Wymagania w zakresie wykonywania rolowanych pokryć dachowych

Projektowanie i wykonawstwo rolowanych pokryć dachowych powinny uwzględniać szereg zróżnicowanych wymagań dotyczących przygotowania podłoża, spadków pokrycia dachowego czy też odprowadzenia wody opadowej. Wybrane wymagania w tym zakresie zawarte są zróżnicowanych publikacjach inżynierskich.

Na podstawie wytycznych [1] można stwierdzić, że podstawowe zalecenia to:

• spadki koryt dachowych nie powinny być mniejsze od 1,5% i powinny zapewniać swobodny odpływ wody opadowej,
• nie należy stosować koryt o przekroju prostokątnym,
• obróbki blacharskie powinny być dostosowane do rodzaju pokrycia,
• obróbki blacharskie z blachy stalowej i stalowej ocynkowanej powinny być wykonywane z blachy gr. 0,5-0,6 mm,
• przy wykonywaniu obróbek blacharskich należy pamiętać o konieczności zachowania dylatacji.

Przy wykonywaniu podłoża należy przestrzegać następujących wymagań ogólnych:

• podłoża pod pokrycia z papy powinny odpowiadać wymaganiom podanym w normie PN-80/B-10240 [2], zaś w przypadku podłoży nieujętych w normie wymaganiom podanym w aprobatach technicznych,
• na połaciach o pochyleniu minimalnym, a także w korytach odwadniających o takim spadku należy uwzględniać ugięcie konstrukcji nośnej pod działaniem obciążeń oraz tolerancje montażowe,
• powierzchnia podłoża powinna być równa, prześwit pomiędzy powierzchnią podłoża a łatą kontrolną o długości 2 m nie może być większy niż 5 mm,
• płyty izolacji termicznej powinny być zabezpieczone przed zawilgoceniem wodą zarobową z zaprawy cementowej lub wodą z opadów atmosferycznych albo wodą pochodzącą z pielęgnacji warstw podłoży cementowych,
• podłoże musi mieć taką wytrzymałość i sztywność, żeby pod wpływem nacisków zewnętrznych nie wystąpiło uszkodzenie pokrycia dachowego.

W przypadku podłoży z desek powinny być spełnione następujące wymagania szczegółowe:

• deski powinny być impregnowane przed zagrzybieniem i ułożone stroną dordzeniową ku górze, każda deska powinna być przybita do krokwi dwoma gwoździami, wilgotność desek nie powinna być większa niż 21%,
• podłoże powinno być wykonane z desek o maksymalnej szerokości 15,0 cm,
• czoła desek powinny stykać się na krokwiach, deski należy układać na pióro i wpust lub na przylgę szczeliny między deskami, nie powinny być większe niż 2 mm. Nie dopuszcza się w deskach otworów po sękach o średnicy większej niż 20 mm.

Określenie średniej trwałości dachu z pokryciem typu rolowego - papy lub membrany z folii typu PCV

Dla prawidłowo wykonanego dachu, którego warstwę wierzchnią stanowią pokrycia typu rolowego (papy i folie wierzchniego krycia), można z dużym przybliżeniem określić trwałość, czyli czas użytkowania przy niepogorszonych parametrach ich użytkowania.

Na trwałość pokrycia dachowego mają wpływ następujące czynniki:

• oddziaływanie środowiska zewnętrznego,
• jakość materiału wierzchniej warstwy i jego odporność na środowisko, w tym zasadniczo odporność na promieniowanie UV,
• technologia wykonania poszczególnych warstw dachu - powinna być ona zgodna z zaleceniami producenta.

Producenci pokryć dachowych typu membrana PVC nie zalecają stosowania w uwarstwieniu dachu warstw papowych zawierających substancje ropopochodne, z uwagi na silne niekorzystne oddziaływanie lotnych związków na warstwę pokrycia.

Istotne szczegóły połączeń elementów pokrycia dachowego

Instrukcja ITB nr 461/2011 [3] przedstawia rozwiązania wykonywanych pokryć dachowych wraz z obróbką blacharską zgodnie z obowiązującą sztuką budowlaną. Określa ona m.in. powiązanie prawidłowo wykonanego układu warstw przekrycia dachowego z przewidywanym okresem użytkowania (TAB. 1).

Na RYS. 1 widać, że główne pokrycie dachowe, łącząc się z attyką, znajduje się pod warstwą pokrycia wychodzącego spod obróbki blacharskiej. W budynku opisanym w dalszej części artykułu przedstawione połączenie wykonano odwrotnie.

Na RYS. 2 pokazano przykładowe rozwiązanie obróbki dekarskiej kominów, ścian części wyższych.

RYS. 3 ukazuje przykładowy sposób uszczelnienia wywiewki kanalizacyjnej;

Rozwiązania projektowe a rzeczywistość - studium przypadku

• Rozpatrujemy przypadek hali przemysłowej zlokalizowanej na terenie Górnego Śląska.
• Nad częścią socjalną zaprojektowano dach drewniany, krokwiowy, z drewna iglastego klasy C27.
• Projektowane krokwie oparto na ścianach za pośrednictwem murłaty lub wpięto do żeber stalowych płatwi. Murłaty mocowano do szpilek o średnicy Ø  12 mm w rozstawach osiowych co ok. 2,5 m.
• Pomiędzy murłatą a wieńcem wykonano przekładkę z asfaltowej papy izolacyjnej.
• Wbudowano drewno zaimpregnowane środkiem solnym Fobos M-2.
• Na krokwiach wykonano poszycie z desek na zakład polski.
• Rozwiązanie projektowe przewidywało krycie dachu nad całą powierzchnią blachą trapezową T-35/0,75, ocynkowaną i zabezpieczoną antykorozyjnie warstwą lakieru poliestrowego gr. 25 um.

Projektowane warstwy dachu od góry:

• blacha trapezowa,
• wiatroizolacja,
• wełna szklana gr. 16 cm (pomiędzy krokwiami),
• paroizolacja,
• deskowanie 25 mm,
• suchy tynk gipsowy.

Charakterystykę stanu istniejącego, dla celów niniejszego artykułu, przedstawiono na podstawie wizji lokalnych przeprowadzonych w okresie letnim.

W trakcie oględzin dach nad częścią socjalną był w całości zabezpieczony folią budowlaną PVC położoną luzem i dociśniętą za pomocą worków z kruszywem otoczkowym (w celu zabezpieczenia pomieszczeń biurowych przed wodą opadową).

Pozostałości opisanej folii widać na attyce (FOT. 1). Po zdjęciu tymczasowej foli stwierdzono występowanie pokrycia dachowego w postaci membrany dachowej PVC.

Ze względu na zróżnicowanie pokrycia dachowego w stosunku do rozwiązań zawartych w dokumentacji projektowej stwierdzono konieczność weryfikacji uwarstwienia dachu nad częścią socjalną. W tym celu wykonano kontrolne odkrywki, które zostały udokumentowane fotograficznie. Usytuowanie miejsc wykonania odkrywek przedstawiono na RYS. 4 oraz FOT. 2, FOT. 3, FOT. 4, FOT. 5 i FOT. 6.

Odkrywka nr 1 została wykonana w miejscu występowania znacznego ugięcia pokrycia dachowego przy attyce (FOT. 2).

Pod pokryciem z membrany PVC stwierdzono:

• występowanie geowłókniny poliestrowej,
• jednej warstwy papy oraz deskowania pełnego gr. desek 32 mm,
• krokwie o wys. 22 cm z wypełnieniem z wełny mineralnej.

W miejscu największego ugięcia stwierdzono uszkodzone, zbutwiałe i zagrzybione deski (biały nalot).

Na warstwie papy od strony wewnętrznej, tj. deskowania, stwierdzono znaczną ilość skroplin wody, widocznych na FOT. 2.

Odkrywka nr 2 (FOT. 3) została wykonana w miejscu występowania uszkodzenia mechanicznego pokrycia dachowego.

W celu weryfikacji występujących uszkodzeń odsłonięto fragment membrany dachowej.

Pod uszkodzeniem mechanicznym membrany stwierdzono występowanie łącznika mechanicznego, niezabezpieczonego przed uszkodzeniem warstwy wierzchniej pokrycia, z wadliwie zamocowanym wkrętem, którego główka nie zlicowała się z zabezpieczającą podkładką.

Odkrywka nr 3 została wykonana w miejscu występowania kolejnego znacznego ugięcia pokrycia dachowego. Pod ciężarem osoby poruszającej się po dachu ugięcie odkrytego deskowania dochodziło do 1 cm (FOT. 4). W miejscu odkrywki nr 3 nie stwierdzono zawilgocenia geowłókniny, papy i deskowania.

Odkrywka nr 4 została wykonana w miejscu występowania kolejnego uszkodzenia mechanicznego pokrycia dachowego (FOT. 5). W celu weryfikacji występujących uszkodzeń odsłonięto fragment membrany dachowej. Pod uszkodzeniem mechanicznym membrany nie stwierdzono łączników mechanicznych mogących mieć wpływ na zaistniałe uszkodzenie.

Odkrywka nr 5 została wykonana w obrębie koryta dachowego (połączenie połaci dachu i koryta). Stwierdzono występowanie blachy ocynkowanej w narożu połaci i koryta dachowego. Blacha ze śladami korozji oraz skorodowane gwoździe. Ze względu na brak dokładnego przylegania blachy do połaci dachowej woda nie ma lokalnie możliwości swobodnego wpływu do koryta (FOT. 6).

Badania makroskopowe - uszkodzenia

Ocena stanu technicznego połaci dachowej nad częścią administracyjno-biurową polegała na wizual­nym przeglądzie połaci budynku, ze szczególnym uwzględnieniem występujących uszkodzeń pokrycia dachowego oraz elementów towarzyszących, w tym np. wykończeń obróbki blacharskiej przyległych fragmentów dachu.

Opisane poniżej uszkodzenia dotyczą fragmentu dachu pokrytego membraną PVC.

Stwierdzono występowanie m.in. następujących uszkodzeń od strony zewnętrznej - powierzchnia dachu:

• niewłaściwe połączenie membrany dachowej w obrębie attyki,
• uszkodzenia punktowe membrany PVC,
• miejscowy brak przylegania membrany dachowej do konstrukcji deskowania dachu, lokalnie ślady po zastoinach wody w miejscu połączenia połaci dachu i koryta,
• zastoiny wody w korycie odpływowym (brak zapewnienia odpowiedniego spadku),
• lokalnie rozszczelnienie się połączeń membrany,
• korozja obróbek blacharskich oraz brak odpowiedniego wykończenia obróbek,
• miejscowe zacieki korozyjne,
• lokalnie brak odpowiedniego zakończenia pokrycia dachowego.

Wszystkie zdiagnozowane nieprawidłowości udokumentowano fotograficznie.

Inne uszkodzenia i nieprawidłowości stwierdzone podczas wykonywania przeglądu:

• brak odpowiedniego montażu obróbki blacharskiej przy ściankach attykowych - lokalny styk obróbki i pokrycia,
• brak właściwego przylegania pokrycia dachowego do ścianki attykowej oraz obróbki blacharskiej przy połączeniu ściany attykowej z połacią dachową,
• nieszczelności przy wykończeniach ściany attykowej,
• brak odpowiedniego połączenia koryta lejowego (odwodnienie zewnętrzne dachu) z połacią dachową – brak wykształcenia odpowiedniej obróbki blacharskiej przy tego typu łączeniach,
• brak wykształcenia odpowiedniego spadku dla koryta lejowego - zastoiny wody.

Celem stwierdzenia wpływu istniejących uszkodzeń zewnętrznych na stan elementów konstrukcyjnych i izolacji termicznej dokonano odsłonięcia części sufitu podwieszonego od strony wewnętrznej, podczas którego stwierdzono:

• ślady po zawilgoceniach sufitu i przylegających ścian,
• zawilgoconą wełnę mineralną,
• zróżnicowany rozstaw krokwi - do ok. 110 cm.

Wnioski

Na podstawie analizy dokumentacji projektowych, przeprowadzonych badań makroskopowych oraz analizy wymogów dotyczących stosowania wybranych pokryć dachowych można przedstawić następujące wnioski:

1. Zastosowane rozwiązanie fragmentu dachu nad częścią socjalną jest niezgodne z dokumentacją projektową, m.in. zmieniono:

• rodzaj pokrycia dachowego,
• rozstaw krokwi drewnianych (w obliczeniach przyjęto, iż maksymalny rozstaw krokwi wynosi 100 cm, rozwiązanie takie skutkuje większym niż założono w projekcie ugięciem konstrukcji dachu),
• spadki dachu w rejonie pokrycia folią PVC - projekt przewidywał znacznie większe nachylenie połaci (ok. 23°). Zwiększone w projekcie nachylenie tego fragmentu dachu zapewniało prawidłowy spływ wody opadowej. Obecne spadki w kierunku koryta odpływowego nie przekraczają 10°, w połączeniu z lokalnymi nadmiernymi ugięciami mogą powodować niedopuszczalne powstawanie zastoin wodnych.

2. Rozwiązanie zamienne w postaci membrany PVC wykonano niezgodnie ze sztuką budowlaną, m.in.:

• wykonane pokrycie dachowe w postaci folii z PVC nie jest połączone z innymi elementami dachu (kominki wentylacyjne, ogniomury, krawędzie dachu, inne obróbki blacharskie) w sposób zgodny ze sztuką budowlaną. Istniejące połączenia są wykonane niestarannie i nie zapewniają pełnej szczelności na wnikanie wody opadowej,
• układ warstw w tym ułożenie papy na deskowaniu nie jest zgodny z instrukcją producenta folii dachowych, zastosowanie papy prawdopodobnie osłabiło odporność mechaniczną ułożonej warstwy wierzchniej, przyspieszając proces starzenia materiału PVC, a w konsekwencji zmniejszenie elastyczności oraz odporności na oddziaływanie środowiska zewnętrznego (promieniowanie UV, gradienty temperatur itp.) i uszkodzenia mechaniczne wynikające z normalnej eksploatacji dachu,
• wykonane koryto odwadniające jest niezgodne z wymogami oraz nie zapewnia prawidłowego odprowadzenia wody z połaci dachowej.

Zalecenia

Na podstawie analizy stanu technicznego dachu, uwzględniając przedstawione wnioski dla przedmiotowego obiektu zalecono wykonanie kompleksowego remontu dachu wraz z wymianą pokrycia dachowego.

Ze względu na przedstawione wnioski zaleca się wykonanie pokrycia dachowego zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją projektową (pokrycie z blachy), które to pokrycie nie wykazuje nad pozostałą częścią budynku nieprawidłowości związanych z jego szczelnością.

Literatura

1. "Izolacje budowlane: nowe technologie, projektowanie, wykonawstwo, regulacje prawne" pod red. prof. dr. hab. inż. Zbigniewa Ściślewskiego, Verlag Dashofer, Warszawa 2003.
2. PN-80/B-10240, "Pokrycia dachowe z papy i powłok asfaltowych. Wymagania i badania przy odbiorze".
3. B. Francke, "Wymagania w zakresie projektowania wykonania i odbioru pokryć dachowych z wyrobów rolowych (elastycznych wyrobów wodochronnych)", Instrukcja ITB 461/2011.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!