Gont bitumiczny a wentylacja dachu

Wady dachów pokrytych gontami bitumicznymi (FOT. 1) wynikają z wykonywania ich bez wentylacji oraz ze stosowania najprostszych i najtańszych materiałów.

Większość wadliwych dachów pokryto w ten sposób, że na zwykłe deski budowlane przybite do więźby dachowej (stanowiące poszycie) mocowano gonty bitumiczne. Poddasze pod spodem wykorzystywano do celów mieszkalnych, rzadziej było strychem.

W obu wersjach poszycie nie było jednak wentylowane od spodu. W rezultacie deski pokryte papą podkładową gromadziły skropliny pary wodnej napływającej z wnętrza budynku.

W zależności od ilości wilgoci (pogody, wielkości budynku, sposobu jego wykorzystywania itp. czynników) oraz stopnia zawilgocenia samych desek w momencie montażu ulegały one wypaczaniu, a z czasem również gniciu.

Brak wentylacji dachu powoduje, że poszycie pod gontem w zimnych porach roku nadmiernie się nawilża, a w suchych tylko częściowo wysycha. W rezultacie rok po roku przybywa wilgoci.

Wysychanie częściowe wywołane jest ruchem powietrza przez różnego rodzaju niekontrolowane szczeliny, okienka, klatki schodowe itp. i charakteryzuje się przypadkową skutecznością. W jednym miejscu poddasza jest dużo wilgoci, a w innym mniej.

Ruchy powietrza powodują przenoszenie wilgoci do góry dachu, co po schłodzeniu powietrza atmosferycznego (jesienią, zimą, wiosną, a latem w nocy) wywołuje większe zawilgocenie dachu w strefie pod kalenicami.

W takich warunkach deski stale zmieniają wymiary i się wypaczają. To zmienia ich wzajemne położenie na krawędziach (RYS. 1), szczególnie gdy deski nie są łączone ze sobą na pióro i wpust. W efekcie powstaje zjawisko określane klawiszowaniem poszycia (desek, płyt drewnopochodnych).

Gont na uskokach wywołanych klawiszowaniem i pod wpływem wiatru traci przyczepność i jest ucinany (łamany) na zasadzie zginania zmęczeniowego (FOT. 2, FOT. 3 i FOT. 4). Zjawisko to jest szczególnie widoczne w porach roku, w których występują jednocześnie spadki temperatury i silny wiatr.

Spadki temperatury działają podwójnie: powstają skropliny zwiększające zawilgocenie podłoża i wzrost wysokości uskoków miedzy deskami (lub płytami) i jednocześnie usztywniają gont. Z tego powodu gonty bitumiczne wykonane z bitumów modyfikowanych polimerami są mniej wrażliwe na to zjawisko niż te wykonane ze zwykłego (tańszego) bitumu oksydowanego.

Opisywane błędy bardzo często występują na dachach remontowanych, ponieważ gont bitumiczny jest bardzo chętnie układany na gotowym starym poszyciu z desek - z powodu cen i łatwości krycia dachów o złożonych kształtach.

Prawidłowe rozwiązania

Gont bitumiczny jest papą pociętą na mniejsze fragmenty (płaty), które w dolnej strefie mają różne kształty przypominające dachówki, deseczki, gonty.

Płaty przybija się do podłoża uszczelnionego papą podkładową (lub matą bitumiczną) na zakład - brzeg dolny jest widoczny, a górna krawędź jest zasłonięta przez wyżej zamocowany płat. Płaty są więc ułożone jeden na drugim i leżą na poszyciu pod kątem mniejszym niż poszycie i tworzą między sobą szczeliny o przekroju trójkątnego klina. To powoduje szczególną wrażliwość gontu na dodatkowe uskoki podłoża.

Pokrycie to służy najdłużej na płaskich, sztywnych podłożach (poszyciach) wykonanych z suchych i sezonowanych desek łączonych na pióro i wpust (podłogówka), płytach drewnopodobnych (sklejkach, OSB itp.), łączonych na stykach za pomocą specjalnych spinek w kształcie litery H, ułożonych w systemie dachu wentylowanego ze szczeliną wentylacyjną powodującą stały przepływ powietrza atmosferycznego pod poszyciem wykonanym z wymienionych materiałów.

Wentylacja dachu jest prawidłowa, gdy w okapie jest wlot a pod kalenicą wylot ze szczeliny znajdującej się między termoizolacją dachu a jego poszyciem (RYS. 2 i RYS. 3).

Często zapomina się o tym i montuje w przypadkowych miejscach kominki wentylacyjne, które wymieniają powietrze w niewielkiej odległości od siebie, ponieważ nie stanowią wylotu dla powietrza wpadającego pod poszycie przez wlot znajdujący się w okapie.

Z tego powodu różnice temperatury nie wywołują stałych co do kierunku i natężenia przepływów powietrza wewnętrznego przez pojedyncze kominki. Przez takie kominki powietrze wpływa lub wypływa na zasadzie przypadku i jest wymieniane w odległości ok. 1 m od środka otworu.

Dostarczane w ten sposób powietrze może osuszać, ale również nawilżać poddasze. Zależy to wyłącznie od kierunku wiatru i wilgotności powietrza. Efekt jest bardzo dobrze widoczny na dachu pokazanym na FOT. 2, FOT. 3 i FOT. na górze.

W szczelinie wentylacyjnej (z wlotem i wylotem) ruch jest natomiast stały, ponieważ jest wywołany ciągiem termicznym, a wiatr tylko go wspomaga. Prędkość przepływu powietrza zależy od różnicy temperatury i wilgotności powietrza w szczelinie (lub na poddaszu) i powietrza atmosferycznego. Prawidłowo wykonane szczeliny obejmują cały dach i dlatego osuszają go w skali całego roku.

Prawidłowa wentylacja

Wykonanie pokrycia z gontów na dachu o poddaszu niemieszkalnym, w którym termoizolacja leży na stropie jest bardzo łatwe. Przestrzeń znajdująca się pod poszyciem stanowi jednocześnie bufor (zbiornik wyrównawczy) dla wilgoci i miejsce przepływu powietrza atmosferycznego usuwającego nadmiary wilgoci. Otwory wlotowe i wylotowe mogą być umieszczone w różnych miejscach, w zależności od kształtu budynku i dachu (RYS. 2).

Dużo trudniej wykonać prawidłową wentylację, gdy poddasze jest mieszkalne (RYS. 3).

Szczelina wentylacyjna musi znajdować się wtedy między poszyciem a termoizolacją ułożoną między belkami więźby dachowej.

Wlot musi być wykonany w okapie dachu a wylot na kalenicy. Można go wykonać na wiele sposobów - w tym na dwa sposoby pokazane na RYS. 3. Wylot może być na kalenicy w postaci podniesionych na kratkach osłonowych gąsiorach lub jako kominki wentylacyjne (np. takich jak na FOT. 3 i FOT. 4) oraz może być w ścianach szczytowych, gdy przestrzeń nad jętkami wykorzysta się jako zbiornik pośredni powietrza wentylującego (lewa strona RYS. 3).

Jedną z zalet pokrycia z gontów bitumicznych jest łatwość jego zastosowania na dachach o złożonych kształtach i z połaciami o różnym nachyleniu. Takie kształty często utrudniają jednak wentylację dachu.

Dobrym przykładem takich utrudnień są: komin, okno dachowe czy lukarna, które zagradzają przepływ powietrza w szczelinach wentylacyjnych ograniczonych krokwiami z boku, termoizolacją z dołu i deskowaniem (poszyciem) od góry (RYS. 4, RYS. 5 i RYS. 6).

Najprostszym sposobem rozwiązującym ten problem jest zbudowanie wlotu przed przeszkodą (RYS. 4) i wlotu za przeszkodą. Nie zawsze jednak jest to możliwe. Na przykład nie powinno się tego robić w przypadku kominów, za którymi nie może być żadnego wlotu ze względu na zaleganie śniegu. Na szczęście kominy są zwyczaj w górnej części połaci i wlot może nie być już potrzebny.

W wielu krajach, w których gont bitumiczny jest popularny, wentylację zapewniają perforowane koryta wykonane z tworzyw sztucznych (np. z XPS) lub metalowe płaskowniki wygięte w kształcie litery U z szeroką podstawą, których wysokość nie przekracza 5 cm.

Tak przygotowane materiały dystansujące montuje się do krokwi przed deskowaniem. Po ułożeniu pokrycia na poszyciu w trakcie prac wewnętrznych dociska się do tych koryt lub płaskowników wełnę. Utworzona w ten sposób szczelina ma wloty i wyloty. Wyloty są najczęściej wykonane w postaci specjalnych gotowych nakładek wentylacyjnych montowanych na kalenicy lub narożu, na które przykleja się pasy gontu bitumicznego. Wentylację najłatwiej wykonać, gdy jest przewidziana w projekcie.

W Polsce wypracowano metodę, która jest jeszcze lepsza niż koryta wentylacyjne, ale musi być uwzględniona w projekcie. Polega ona na zastosowaniu wysoko paroprzepuszczalnych membran wstępnego krycia (MWK) ułożonych na więźbie dachowej w ten sam sposób co na dachach krytych pokryciami leżącymi na łatach.

Różnica polega na tym, że poszycie jest przymocowane do kontrłat (RYS. 5), które mają różną długość, dobraną tak, aby możliwe były przepływy powietrza wentylującego między szczelinami w strefach blokowanych przez kominy, okna dachowe lub lukarny. Tego typu kontrłaty nazywane są klockami i muszą mieć odpowiednie wymiary, aby wytrzymać montaż poszycia.

Dużo trudniej wykonać wentylację, gdy zmienia się przeznaczenie poddasza typu strych na mieszkalne. Wtedy szczelinę wentylacyjną wykonuje się od spodu istniejącego już poszycia i przymocowuje materiał dystansujący do krokwi za pomocą listewek przybijanych do boku krokwi (RYS. 6). Ta metoda ma sens tylko wtedy, gdy możliwe jest wykonanie szczeliny nad murłatą i otworów wlotowych w okapie. Często jest to bardzo trudne lub wręcz niemożliwe.

W większości tak remontowanych dachów wyloty na kalenicach i narożach można w różny sposób zrobić, jednak bez sprawdzenia możliwości wykonania szczeliny nad murłatą nie warto się za to brać. W tym sposobie najlepszym materiałem dystansującym są MWK, ale czasami stosuje się również siatki. Pokazana metoda wykonania wentylacji dachu, na którym ma być pokrycie zamocowane na poszyciu dotyczy wielu rodzajów pokryć.

Na uszczelnionym poszyciu można również zamocować kontrłaty i łaty. Takie systemy są znane jako pokrycia z dachem spodnim, wymaganym przy nisko nachylonych dachach krytych dachówkami, blachodachówkami i innymi pokryciami.

Podsumowanie

Jest wiele sposobów na prawidłowe wykonanie dachów. Problemy, jakie się mogą pojawić, wynikają z fałszywie pojętego oszczędzania inwestorów lub budujących się, tanich materiałów i uproszczonych sposobów wykonania. Tymczasem współczesna technika i materiały budowlane pozwalają zbudować dachy tak, by służyły kilkadziesiąt lat bez większych remontów. Trzeba tylko wykonać odpowiedni projekt, wynająć dekarzy i kupić odpowiednie materiały.

Po wyliczeniu prostego bilansu zysków i strat obejmującego kilkudziesięcioletnie okresy eksploatacji okazuje się, że oszczędność polega na wybraniu solidności i przemyślanych rozwiązań.

Literatura

1. K. Patoka, "Wentylacja dachów i stropodachów", DW Medium, Warszawa 2010.
2. K. Patoka, "Stopnie szczelności pokrycia", "IZOLACJE", nr 5/2014.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!