Instalacje odnawialnych źródeł energii

Zgodnie z art. 2 ust 13 ustawy o odnawialnych źródłach energii, instalacja odnawialnego źródła energii to instalacja stanowiąca wyodrębniony zespół:

• urządzeń służących do wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła lub chłodu opisanych przez dane techniczne i handlowe, w których energia elektryczna lub ciepło lub chłód są wytwarzane z odnawialnych źródeł energii, lub
• obiektów budowlanych i urządzeń, stanowiących całość techniczno-użytkową służącą do wytwarzania biogazu, biogazu rolniczego, biometanu lub wodoru odnawialnego,

a także połączony z tym zespołem magazyn energii elektrycznej, magazyn biogazu lub instalacja magazynowa w rozumieniu art. 3 pkt 10a ustawy – Prawo energetyczne wykorzystywana do magazynowania biogazu rolniczego, biometanu lub wodoru odnawialnego.

Instalacje odnawialnych źródeł energii

Wdrożenie technologii fotowoltaiki słonecznej i energii słonecznej termicznej daje szanse przynoszenia obywatelom i przedsiębiorstwom korzyści, tak w zakresie ochrony klimatu, jak i korzyści ekonomiczne. Wykorzystanie energii słonecznej, w połączeniu z efektywnością energetyczną, stanowi sposób na ochronę obywateli i przedsiębiorców przed zmiennością cen paliw kopalnych. Te fundamentalne wartości leżące u podstaw ograniczenia barier w rozwoju instalacji fotowoltaicznych w pełni uzasadniały odejście od zawartej w art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ustawowej zasady kontynuacji, mającej na celu zapewnienie ładu przestrzennego, z której wynikałaby dopuszczalność realizacji takich inwestycji tylko w sąsiedztwie zabudowy przemysłowej.

Czytaj też: Żywotność dachów metalowych i systemów fotowoltaicznych

Nie sposób uzasadnić pierwszeństwa zasady kontynuacji przed korzyściami, jakie dla społeczeństwa płyną z energii słonecznej, tj. zwiększeniem bezpieczeństwa energetycznego, stabilnością jej cen oraz korzyściami dla klimatu, takimi jak ograniczenie odpadów, oszczędność paliw kopalnych oraz zmniejszeniem w skali globalnej emisji zanieczyszczeń do atmosfery.

Odnośnie do ograniczeń w lokowaniu instalacji odnawialnych źródeł energii studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego wiąże organy gminy jedynie w zakresie polityki przestrzennej realizowanej w formie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, nie zaś w decyzjach ustalających warunki zabudowy.

Powyższe świadczy o tym, iż sam ustawodawca w sposób całkowicie rozłączny traktuje odnoszące się do instalacji odnawialnego źródła energii gminne regulacje planistyczne (studium i planu zagospodarowania przestrzennego) oraz mające zastosowanie w przypadku ich braku przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym odnoszące się do ustalenia lokalizacji takich inwestycji na podstawie decyzji o warunkach zabudowy. To od gminy zależy więc, czy podejmie ona działania planistyczne skutkujące uchwaleniem planu zagospodarowania przestrzennego, w którym określone zostaną tereny pod budowę urządzeń, o jakich mowa w art. 10 ust. 2a o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Brak określenia w tym trybie takich terenów w żaden sposób nie wyłącza możliwości lokalizacji określonych w tych przepisach instalacji odnawialnych źródeł energii na podstawie decyzji administracyjnej o warunkach zabudowy, a ograniczeń z tym związanych nie można się dopatrywać i wywodzić z jednoznacznego brzmienia art. 61 ust. 3 ww. ustawy, z którego wynika wprost, że przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do instalacji odnawialnego źródła energii w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o odnawialnych źródłach energii.

Certyfikat instalatora

Osoba dokonująca instalacji:

• mikroinstalacji lub
• małych instalacji, których łączna moc zainstalowana elektryczna jest mniejsza niż 500 kW, albo o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu nie większej niż 900 kW, w której łączna moc zainstalowana elektryczna jest mniejsza niż 500 kW, lub
• instalacji odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej cieplnej nie większej niż 600 kW,

zwana dalej „instalatorem”, może wystąpić z wnioskiem do Prezesa Urzędu Dozoru Technicznego o wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez instalatora kwalifikacji do instalowania danego rodzaju instalacji odnawialnego źródła energii, zwanego dalej „certyfikatem”.

Certyfikat potwierdza posiadanie kwalifikacji do instalowania następujących rodzajów instalacji odnawialnego źródła energii:

• kotłów i pieców na biomasę lub
• systemów fotowoltaicznych, lub
• słonecznych systemów grzewczych, lub
• pomp ciepła, lub
• płytkich systemów geotermalnych.

Certyfikat może być wydany instalatorowi, który:

1) posiada:

a) pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych,

b) dokument potwierdzający kwalifikacje związane z instalowaniem urządzeń lub instalacji sanitarnych, energetycznych, grzewczych, chłodniczych lub elektrycznych lub

c) udokumentowane trzyletnie doświadczenie zawodowe w zakresie instalowania lub modernizacji urządzeń i instalacji sanitarnych, energetycznych, grzewczych, chłodniczych lub elektrycznych, lub

d) świadectwo ukończenia co najmniej dwusemestralnych studiów podyplomowych lub równorzędnych, których program dotyczył zagadnień zawartych w zakresie programowym szkoleń określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 152 pkt 2 ustawy o odnawialnych źródłach energii, lub

e) zaświadczenie o ukończeniu szkolenia u producenta danego rodzaju instalacji odnawialnego źródła energii, które w części teoretycznej i praktycznej zawierało zagadnienia w zakresie projektowania, instalowania, konserwacji, modernizacji i utrzymania w należytym stanie technicznym instalacji odnawialnego źródła energii;

2) nie był skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne przeciwko wiarygodności dokumentów i obrotowi gospodarczemu;

3) ukończył szkolenie podstawowe dla osób ubiegających się o wydanie certyfikatu instalatora mikroinstalacji, małej instalacji, której łączna moc zainstalowana elektryczna jest mniejsza niż 500 kW, albo o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu nie większej niż 900 kW, w której łączna moc zainstalowana elektryczna jest mniejsza niż 500 kW lub instalacji odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej cieplnej nie większej niż 600 kW, poświadczone zaświadczeniem, przeprowadzone przez akredytowanego organizatora szkoleń, o którym mowa w art. 146 ust. 1 lub w art. 153 ust. 1 ustawy o odnawialnych źródłach energii, w zakresie dotyczącym instalowania danego rodzaju instalacji odnawialnego źródła energii;

4) złożył z wynikiem pozytywnym egzamin przeprowadzony przez komisję egzaminacyjną, o której mowa w art. 137 ust. 2 ustawy o odnawialnych źródłach energii, odpowiednio dla danego rodzaju instalacji odnawialnego źródła energii, nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia ukończenia szkolenia podstawowego.

Zakup ciepła

Zakup ciepła oferowanego przedsiębiorstwu energetycznemu zajmującemu się obrotem ciepła lub wytwarzaniem ciepła i jego sprzedażą odbiorcom końcowym jest realizowany w pierwszej kolejności przed zakupem ciepła z innych źródeł, niebędących instalacjami.

Obowiązek zakupu ciepła dotyczy ciepła, które jest oferowane po cenie nie wyższej od średniej ceny ciepła z innych źródeł zasilających sieć, powiększonej o średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określony w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, dla roku kalendarzowego poprzedzającego odpowiednio rok zatwierdzenia taryfy lub rok ustalenia cen i stawek opłat dla ciepła wytworzonego w instalacji.

W przypadku gdy wskaźnik jest ujemny, obowiązek zakupu ciepła dotyczy ciepła, które jest oferowane po cenie nie wyższej od średniej ceny ciepła z innych źródeł zasilających sieć.

W przypadku gdy ciepło zostanie wytworzone w instalacji, w której są spalane biomasa, biopłyny, biogaz lub biogaz rolniczy wspólnie z innymi paliwami, obowiązek zakupu dotyczy jedynie części wytworzonego ciepła, odpowiadającej wartości energetycznej biomasy, biopłynów, biogazu lub biogazu rolniczego w łącznej wartości energetycznej wszystkich paliw zużytych do wytworzenia ciepła w tej instalacji.

W przypadku gdy na całym obszarze danej sieci ciepłowniczej funkcjonuje efektywny system ciepłowniczy w rozumieniu art. 7b ust. 4 ustawy Prawo energetyczne (DzU. z 2017 r., poz. 220 i 791), przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się na tym obszarze obrotem ciepłem lub wytwarzaniem ciepła i jego sprzedażą odbiorcom końcowym nie jest objęte obowiązkiem zakupu ciepła od podmiotów wytwarzających ciepło z instalacji, których przyłączenie do danej sieci nastąpiło od dnia funkcjonowania na obszarze tej sieci efektywnego systemu ciepłowniczego.

Obowiązek zakupu ciepła

Obowiązek zakupu ciepła jest wykonywany przy zapewnieniu minimalizacji ilości strat ciepła w przyłączeniowej sieci ciepłowniczej.

Instalacja może być przyłączona do sieci pod warunkiem że:

1) są spełnione w szczególności następujące wymagania techniczne:

a) jest zapewnione racjonalne wykorzystanie ciepła oraz oddziaływanie na warunki eksploatacji sieci ciepłowniczej i sterowanie pracą tej sieci przez układ technologiczny instalacji oraz przyłączeniowej sieci ciepłowniczej,

b) są spełnione warunki określone w tabelach regulacyjnych, odzwierciedlających charakter pracy danej instalacji i innych źródeł współpracujących z siecią ciepłowniczą,

c) jest zapewniona odpowiednia wydajność instalacji do uzdatniania wody, a także są spełnione wymagania dotyczące jakości wody uzdatnionej w celu napełniania sieci ciepłowniczej oraz uzupełniania ubytków nośnika ciepła, w przypadku dostarczania ciepła przez przepływ nośnika ciepła,

d) jest zapewnione rejestrowanie i kontrolowanie parametrów nośnika ciepła oraz ilości ciepła dostarczanego do sieci ciepłowniczej, a także zdalne rejestrowanie i kontrolowanie tych parametrów oraz zdalne sterowanie pracą instalacji w przypadku dostarczania ciepła przez przepływ nośnika ciepła,

e) są zapewnione odpowiednie parametry techniczne wymiennika ciepła, przez który następuje odbiór ciepła z instalacji do sieci, oraz miejsca i sposób jego włączenia do sieci ciepłowniczej, w przypadku gdy dostawa ciepła z instalacji odbywa się przez wymiennik ciepła,

f) są spełnione odpowiednie wymagania dotyczące układu pomiarowo-rozliczeniowego, układu regulacji ilości ciepła dostarczanego do sieci ciepłowniczej, a w szczególności do regulacji natężenia przepływu nośnika ciepła oraz regulacji temperatury nośnika ciepła, a także miejsc ich zainstalowania;

2) zostały wydane warunki przyłączenia instalacji do sieci.

Wydając warunki przyłączenia instalacji do sieci ciepłowniczej, uwzględnia się ocenę wpływu przyłączanej instalacji na warunki techniczne funkcjonowania systemu ciepłowniczego, a także możliwości wpływu przyłączanej instalacji na wzrost opłat za dostarczanie ciepła, ponoszonych przez odbiorców końcowych w tym systemie ciepłowniczym, sporządzoną przez dystrybutora ciepła.

Warunki przyłączenia wydaje się w terminie 30 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku.

W przypadku gdy wynika to z uwarunkowań pracy sieci ciepłowniczej wynikających z tabeli regulacyjnej, instalacja może być przyłączona do rurociągu powrotnego sieci ciepłowniczej.

Na potrzeby ustalenia rzeczywistej ilości zakupionego ciepła przyjmuje się wskazania układu pomiarowo-rozliczeniowego określonego w umowie, o której mowa w art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne.

Kontrola warunków technicznych zakupu ciepła

Kontrolę warunków technicznych zakupu ciepła przeprowadza się na podstawie pisemnego upoważnienia wydanego przez Prezesa URE, które powinno zawierać w szczególności:

• oznaczenie osoby dokonującej kontroli;
• nazwę i adres siedziby kontrolowanego przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się obrotem ciepłem lub jego wytwarzaniem i sprzedażą odbiorcom końcowym;
• określenie zakresu kontroli.

Osoby upoważnione przez Prezesa URE do dokonywania kontroli są uprawnione do:

• wstępu na teren nieruchomości i do miejsc, gdzie są zamontowane układy pomiarowo-rozliczeniowe;
• analizy dokumentów dotyczących realizacji obowiązku zakupu ciepła;
• żądania ustnych i pisemnych wyjaśnień.

Z przeprowadzonej kontroli sporządza się protokół i przedstawia się organom kontrolowanego przedsiębiorstwa energetycznego.

Koszty realizacji obowiązku zakupu ciepła z instalacji uwzględnia się w kalkulacji cen lub stawek opłat za ciepło dostarczone odbiorcom końcowym lub stawek opłat za usługi przesyłowe ustalanych w taryfach przedsiębiorstw energetycznych realizujących ten obowiązek, przyjmując, że każda jednostka ciepła sprzedawanego przez dane przedsiębiorstwo energetyczne wszystkim odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci ciepłowniczej jest w tej samej wysokości obciążona tymi kosztami.

Reklamacja dotycząca:

• braku wydania w terminie warunków przyłączenia instalacji do sieci ciepłowniczej,
• odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, w tym zwiększenia mocy przyłączeniowej,
• odmowy przyłączenia instalacji pomimo upływu terminu wynikającego z zawartej umowy,
• nieuzasadnionego ograniczenia pracy instalacji lub odłączenia instalacji od sieci ciepłowniczej

jest rozpatrywana przez dystrybutora ciepła w terminie 14 dni od dnia jej złożenia.

Reklamację rozpatruje się w formie pisemnej w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej – w przypadku gdy reklamacja została złożona w postaci elektronicznej albo składający reklamację wyraził zgodę na prowadzenie sprawy w tej postaci.

Z praktyki sądowej

Wydanie decyzji ustalającej warunki zabudowy dla instalacji odnawialnego źródła energii wymaga jedynie przeprowadzenia tak zwanej uproszczonej analizy urbanistycznej. Weryfikuje się spełnienie wymogów określonych w art. 61 ust. 1 pkt 3, 4 i 5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a więc sprawdza się istnienie odpowiedniego uzbrojenia terenu, wymóg zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne oraz zgodności decyzji z przepisami odrębnymi.
                                Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2023 r. II OSK 911/22

Dla wydania decyzji o warunkach zabudowy co do zasady niezbędne jest spełnienie wszystkich wymogów, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w tym wymogu, aby co najmniej jedna działka sąsiednia, dostępna z tej samej drogi publicznej, była zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu. Jednakże zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do linii kolejowych, obiektów liniowych i urządzeń infrastruktury technicznej, a także instalacji odnawialnego źródła energii w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o odnawialnych źródłach energii.
             Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 31 marca 2023 r. II SA/Go 129/23

Przykład praktyczny 1

Pytanie

Czy jest możliwe lokowanie farmy fotowoltaicznej pomimo braku planu miejscowego?

Odpowiedź

Z przepisów art. 10 ust. 2a i art. 15 ust. 3 pkt 3a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wynika, że kwestia lokalizacji urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy zainstalowanej większej niż 500 kW stanowi element treściowy studium oraz planu miejscowego.

Z przepisów tych nie wynika jednak, by tego rodzaju inwestycje mogły być realizowane wyłącznie na podstawie planu miejscowego. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest ustalenie warunków zabudowy dla części działki ewidencyjnej. Nie zgadza się jednak z organami, że w tej sprawie takie szczególne okoliczności faktyczno-prawne – pozwalające na ustalenie warunków zabudowy dla części działki – nie występują. Przyjąć bowiem należy, że przez „teren”, o którym mowa art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 1 pkt 1–4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, trzeba rozumieć obszar jednej lub kilku konkretnie określonych działek ewidencyjnych, a nie fragment działki ewidencyjnej, na którym inwestor planuje realizację inwestycji.

Objęcie decyzją o warunkach zabudowy części działki ewidencyjnej w świetle art. 59 ust. 1 wskazanej ustawy jest dopuszczalne jedynie wyjątkowo i musi wynikać ze szczególnych uwarunkowań, np. część działki jest już objęta ustaleniami planu miejscowego lub decyzją wydaną w trybie tzw. specustaw; planowana jest inwestycja liniowa, która z natury rzeczy obejmuje jedynie część działek przy znacznej ich liczbie.

Z wyjątkowymi uwarunkowaniami mamy jednak również do czynienia w sprawie, w której planowana jest inwestycja o charakterze szczególnym i z punktu widzenia ustawodawcy priorytetowym. Ocenę tę potwierdza wprowadzone dla niej w art. 61 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wyłączenie konieczności spełnienia wymogów zasady dobrego sąsiedztwa i dostępu do drogi publicznej.

Należy przy tym zauważyć, że zmieniając treść tego przepisu ustawodawca potwierdził, że instalacje odnawialnego źródła energii w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii stanowią szczególne inwestycje, podobnie jak wskazane w tym przepisie linie kolejowe, obiekty liniowe i urządzenia infrastruktury technicznej, które co do zasady sytuowane są na częściach działek ewidencyjnych. Zatem lokalizacja farmy fotowoltaicznej, niezależnie od jej mocy, zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie wymaga w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy oceny przesłanki dobrego sąsiedztwa oraz dostępu do drogi publicznej, oraz odniesienia do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.

W przypadku inwestycji polegającej na budowie farmy fotowoltaicznej możliwe jest ustalanie warunków zabudowy dla fragmentu działki ewidencyjnej. Jedynie przed ewentualnym wydaniem decyzji zgodnej z wnioskiem inwestorów, organ zobowiązany jest wystąpić, w trybie art. 53 ust. 4 pkt 6 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym o uzgodnienie z organem właściwym w sprawach ochrony gruntów rolnych i leśnych treści decyzji, jeżeli inwestorzy lokalizację inwestycji przewidzieli na gruntach rolnych, podlegających ochronie na podstawie ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Przykład praktyczny 2

Pytanie
Czy organ jest władny wydać decyzję dotyczącą warunków zabudowy dla infrastruktury produkującej energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii?

Odpowiedź
Budowa infrastruktury produkującej energię z odnawialnych źródeł energii, tj. energii słonecznej, stanowi instalację odnawialnego źródła energii, co skutkuje brakiem konieczności weryfikacji, czy zamierzenie inwestycyjne spełnia wymogi z przepisów art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Bowiem w świetle art. 61 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w zw. z art. 2 pkt 13 ustawy o odnawialnych źródłach energii nie ma podstaw do formułowania tez sugerujących, że przewidziane w art. 61 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wyłączenie przesłanki dobrego sąsiedztwa i dostępu do drogi publicznej dotyczy wyłącznie instalacji odnawialnego źródła energii o małej mocy. Byłoby to w istocie ograniczenie definicji ustawowej z art. 2 pkt 13 ustawy o odnawialnych źródłach energii, do której wprost i bezpośrednio odsyła art. 61 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

W świetle art. 52 ust. 2 pkt 1 i art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym dopuszczalne jest wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla terenu stanowiącego część działki ewidencyjnej, jeżeli teren ten można jednoznacznie wyodrębnić i przedstawić na załączniku graficznym do decyzji.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z 20.02.1015 r. o odnawialnych źródłach energii (t.j. DzU z 2023 r., poz. 1436 ze zm.).
2. Rozporządzenie Ministra Energii w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku i warunków technicznych zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz warunków przyłączania instalacji do sieci (t.j. DzU z 2017, poz. 1084 ze zm.).