (ulegają w krótkim czasie zniszczeniu).

Nie zaleca się także wykonywania tapet na powierzchniach tynków renowacyjnych. Zwłaszcza grube tapety potrafią dość skutecznie ograniczyć dyfuzję. Ponadto na skutek ciągłego oddziaływania pary wodnej istnieje niebezpieczeństwo pojawienia się pleśni i grzybów.

Dopuszczenie do stosowania systemu

Certyfikat WTA nie jest dopuszczeniem do stosowania w budownictwie tynku jako wyrobu budowlanego. W tym przypadku jednoznacznie precyzuje to ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych [15] oraz obwieszczenie Ministra Infrastruktury z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie europejskich norm zharmonizowanych oraz wytycznych do europejskich aprobat technicznych, wraz z zakresem przedmiotowym tych mandatów [16]. Na tej podstawie producent lub jego przedstawiciel po wykonaniu określonych badań, czyli wykazaniu zgodności swojego wyrobu z wymaganiami PN-EN 998-1:2004 [13], musi wystawić deklarację zgodności. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [17] wskazuje następujące systemy oceny zgodności: system 1+, system 1, system 2+, system 2, system 3 i system 4. Dla tynków renowacyjnych deklarowanie zgodności wyrobu przez producenta odbywa się na podstawie wstępnych badań typu przeprowadzonych przez producenta oraz zakładowej kontroli produkcji, w ramach której badane powinny być co najmniej (p. 8.3.3 PN-EN 998-1:2004 [13]:

• maksymalna wielkość ziaren kruszywa,
• ilość wody zarobowej,
• gęstość brutto świeżej zaprawy,
• gęstość brutto i wytrzymałość na ściskanie świeżej zaprawy.

Do badań typu zaliczyć trzeba przede wszystkim (tablica ZA1 z PN-EN 988-1:2004 [13]):

• wytrzymałość na ściskanie,
• przyczepność i model pęknięcia,
• absorpcję wody spowodowaną podciąganiem kapilarnym,
• penetrację wody po badaniu absorpcji wody spowodowanej podciąganiem kapilarnym,
• współczynnik przepuszczalności pary wodnej µ (wsp. oporu dyfuzyjnego).

Zarówno badania typu, jak i bieżące mogą być wykonywane w laboratorium producenta.

Inaczej do tego zagadnienia podchodzi instrukcja WTA. Certyfikat WTA mogą uzyskać tynki podkładowe, tynki renowacyjne oraz ewentualnie obrzutka. Kontrola parametrów odbywa się dwutorowo, poprzez zakładową kontrolę produkcji producenta oraz nadzór certyfikowanej jednostki nad zakładową kontrolą produkcji i badania kontrolne gotowego wyrobu. Pierwsze badania (badania typu) potwierdzające zgodność parametrów tynku z wymogami WTA muszą być udokumentowane badaniami akredytowanego laboratorium. Dla tynków nakładanych maszynowo niezbędne są dodatkowe badania, stąd wymóg precyzyjnego podawania zastosowanych agregatów, mieszalników, dyszy itp. Badania certyfikacyjne wykonywane są przecież przy aplikacji konkretnymi agregatami natryskowymi.

W ramach kontroli produkcji wykonywane są badania wskazane w tabeli 8.

Instrukcja WTA podaje także wskazówki dotyczące badań stwardniałej zaprawy tynkarskiej na obiekcie, w ramach przyjętego wcześniej systemu zapewnienia jakości albo w razie wystąpienia jakichkolwiek problemów lub uszkodzeń tynku (p. 7.4 instrukcji). Badania kontrolne (tabela 9) należy przeprowadzać na próbkach pobranych bezpośrednio z obiektu (np. wyciętych). Takie próbki należy bezpośrednio po pobraniu szczelnie zapakować. Program badań kontrolnych należy ustalać zawsze indywidualnie, przy wielowarstwowej budowie systemu, oddzielnie dla każdej warstwy.

Jeszcze inaczej wygląda sytuacja w przypadku tynków renowacyjnych posiadających ważną aprobatę ITB. Wyroby takie mogą być, do momentu wygaśnięcia aprobaty, znakowane znakiem B. Wymagania wobec systemu tynków renowacyjnych według ITB: ZUAT-15/VIII.19/2003 [18] podano w tabeli 10.

Błędy wykonawcze

Do najczęstszych błędów przy wykonywaniu tynków renowacyjnych zaliczyć można:

• złe przygotowanie podłoża (zabrudzenia, zapylenia itp.) (fot. 9),
• zbyt małą nośność podłoża (fot. 9),
• brak systemowości rozwiązań, nieprawidłowe wykonanie obrzutki (obrzutka za gruba, pokrywająca ponad 50% powierzchni ściany) (fot. 10).
• zbyt małą grubość tynku renowacyjnego,
• stosowanie tynku renowacyjnego (zwłaszcza nakładanego w jednej warstwie) bez wykonania ilościowej i jakościowej analizy zasolenia,

• stosowanie tynku renowacyjnego bez niezbędnych badań pozwalających określić przyczyny zawilgocenia,
• nieprawidłowe przygotowanie zaprawy tynkarskiej (zbyt mała porowatość),
• nieprzestrzeganie czasów twardnienia i wiązania,
• brak odpowiednich warunków twardnienia i wiązania tynku (niewłaściwe warunki cieplno-wilgotnościowe, brak lub niewłaściwa pielęgnacja),
• wykonywanie szczelnych wymalowań i szpachli na powierzchni tynku, zastosowanie zapraw gipsowych do mocowań i obsadzeń elementów instalacji.

Literatura

1. WTA Merkblatt 4-5-99 – „Beurteilung von Mauerwerk. Mauerwerkdiagnostik”.
2. WTA Merkblatt 4-11-02 – „Messung der Feuchte von mineralischem Baustoffen”.
3. WTA Merkblatt 2-9-04 – „Sanierputzsysteme”.
4. WTA Merkblatt 4-4-04 – „Mauerwerksinjektion gegen kapillare Feuchtigkeit”.
5. WTA Merkblatt 4-6-05 – „Nachträgliches Abdichten erdberührter Bauteile”.
6. WTA Merkblatt 4-7-02 – „Nachträgliche mechanische Horizontalsperre”.
7. WTA Merkblatt 2-7-01 – „Kalkputz in der Denkmalpflege”.
8. WTA Merkblatt 3-5-98 – „Reinigungsverfahren”.
9. WTA Merkblatt 3-13-01 – „Kompressensalzung”.
10. WTA Merkblatt 6-2-01 – „Simulation wärmeund feuchtetechnischer Prozesse”.
11. WTA Merkblatt 2-2-91 – „Sanierputzsysteme”.
12. WTA Merkblatt 2-6-99 – „Ergaenzungen zum Merkblatt 2-2-91 – »Sanierputzsysteme«”.
13. PN-EN 998-1:2004 i PN-EN 998-1:2004/AC:2006 – „Wymagania dotyczące zapraw do murów. Część 1: Zaprawa tynkarska”.
14. M. Rokiel, „Hydroizolacje w budownictwie. Wybrane zagadnienia w praktyce”, Dom Wydawniczy MEDIUM, Warszawa 2006.
15. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (DzU z 2004 r. nr 92, poz. 881).
16. Obwieszczenie Ministra Infrastruktury z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie europejskich norm zharmonizowanych oraz wytycznych do europejskich aprobat technicznych, wraz z zakresem przedmiotowym tych mandatów (Monitor Polski z 2004 r. nr 32, poz. 571).
17. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2004 r. nr 198, poz. 2041 ze zm.).
18. Zalecenia udzielania aprobat technicznych ITB: ZUAT-15/VIII.19/2003, Warszawa 2003.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!