Gdzie wykorzystuje się wysoką paroprzepuszczalność MWK

MWK stosowane są głównie jako warstwa uszczelniająca pokryć dachowych, takich jak dachówki i blachy układane na łatach. Dzięki ich wysokiej paroprzepuszczalności można je układać na styk z termoizolacjami wkładanymi między belkami więźby dachowej (RYS. 1).

To pozwala konstruować dachy z jedną szczeliną wentylacyjną utworzoną przez kontrłaty (RYS. 2) i jest przyczyną ich światowej popularności – takie dachy są bardzo sprawne, trwałe i energooszczędne (gdy się je dobrze wykona).

Warunki prawidłowego działania MWK

Takie układy materiałowe, jak pokazane na RYS. 1, 2, 3, działają prawidłowo, gdy spełnione są dwa warunki podstawowe:

• pokrycie jest wentylowane dzięki przepływowi powietrza atmosferycznego nad MWK – odbiera ono parę wodną przepływającą przez membranę,
• skropliny i drobne przecieki spływają po MWK poza dach w okapie i nie wpadają do środka dachu – dlatego MWK musi stanowić szczelną powłokę dla wody.

Sposób układania MWK jest w takich dachach bardzo prosty:

• membrany mocuje się do krokwi i dociska kontrłatami (można je zamocować spinkami lub gwoździami o płaskim łebku),
• warstwę uszczelniającą tworzą poziome pasma membrany łączone na zwykły zakład (RYS. 3) lub klejone pasma pionowe (metoda stosowana najczęściej przy remontach dachów),
• wszelkie przejścia różnych instalacji przez pokrycie dachu (kominy, kominki, okna, wyłazy itp.) muszą być połączone z MWK szczelnie (przez sklejenie) lub osłonięte rynienką odprowadzającą skropliny na MWK znajdującą się z boku instalacji.

Jednak taki prosty sposób zamocowania MWK gwarantuje prawidłowe działania układu materiałowego tylko w pewnym zakresie nachylenia. Przy niskich kątach pochylenia dachu spełnienie dwóch podstawowych warunków (wentylacji i spływu) wymaga wykonania wielu dodatkowych zabiegów.

Dlatego układanie MWK przy niskich kątach nachylenia musi odbywać się według innych zasad, które powinny być uwzględnione już w fazie projektu [1]. Jeżeli więc dach ma niskie nachylenie, to w projekcie powinny być określone szczegóły uwzględniające dodatkowe elementy, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wentylacji pokrycia i zapewniające spływ skroplin i drobnych przecieków spływających po MWK poza okap dachu.

Im MWK ma niższą gramaturę (ciężar powierzchniowy [g/m²]), tym jej stosowanie na niskich pochyleniach jest bardziej problematyczne. Dlatego w dachach o niskim nachyleniu z zasady powinno się stosować MWK tym grubsze (o większej gramaturze), im niższa jest wartość tego kąta.

Zakres nachyleń, w których może być zastosowana MWK, zależy od jej elastyczności i wytrzymałości. Dlatego każdy producent powinien określać go indywidualnie.

Z wielu powodów bezpieczną dolną granicą nachylenia, przy którym można układać MWK na zwykłych zasadach (na zakład i przy normalnej wysokości kontrłaty min. 4 cm), jest kąt 20° (36,4%). Poniżej tej wartości powinno się już zwiększać szczelność powłoki (kleić zakłady, uszczelniać kontrłaty – FOT.) i powiększać wysokość szczeliny wentylacyjnej (kontrłaty).

Dodatkowo wloty (RYS. 4) i wyloty (RYS. 5 – wysoka kalenica) muszą mieć specjalną konstrukcję. Im niższy kąt nachylenia, tym większe muszą być wymagania co do szczelności [2] (w tym większa grubość MWK) i większa wysokość szczeliny.

Określenie tych podstawowych zasad układania MWK jest warte przypomnienia, gdyż większość innych zastosowań membran wymaga podobnych sposobów ich układania.

MWK na poszyciach

Poszycia to sztywne podkłady pod różnego rodzaju pokrycia, które mogą być wykonane z: desek, sklejki, płyt wiórowych (np. OSB). Pokrycia mogą być mocowane bezpośrednio na poszyciu (RYS. 6, 7, 8) lub mogą leżeć na ołatowaniu (łatach z kontrłatami – RYS. 9, 10) przymocowanym do poszycia1.

Ułożenie MWK na deskowaniu ma zupełnie inny sens niż na płytach OSB lub sklejce. OSB i sklejki nie przepuszczają pary wodnej w takiej ilości, aby można było bez zagrożenia szybkiego zawilgocenia dachu ułożyć termoizolację na styk do nich. Dlatego układane na nich membrany pełnią tylko funkcję uszczelnień połączeń płyt. Natomiast deski, jeżeli nie są zbyt szerokie, przepuszczają parę wodną głównie przez szczeliny między nimi.

Zakłada się, że gdy deski nie mają szerokości większej niż 11 cm oraz gdy nie są łączone na pióro i wpust, szczeliny między nimi zapewniają na tyle dobry przepływ pary wodnej, aby można było ułożyć termoizolację na styk z deskami, na których może być wtedy zamocowana MWK.

Taki układ na pewno będzie miał mniejszą sprawność w przekazywaniu pary wodnej niż przy typowym zastosowaniu, w którym MWK leży bezpośrednio na termoizolacji, ale nie spowoduje zawilgocenia dachu. Po prostu wilgoć będzie przechodziła przez deski dłużej.

Z powodu znikomej paroprzepuszczalności, porównywalnej do folii paroizolacyjnych, płyty OSB i sklejki zamontowane w dachach w domach z poddaszami mieszkalnymi wymagają zbudowania szczeliny wentylacyjnej pod nimi (RYS. 10).

MWK układane na takich poszyciach paroizolacyjnych pełnią taką samą funkcję, jak na sztywnych płytach termoizolacji „nakrokwiowych” typu PUR lub PIR, gdzie stanowią warstwę uszczelniającą połączenia między poszczególnymi płytami. Ich wysoka paroprzepuszczalność wykorzystywana jest jedynie do odprowadzania wilgoci, jaka dostaje się pod membrany w miejscach mocowania pokrycia. Ma to szczególnie duże znaczenie w pokryciach mocowanych wieloma gwoździami, np. w wypadku łupka (RYS. 8).

MWK jako materiał dystansujący

Taki dach z poszyciem wykonanym z OSB lub sklejki z przestrzenią lub szczeliną wentylacyjną pod poszyciem (RYS. 6, 7, 8, 9, 10) nazywa się dachem wentylowanym. Utworzenie szczeliny wentylacyjnej w dachu budynku z poddaszem mieszkalnym wymaga użycia materiału dystansującego wełnę mineralną od poszycia.

Przy nachyleniach dachu powyżej 25° wełna ułożona między belkami więźby wymaga ograniczenia jej osuwania się pod wpływem własnego ciężaru za pomocą materiału, który tworzy dolną ściankę szczeliny wentylacyjnej. Takim materiałem dystansującym wełnę może być: sznurowanie, siatka, włóknina lub MWK.

Wysokoparoprzepuszczalne membrany stanowią najkorzystniejszy wariant, ponieważ ograniczają dopływ wilgoci z powietrza do wełny oraz zapobiegają przewiewaniu wełny i dachu. Dzięki zastosownaiu MWK można wykonać dystans kształtujący szczelinę wentylacyjną na dwa sposoby.

Pierwszy pokazany jest na RYS. 7 i 10. MWK układana jest na więźbie dachowej, a nad nią montowane są do więźby kontrłaty stanowiące stelaż, do którego mocowane jest poszycie.

Druga metoda polega na zamocowaniu MWK po wcześniejszym wykonaniu poszycia (i często pokrycia) przed zamocowaniem termoizolacji (RYS. 6 i 9).

Ta pierwsza jest dużo lepszym rozwiązaniem, które jednak należy zaplanować już na etapie projektowania. MWK układana jest tak samo jak na dachach bez poszycia (RYS. 1, 2). Dystans wentylacyjny powstaje dzięki szerokim kontrłatom, które mogą być mocowane w postaci krótkich klocków umożliwiających wymianę powietrza między sąsiadującymi szczelinami wentylacyjnymi. Takie rozwiązanie pozwala ominąć przeszkody blokujące przepływ powietrza w szczelinach: okna dachowe, wyłazy, kominy (RYS. 11, 12) oraz belki koszowe lub narożne.

Druga metoda (RYS. 6, 9) jest stosowana dużo częściej w czasie remontów, gdy pokrycie dachu leży na poszyciu, a remont ma na celu stworzenie poddasza mieszkalnego. W takim przypadku wełnę należy zdystansować membraną zawieszoną na listwach zamocowanych do boku krokwi.

Metoda ta jest dużo bardziej pracochłonna i trudniejsza ze względu na konieczność przebicia się przez obszar nad murłatą w celu wybudowania wlotu. Podobnie jest z wylotem. Wlot i wylot są konieczne do funkcjonowania szczeliny wentylacyjnej [3] i możliwość ich wykonania decyduje o tym, czy można poddasze przerobić na mieszkalne z zachowaniem wentylacji dachu.

MWK w przegrodach wewnętrznych

Podobną funkcję materiału uszczelniającego i osłaniającego termoizolację pełnią MWK w stropach (przegrodach wewnętrznych). W stropach o konstrukcji drewnianej, stalowej lub na stropach betonowych membrany osłaniają termoizolację i konstrukcję przed różnego rodzaju zanieczyszczeniami (pyłem, kurzem itp.) oraz przed zawilgoceniem.

Miejsce ułożenia MWK w stropie drewnianym lub stalowym pokazane jest na RYS. 13. Membrana leży na termoizolacji i konstrukcji nośnej lub pomocniczej. Sposób jej ułożenia zależy od zamierzonego efektu oraz rodzaju konstrukcji.

MWK może osłaniać termoizolację szczelnie lub tylko częściowo w zależności od potrzeb, od stopnia skomplikowania konstrukcji stropu, posadzki i więźby dachowej oraz od uwarunkowań budynku (przeznaczenia, wielkości itp.).

W przypadku konieczności uzyskania pełnej szczelności trzeba zaklejać wszystkie zakłady między pasmami MWK oraz uszczelniać połączenia MWK z elementami budynku (belkami, kominami itp.) przechodzącymi przez MWK lub z którymi MWK łączy się na styk (murami ścian, kominów itp.). Tego typu szczelne połączenia wymagają użycia klejów lub wyspecjalizowanych taśm klejących.

Nad MWK powinna być pustka (ok. 2 cm) zapewniająca wyrównanie ciśnienia pary wodnej przechodzącej przez MWK. Najlepsze efekty można uzyskać dzięki zapewnieniu przepływu powietrza nad MWK (np. przez pozostawienie otworów przepływowych na brzegach podłogi znajdującej się nad MWK).

Na strychach bez posadzki skuteczne jest proste ułożenie MWK na zakład, bezpośrednio na termoizolacji leżącej na stropie.

MWK w przegrodach zewnętrznych

Membrany wysokoparoprzepuszczalne mogą pełnić funkcje osłonowe również w zewnętrznych ścianach budynków. Przyjęło się nazywać takie materiały wiatroizolacjami. W tej funkcji membrany stosuje się najczęściej:

• w ścianach zewnętrznych budynków o konstrukcji szkieletowej drewnianej lub stalowej, ocieplonych wełną mineralną lub drzewną umieszczoną między elementami konstrukcji,
• przy ocieplaniu ścian starych i nowych budynków tzw. metodą suchą (ocieplenie na ruszcie),
• na poszyciu ścian z materiałów drewnopochodnych (np. płyt OSB), gdzie działają jako uszczelnienie połączeń płyt i różnych przejść przez nie.

We wszystkich tych konstrukcjach MWK przewidziana jest do stosowania po ich zewnętrznej stronie (RYS. 14) pod elewacją na całej powierzchni ścian.

Trzeba jednak zauważyć, że stosowanie wysokoparoprzepuszczalnych membran jako wiatroizolacji ściennych obarczone jest pewnym ryzykiem związanym ze zjawiskiem przenikania wilgoci do wnętrza ściany w obszarach nazywanych przyziemiem. Dolne część ścian znajdujące się przy ziemi (do ok. 1 m wysokości) są zawsze chłodniejsze od części górnych.

Dlatego w okresie porannym, gdy napływa wilgotne, ale ogrzane już słońcem powietrze, zimne części ścian są nawilżane przez to powietrze. Wynika to z zasady przemieszczania się pary wodnej, która zawsze przechodzi z ośrodka cieplejszego do zimniejszego. Dotyczy to szczególnie ścian północnych (północno­‑wschodnich i północno-zachodnich).

Z tego powodu dużo lepszym zabezpieczeniem ścian zewnętrznych są wiatroizolacje typu regulatory pary, które mają dużo mniejszą paroprzepuszczalność (Sd > 0,3 m) od MWK (Sd < 0,1 m).

MWK jako warstwa poślizgowa

Wzrost popularności pokryć z blach arkuszowych układanych na rąbki oraz blach w postaci paneli zatrzaskowych (paneli rąbkowych) spowodował wzrost zastosowania specjalnych odmian MWK w funkcji materiału poślizgowego i rozdzielającego blachy od poszycia.

Membrany mogące pełnić taką funkcję muszą być odpowiednio grube, tak aby niwelowały różne nierówności, szczególnie wystające łby śrub i gwoździ, na których blachy wykonujące ruchy termiczne się przecierają. Takie zastosowanie membran jest możliwe wyłącznie w dachach wentylowanych, czyli takich, w których pod poszyciem znajduje się szczelina wentylacyjna (RYS. 15).

Wskazane jest zwiększenie nieznaczenie wysokości szczeliny (ale nie wlotu) w celu powiększenia objętości powietrza wentylującego dach. Najlepsze rezultaty daje usytuowanie wlotu do szczeliny pod rynną, takie jak na RYS. 152).

Wiele osób uważa, że pod wszelkimi blachami najlepiej jest stosować maty strukturalne (z wysoką warstwą rozdzielającą). Maty strukturalne dostarczają pod blachy powietrze (czego nie należy mylić z wentylacją), ale nie zawsze jest ono tam potrzebne.

Tylko niektóre metale wymagają stałego dostępu do powietrza w celu wytworzenia i utrzymania powłoki antykorozyjnej. Stale, większość stopów aluminium i miedzi nie potrzebuje powietrza, a montaż na macie strukturalnej jest trudniejszy niż na MWK. O rodzaju podkładów pod płaskie pokrycia blaszane powinien decydować ich producent.

Podsumowanie

Wysokoparoprzepuszczalne membrany wstępnego krycia stosowane są w dachach pochyłych (o nachyleniu od 5°) jako:

• warstwa uszczelniająca i odprowadzająca parę wodną (na deskowaniu lub bezpośrednio na wełnie),
• materiał dystansująco­‑osłonowy tworzący szczelinę wentylacyjną pod poszyciami w dachach wentylowanych,
• materiał uszczelniający poszycia i sztywne termoizolacje.

Mogą być również wykorzystywane w innych przegrodach:

• w stropach – jako warstwa osłonowa dla termoizolacji i konstrukcji,
• w ścianach – jako materiał osłaniający termoizolację przed wilgocią i zanieczyszczeniami oraz jako warstwa przeciwprzewiewowa (wiatroizolacja).

Każde z zastosowań wynika z różnych uwarunkowań i oparte jest na podobnych, ale różnych zasadach i dlatego powinno być objęte odrębnymi instrukcjami. Każde z tych zastosowań wymaga trochę innych metod i innych materiałów pomocniczych.

Warto zwrócić uwagę na to, że tylko w zastosowaniu podstawowym ilość klejów i taśm jest ograniczona, ponieważ są one potrzebne tylko wtedy, gdy membrany zostały uszkodzone lub wymagają specjalnych połączeń (np.: z murami, kominami, oknami, instalacjami itp.). Natomiast w wielu innych zastosowaniach wymagane są specjalne taśmy i kleje wspomagające uzyskanie szczelności wodnej (w dachach nisko nachylonych) i powietrznej (w wypadku wiatroizolacji).

Literatura

1. K. Patoka, „Membrany dachowe na dachach o niskich kątach nachylenia połaci”, „IZOLACJE”, nr 7/8/2007, s. 88–89.
2. K. Patoka, „Stopnie szczelności pokrycia”, „IZOLACJE”, nr 5/2014, s. 78–80.
3. K. Patoka, „Wykonanie wentylacji dachu od środka”, „IZOLACJE”, nr 5/2006, s. 48–49.
4. K. Patoka, „Panele rąbkowe a pokrycia łączone na rąbek”, „IZOLACJE”, nr 2/2014, s. 66–68.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!

¹ Dach spodni opisany w artykule „Stopnie szczelności pokrycia”, „IZOLACJE”, nr 5/2014 [2].

² Zagadnienie to zostało obszernie omówione w artykule „Panele rąbkowe a pokrycia łączone na rąbek”, „IZOLACJE”, nr 2/2014 [4].