Szczelność pokrycia a ceny wykonawstwa

Ta podstawowa zasada dotyczy wszystkich pokryć i jest jedną z najważniejszych dotyczących dachów pochyłych. Zgodnie z nią opracowano wiele sprawdzonych technik i materiałów dachowych. Podział ról między tymi warstwami umożliwił bowiem specjalizację materiałów pokryciowych i spowodował wzrost jakości pokryć dachowych.

Najlepszym tego przykładem są wysokoparoprzepuszczalne membrany wstępnego krycia, które pełnią dwie ważne funkcje: uszczelniają pokrycie zasadnicze i dzięki wentylacji osuszają konstrukcję oraz termoizolację dachu.

Jednak nawet najlepsze, wypracowane historycznie metody i nowoczesne materiały nie sprawdzą się, jeśli wykonawcy nie będą wiedzieli, po co zostały stworzone.

Zależność między ceną a wykonawstwem zgodnym ze sztuką

Brak wymagań dotyczących wykształcenia oraz brak jego kontroli u osób zgłaszających działalność w zakresie dekarstwa spowodował, że zbyt wielu wykonawców dachów nie zna podstawowych zasad ich funkcjonowania. Dowodzą tego liczne przypadki na budowach – również te pokazane na zdjęciach (FOT. 1–8).

Zbyt wielu dekarzy nie wie, w jakim celu stosuje się MWK, bo nie zna podstawowych zasad budowy dachów. Nie mieli gdzie się tego dowiedzieć, nikt ich o to nie pyta ani nie sprawdza ich umiejętności. Natomiast wszyscy ich klienci interesują się wyłącznie cenami za usługi, nie bacząc na to, że istnieją ceny graniczne, poniżej których zamawiane usługi nie są wykonywane zgodnie ze sztuką dekarską.

Najbardziej szkodliwe dla budujących jest stosowanie się do porad typu: „Skoro jest nadmiar wykonawców, negocjuj cenę”. Jak pokazuje wieloletnia praktyka, skutki takiego myślenia i postępowania są zawsze niekorzystne, a czasami fatalne. Co gorsza, ujawniają się po pewnym czasie.

Większość budujących bez wahania wybiera najtańszych wykonawców, bez zastanowienia nad tym, dlaczego różnice w cenach są czasami nawet podwójne. To powinno zastanowić każdego, ponieważ zbyt duże różnice w cenach mogą oznaczać znaczące różnice w standardach i jakości.

Warto zaznaczyć, że to, co jest niebezpieczne dla budujących, wynika z nieznanych im zależności. Mianowicie zawsze istnieje minimalny koszt wykonania usług budowlanych określony wymaganiami minimalnymi, jakie musi spełniać budowany element. Bez określenia tych wymogów wymuszanie obniżania ceny może spowodować, że usługa nie będzie wykonana prawidłowo.

Cena za dzieło uzależniona jest od liczby czynności, czyli ilości pracy, jaką trzeba włożyć, aby ono powstało. Gdy ilość pracy jest nieokreślona i sprawdzana przez niekompetentną osobę (np. zleceniodawcę, który jest laikiem budowlanym), pewne jest, że praca zostanie wykonana tak, aby sprawdzający zaakceptował ją z zastosowaniem niewłaściwych kryteriów.

Przed wykonaniem prac dekarskich większość budujących oczekuje, że nowo wykonany dach będzie:

• szczelny – nie będzie przeciekał,
• estetyczny – wszystkie linie będą poziome lub pionowe i równe, bez falowania,
• wykonany poprawnie i zgodnie ze sztuką budowlaną.

Takie założenia nie uwzględniają tego, czego najczęściej nie wiedzą budujący, a co jest dla nich groźne, a mianowicie, że:

• można wykonać tanio dach tak, że przy średnich opadach i łagodnych zimach wytrzyma on 3 lata (okres rękojmi), a potem trzeba go będzie remontować lub budować od nowa;
• estetyka dotyczy tylko tych elementów, które widać, a w dachach najważniejsze jest to, czego nie widać, ponieważ o pełnej szczelności decydują najczęściej elementy niewidoczne;
• w sensie ogólnym i prawnym pojęcie „sztuki budowlanej” nie jest określone – interpretacja tego wyrażenia językowego może być najróżniejsza, ponieważ nie ma jego definicji.

Jak się okazuje w praktyce, większość budujących nie zna prawa i nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji własnych wyborów dotyczących wykonawcy lub technologii.

W związku z tym warto sformułować proste wymagania, jakie muszą spełniać pokrycia, aby można było oczekiwać, że będą działały w stopniu podstawowym. To może pomóc przy ocenie techniki wykonania dachów i wyborze wykonawców.

Poprawnie funkcjonujące pokrycie dachowe

Większość pokryć dachów pochyłych układana jest na łatach. Składa się z pokrycia zasadniczego (dachówek, blach arkuszowych, płytek itd.) i warstwy uszczelniającej, nazywanej wstępną (papy na deskowaniu, FWK, MWK i płyt dyfuzyjnych). Warstwy te razem decydują o prawidłowym funkcjonowaniu dachu.

Pokrycie zasadnicze sprowadza większość opadów poza dach (w tym wodę pośniegową), osłania przed wiatrem, słońcem i hałasem, ale o szczelności całego pokrycia decyduje warstwa uszczelniająca pokrycie zasadnicze. Szczelność samego pokrycia zasadniczego jest uwarunkowana jego sposobem montażu, wymiarami i cechami materiału, z którego jest wykonane (np. rozszerzalnością termiczną).

W dachach o pokryciu układanym na łatach listwy te rozdzielają obie warstwy, a kontrłata umożliwia odpływ skroplin i drobnych przecieków (podwianych opadów) poza okap.

Ważne jest to, że łaty są istotnym elementem podtrzymującym pokrycie i trwałość tego pokrycia zależy od trwałości łat. Ta oczywista zależność powoduje konieczność zastosowania wentylowania przestrzeni znajdującej się między pokryciem zasadniczym a wstępnym, w której znajdują się łaty i kontrłaty. Wiadomo bowiem, że tylko stały przepływ powietrza atmosferycznego gwarantuje odpowiednią trwałość tych drewnianych listewek.

Tak więc kontrłaty są bardzo ważnym elementem systemu tworzącego pokrycie, ponieważ:

• są jedną z dwóch składowych systemu mocowania pokrycia zasadniczego,
• tworzą przestrzeń umożliwiającą odpływ skroplin i przecieków,
• tworzą szczelinę wentylacyjną osuszającą łaty i kontrłaty oraz pokrycie zasadnicze, a w dachach z membranami wstępnego krycia (MWK) osuszającą cały dach.

Przy uwzględnieniu tych zależności można sformułować najważniejsze wymagania, jakie powinno spełniać poprawnie działające pokrycie:

• skropliny i drobne przecieki muszą być sprowadzone poza okap do rynny lub pod nią,
• warstwa wstępnego krycia musi być ułożona tak, aby skropliny mogły spływać wokół okien połaciowych, kominów, wyłazów itp. elementów przechodzących przez dach, a nie dostawać się do środka dachu – warstwa wstępna musi być szczelna dla skroplin na całej powierzchni dachu,
• pokrycie musi być wentylowane – w okapie muszą być odpowiednie wloty, a na kalenicy wyloty dla powietrza wentylującego, zaś cała przestrzeń wentylacyjna musi być drożna,
• pokrycie musi być odpowiednio zamocowane, by wytrzymało działania silnych wiatrów,
• wymiary listew tworzących ołatowanie muszą być odpowiednie do obciążeń, sposobu mocowania i wymogów wentylowania.

Te wymogi łatwo jest sprawdzić, jednak najlepiej jest omówić je z wykonawcą lub kierownikiem budowy przed przystąpieniem do prac budowlanych. Dopiero po ustaleniu wszystkich ważnych szczegółów można zapytać dekarza o cenę. Będzie ona zależna od ilości pracy niezbędnej do prawidłowego wykonania tych szczegółów.

Nachylenie dachu a stosowanie okien dachowych

W ostatnim dziesięcioleciu daje się wyraźnie zauważyć tendencja do projektowania dachów o niskim nachyleniu. Wynika to z mylnego przeświadczenia, że przy niższym kącie nachylenia koszt dachu będzie niższy, ponieważ dach będzie miał mniejszą powierzchnię i na jego budowę zużyje się mniej materiałów. Tak rozumuje wielu projektantów i budujących. Są to błędne koncepcje wynikające z braku elementarnej wiedzy o dachach.

Im niższy jest kąt nachylenia, tym większą szczelność muszą mieć warstwy uszczelniające pokrycia zasadnicze, ponieważ opady i wiatr bardzo łatwo penetrują pokrycia takich dachów.

Uwzględnia to teoria dachu, w której dla pokryć leżących na łatach wprowadzone są stopnie szczelności. Wymagania dotyczące szczelności całego pokrycia rosną wraz ze spadkiem nachylenia dachu. Projektowanie dachów o połaciach nisko nachylonych (poniżej 20°) wiąże się więc z sięganiem po trudne i drogie techniki, o czym powinni wiedzieć projektanci.

Doskonałym przykładem obnażającym błędne myślenie oszczędnych inwestorów są projekty i ich realizacje, w których na dachach o zaprojektowanym nachyleniu poniżej 20° montowane są okna dachowe (FOT. 9–11).

Zdecydowana większość okien dachowych może być montowana na połaciach nachylonych powyżej 15° – gdy pokrycia wymagają wysokiego kołnierza okiennego – lub powyżej 20° – gdy kołnierz jest niski. Ten drugi przypadek najczęściej dotyczy pokryć leżących na łatach. Te informacje zawarte są w instrukcjach okien dachowych, a więc powinny być powszechnie znane.

Informacje o minimalnych kątach nachylenia zawarte w instrukcjach producentów okien wynikają z ich budowy. Wewnętrzne elementy konstrukcji okna decydujące o sprawności odprowadzania wody napływającej na okna z połaci muszą być odpowiednio nachylone, aby zadziałały (FOT. 9), i nie można tego ignorować.

Niestety, liczne przypadki dowodzą, że zarówno projektanci, jak i wykonawcy (kierownicy budów lub robót) nie czytają instrukcji. Przykładem jest dach pokazany na FOT. 6, 9–11. W pierwotnej wersji pokazany dach pokryty był blachodachówką, a jego kąt nachylenia wynosi od 13 do 16°.

Najwyraźniej w projekcie wartość nachylenia wynosiła 15°, a więc projekt zawierał istotny błąd dotyczący okien. Na tym dachu okna dachowe nie powinny być stosowane albo dach powinien mieć nachylenie większe niż 20°.

Błąd potwierdziła praktyka – na tym dużym dachu budynku wielopiętrowego okna przeciekały od momentu jego wykonania i, co gorsza, okien jest dużo. Dopiero wymiana pokrycia i dodatkowe uszczelnienie okien zlikwidowały problem. Nastąpiło to po 4 latach od chwili oddania budynku do eksploatacji.

Trzeba dodać, że z powodu niskiego nachylenia ten dach miał jeszcze wiele innych wad i również dlatego pokrycie zostało wymienione (FOT. 12). Warto w tym miejscu nadmienić, że przewidywany czas wymiany pokrycia z blachodachówki w Niemczech to 75 lat (sic!).

To zestawienie pochyleń: 13°–16° przy projektowanym nachyleniu 15° pokazuje jeszcze jeden problem. Można go przedstawić, zadając pytanie: jaki kąt nachylenia musi być zapisany w projekcie, aby spełniony był warunek zalecanego minimalnego nachylenia okna?

Pytanie to dotyczy oczywiście tolerancji budowlanych, które według przepisów powinny być określone w projekcie. Jednak jak łatwo zauważyć, aby nie mieć problemów w eksploatacji, projekt dachu z normalnymi oknami dachowymi powinien zakładać nachylenie większe od zalecanego minimalnego dla okien dachowych. A więc dla pokryć wysokich leżących na łatach (ze zwykłymi oknami dachowymi) minimalne pochylenie projektowe powinno wynosić min. 23°.

Podsumowanie

Omówione problemy dowodzą, że nie bez przyczyny w wielu krajach naszej strefy klimatycznej nachylenia dachów wynoszą od 25° do 55°, a najpopularniejsze – od 35° do 45°. Takie dachy powstawały z uwzględnieniem wielowiekowych doświadczeń i są efektem uczenia się na błędach.

Dodatkowo pokazują, jak zgubna dla budujących jest strategia niskich cen, a wiadomo, że aby oszczędzać, trzeba wiedzieć, gdzie i kiedy można to zrobić. Natomiast jedynym naprawdę oszczędnym sposobem jest budować dobrze i według prostych, przemyślanych projektów.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!