Zmiana kształtu dachu – z płaskiego stromy

Przebudowa domu kostki wiąże się najczęściej z przebudową dachu z płaskiego na stromy – co ma znaczenie nie tylko estetyczne, ale również funkcjonalne. Obecnie standardem są dachy dwuspadowe, chociaż wybór jest znacznie większy. Pamiętajmy, że decydując się na zmianę kształtu dachu, trzeba wziąć pod uwagę, że zmienia on proporcje budynku. Czasami więc może okazać się konieczne przykrycie górnej części ścian piętra wysuniętą połacią dachu, aby wizualnie obniżyć dom. Warto w tym miejscu wspomnieć, że gdy dom kostka położony jest w miejscu, z którego roztacza się atrakcyjny widok, warto pomyśleć o zaaranżowaniu na dachu tarasu widokowego, a nawet ogrodu. Można wówczas dobudować ściankę attykową, będącą przedłużeniem ściany budynku lub w formie balustrady, która przesłoni stropodach.

Najpopularniejszy dach dwuspadowy

W naszej tradycji najbardziej utrwalony jest dach dwuspadowy. Obecnie to także synonim nowoczesnej bryły domu energooszczędnego i pasywnego, więc nic dziwnego, że doceniają go architekci i inwestorzy. Jego atutem jest łatwość wykonania, a także duża przestrzeń do zagospodarowania pod połaciami. W najprostszej postaci – bez lukarn, facjat czy ryzalitów i wykuszy – najlepiej wypełnia zadania ochronne, ponieważ woda deszczowa (czy śnieg) spływają (zsuwają się) z niego bez przeszkód, jakimi mogą być kosze czy załamania połaci.

Czytaj też: Remont dachu płaskiego

Dach dwuspadowy składa się z dwóch prostokątnych połaci, dlatego łatwo dopasować do niego odpowiednie pokrycie dachowe. Dzięki dużym i regularnym płaszczyznom połaci nie ma dużych strat materiałowych podczas jego budowy. Wariantem dachu dwuspadowego jest dach naczółkowy. To dach, w którym załamano połacie przy obu ścianach szczytowych, tworząc w ten sposób trójkątne naczółki ścinające szczyty. Dzisiaj stosowany jest dość rzadko – spotyka się go na terenach narażonych na silne wiatry zachodnie.

Dach czterospadowy w kilku wariantach

Atrakcyjny jest również dach czterospadowy. Brak ścian szczytowych pozwala wyeksponować efektowne pokrycie dachowe. Z każdej strony połać dachu schodzi nisko, a przy wydatnych okapach wręcz zachodzi na ściany. Dom może przez to wydawać się niższy, co ma zaletę, gdy chcemy go lepiej wtopić w otoczenie.

Najpopularniejszą formą dachu czterospadowego jest dach kopertowy. Składa się z czterech połaci, z których dwie równoległe w kształcie trapezów zbiegają się w kalenicy, a pozostałe dwie mają kształt trójkątów. Na rzucie taki dach przypomina kopertę i stąd właśnie jego nazwa. Podczas remontów domów kostek zbudowanych na planie kwadratu inwestorzy często decydują się na dach namiotowy. Jego atutem jest idealna symetria. Dach namiotowy składa się z połaci w kształcie trójkątów z wierzchołkami stykającymi się w jednym punkcie. Może mieć on różny kąt nachylenia połaci, chociaż najczęściej takie dachy są dość płaskie. Jeśli chcemy zachować piętro i jednocześnie nie zaburzać proporcji domu, dobrym wyborem będzie zastosowanie dachu mansardowego. Nawiązuje on do dachu dwuspadowego i kopertowego jednocześnie. Każda połać składa się z dwóch części nachylonych pod różnym kątem. Dolna część połaci ma duży kąt nachylenia, nawet powyżej 80° – w tym fragmencie dach jest zatem bardzo stromy, w zasadzie zastępuje ścianę zewnętrzną. Część dachu usytuowana powyżej ma łagodny spadek – dach jest bardzo płaski. Jego konstrukcja umożliwia rozbudowę poddasza czy dodanie lukarn.

A może dach wielopołaciowy

Najwięcej możliwości zmiany kształtu dachu daje rozbudowanie starego domu kostki – dobudowanie nowej bryły pozwala na wykonanie dachu wielopołaciowego. Formy dachów wielopołaciowych są połączeniem kilku dachów, które najczęściej krzyżują się ze sobą w kalenicach i koszach. Ważne jest, by różne kształty dachów zostały zestawione harmonijnie. Najbezpieczniejsze jest połączenie dachów o tym samym kształcie, np. dwu- lub czterospadowych. Modne jest zestawienie dachu pulpitowego (lub płaskiego) z kolebkowym. Spójności kompozycji służy także zachowanie tego samego kąta nachylenia wszystkich połaci, jednakowa wysokość kalenic czy zachowanie linii okapu. Gdy budynek składa się z brył o różnej wysokości, kalenice dachów przykrywające poszczególne bryły są także na różnej wysokości, wówczas spójność może wprowadzić np. ustawienie ich pod tym samym kątem. Znaczenie dla uporządkowania rozbudowanej formy dachu ma także sposób połączenia brył o różnej wysokości – tu pomaga zachowanie zasady symetrii.

Przemyślana przebudowa

Zamiana dachu płaskiego i nadbudowa budynku to coraz bardziej popularny sposób kompleksowej modernizacji domów kostek. Nie jest to łatwe zadanie, a na dodatek dość kosztowne, ale naprawdę godne polecenia, ponieważ remont spowoduje, że zyskamy zupełnie nowy architektonicznie budynek. Jest to również dobry sposób na pozbycie się problemów z przeciekającym i zimnym stropodachem. Nadbudowa domu jest możliwa nawet wtedy, gdy strop jest słaby. Można go wzmocnić albo, nie obciążając, wykonać nad nim nowy dach.

Przed opracowaniem projektu budowlanego konieczna jest konsultacja doświadczonego konstruktora, który sprawdzi opcje przebudowy dachu płaskiego, wytrzymałość stropodachu oraz możliwość jego obciążenia. Projekt przebudowy powinien wykonać architekt z uprawnieniami, który dostosuje nowe rozwiązania do już istniejącej konstrukcji. Pamiętajmy, że domy kostki z ubiegłego wieku mogą zaskoczyć nas rodzajem zastosowanych materiałów. Do wstępnych kroków należy również zapoznanie się z planem zagospodarowania przestrzennego oraz otaczającą architekturą. Wiedza ta będzie pomocna przy podejmowaniu decyzji dotyczącej kształtu przyszłej bryły budynku, tak aby architektura nadbudowywanego obiektu harmonizowała z otoczeniem i wpisała się w krajobraz.

Zmiana dachu płaskiego na stromy wymaga wykonania kompletnej więźby dachowej (najczęściej wykonuje się drewnianą konstrukcję, chociaż można zastosować stalową) i nowego pokrycia. Dzięki odpowiedniemu formowaniu więźby dachowej (wybór typu wiązara i kąta nachylenia połaci) możemy zyskać również dodatkową powierzchnię użytkową na poddaszu.

Pod właściwe pokrycie dachu najczęściej jako warstwę ocieplenia stosuje się wełnę mineralną lub szklaną w rolkach bądź płytach (oczywiście należy także zadbać o właściwe ułożenie wszystkich warstw dachu, tj. folii wstępnego krycia i paroizolacji). Jako warstwę ocieplania warto również rozważyć zastosowanie płyt PIR. Natomiast na stropie można zastosować płyty z twardej odmiany styropianu lub wełny mineralnej. Podczas nadbudowy dachu konieczne jest także przebudowanie kanałów wentylacyjnych i dymowych oraz ich prawidłowe wyniesienie ponad nowo powstałą połać – w przypadku kominów z kanałami dymowymi ponad kalenicę dachu.

Bardziej skomplikowana jest modernizacja, gdy warstwy starego stropodachu muszą zostać usunięte. Jest to konieczne w przypadku, gdy warstwa ociepleniowa jest w znacznym stopniu zawilgocona parą wodną, przenikającą przez strop – jeśli nie ułożono na nim paroizolacji. Prace te wymagają użycia ciężkiego specjalistycznego sprzętu oraz magazynowania i wywozu odpadów. Rozbiórka polega głównie na skuwaniu stropodachu za pomocą młotów ręcznych lub mechanicznych, w związku z tym jest uciążliwa dla domowników. Ma jednak tę zaletę, że pozwala na postawienie nieco niższych ścianek kolankowych, na których będzie się opierała konstrukcja dachu stromego. Przy rozbiórce stropodachu musimy zadaszyć dom od nowa, ponieważ został on całkowicie pozbawiony przekrycia. Możemy zdecydować się na najbardziej dla nas komfortowe rozwiązanie – wybudować nad pomieszczeniami dach skośny, rezygnując ze stropu i w ten sposób całkiem zmienić wygląd pomieszczeń na poddaszu. Drugim rozwiązaniem będzie wykonanie nowego stropu, a nad nim konstrukcji dachowej. Jeśli dodatkowo nowo wybudowany dach stromy zaprojektujemy tak, że wygospodarujemy poddasze użytkowe, zyskamy nową przestrzeń mieszkalną.

Pokrycia dachowe

Na dachach stromych można zamontować każdy rodzaj pokrycia, oczywiście pod warunkiem odpowiedniego dostosowania więźby do przewidywanego obciążenia i przestrzegania zaleceń dotyczących kąta pochylenia połaci.

Blachodachówki są bardzo często stosowane jako pokrycie dachowe. Swoją popularność zawdzięczają łatwości montażu, stosunkowo niskiej cenie, bogatej palecie barw i kształtów, szerokiemu zakresowi pochylenia krytych połaci (9–45°). Istotny jest jednak dobór właściwej powłoki ochronnej, dostosowanej do warunków otoczenia. Standardowe powłoki poliestrowe dobrze chronią blachę przy niewielkim zanieczyszczeniu powietrza, natomiast w rejonach przemysłowych i nadmorskich zaleca się układać blachy pokryte powłoką poliuretanową. Wadą pokryć blaszanych jest słabe tłumienie odgłosu deszczu. Może to przeszkadzać osobom szczególnie wrażliwym na hałas, gdy sypialnie znajdują się na poddaszu.

Dachówki cementowe i ceramiczne położone na dachu są nie do odróżnienia. Także ich właściwości są bardzo podobne. O wyborze najczęściej decydują koszty – pokrycia z dachówek cementowych są tańsze od ceramicznych. Dachówki można układać na dachach o nachyleniu połaci 30–60°. Ale przy zagęszczeniu rzędów dachówek lub ułożeniu podkładu z pełnego deskowania i papy, można je również ułożyć na połaciach o mniejszych nachyleniach. Drobnowymiarowe elementy ułatwiają pokrycie skomplikowanych powierzchni, w tym również łukowych. Dachówki dobrze tłumią hałas, są odporne na zanieczyszczenie powietrza.

Gonty bitumiczne to lekkie i trwałe pokrycie dachów o pochyleniu 12–75°, które mocuje się do sztywnego podłoża z desek lub płyt. Właśnie konieczność wykonania takiego podkładu sprawia, że znacznie wzrastają koszty pokrycia, mimo stosunkowo tanich gontów. Sprawdzają się one dobrze w różnych warunkach użytkowania.

Faliste płyty bitumiczne są najtańszym, a jednocześnie trwałym pokryciem dachowym. Płyty montowane są podobnie jak blachodachówki – nie wymagają więc pełnego podkładu. Dzięki elastyczności materiału są odporne na gradobicie, a w razie potrzeby łatwo poddać je renowacji.

***

Do domów energooszczędnych i pasywnych

Płyty PIR stosowane do ocieplenia dachów odznaczają się doskonałą izolacyjnością cieplną – 0,022–0,028 W/(m·K), chociaż niektórzy producenci oferują płyty izolacyjne o współczynniku przewodzenia ciepła nawet 0,019 W/(m·K). Dzięki tak niskiemu współczynnikowi λ można zastosować cienką warstwę termoizolacji i jednocześnie zrealizować budynek charakteryzujący się małym zużyciem energii oraz niskimi kosztami eksploatacji (na ogrzewanie zimą czy chłodzenie latem), zapewniający wysoki komfort cieplny. Ponadto płyty PIR są wytrzymale na ściskanie i rozciąganie, odporne chemicznie oraz na rozwój grzybów, pleśni, owady czy gryzonie, nienasiąkliwe, a także lekkie. Zachowują swoje właściwości do końca użytkowania budynku. Co ważne, płyty PIR można montować o każdej porze roku, bez względu na panujące na zewnątrz warunki atmosferyczne, a prace ociepleniowe przebiegają szybko i bez problemów. Warto podkreślić, że materiał ten podlega pełnemu recyklingowi, a jego użytkowanie nie wpływa negatywnie na środowisko naturalne i jest całkowicie bezpieczny dla zdrowia ludzi.

***

Niezbędny system rynnowy

Zmiana kształtu czy też nadbudowa dachu domu kostki związana jest z zamontowaniem systemu rynnowego. Na dachach stromych orynnowanie instalowane jest na krawędziach okapów, a rury spustowe prowadzi się po wierzchu ściany. Orynnowanie najczęściej wykonuje się z nieplastyfkowanego polichlorku winylu (PVC) lub stali powlekanej barwną powłoką ochronną. Oba te materiały są tak samo popularne i wybór konkretnego systemu rynnowego często związany jest z dostępną barwą oraz kształtem poszczególnych elementów. Zasadniczo o zastosowaniu określonego systemu rynnowego powinny decydować warunki jego eksploatacji. Rynny z tworzyw sztucznych charakteryzują się dość ograniczoną odpornością na działanie wysokich temperatur – dlatego lepiej nie montować rynien w ciemnych kolorach na silnie nasłonecznionych dachach, gdyż z czasem mogą zmienić barwę i się odkształcić. Natomiast rynny metalowe, ze względu na możliwość uszkodzenia powłoki ochronnej, nie powinny być montowane na domach, w pobliżu których rosną drzewa, bo ich gałęzie podczas wiatru mogą ocierać się o orynnowanie.

***

Zalety zmiany kształtu dachu

• • • Uzyskanie większego pochylenia połaci dachowej pozwala na większą kontrolę spływającej wody deszczowej niż przy dachu płaskim.
    • Istniejący dach spełnia funkcję dachu tymczasowego, chroniącego przed czynnikami atmosferycznymi w trakcie trwania remontu dachu.
    • Jeśli zmiana kształtu dachu związana jest z dobudową poddasza, zyskujemy większą przestrzeń mieszkalną.
    • Koszty utrzymania i konserwacji nowego dachu są minimalne.
    • Przez nowy dach nie ucieka ciepło z domu, przez co zmniejszają się rachunki za ogrzewanie, a zwiększa się komfort użytkowania domu.
    • Nowy dach powoduje, że dom jest bardziej atrakcyjny i nowoczesny.