Zalety wentylacji dachu

Dachem wentylowanym nazywamy taką konstrukcję, która zawiera celowo zaprojektowaną, wewnętrzną przestrzeń rozdzielającą termoizolację od kompletnego pokrycia, przeznaczoną do swobodnego przepływu powietrza atmosferycznego osuszającego termoizolację i konstrukcję dachu. Przez kompletne pokrycie rozumie się wszystkie jego warstwy: pokrycie zasadnicze z uszczelnieniem (pokryciem wstępnym).

Przestrzeń wentylacyjna musi być tak zaprojektowana, aby ruch powietrza był naturalny (rys. 1–2), a jedynie w najtrudniejszych, dużych konstrukcjach – wymuszony. Sposób wentylowania zależy od kształtu i wielkości połaci. Powietrze wentylujące może być wpuszczane i wypuszczane na wiele sposobów.

Sposoby wentylowania dachów pochyłych

Istnieje wiele systemów wentylowania dachów pochyłych. Zależą one od sposobu wykorzystania poddasza.

Obecnie najpopularniejsze są dachy niewentylowane z pokryciem wentylowanym i poddaszem mieszkalnym (rys. 3) oraz dachy wentylowane z pokryciem niewentylowanym (rys. 4–5). Znacznie rzadziej buduje się dachy z dwiema szczelinami wentylacyjnymi, czyli dachy wentylowane z pokryciem wentylowanym (rys. 6), choć dawniej w wielu krajach Europy Zachodniej były one standardem.

Zalety wentylowania dachów i ich pokryć

Bez względu na system wentylowania dachu pochyłego (rys. 1–6) podstawową korzyścią jest stałe osuszanie termoizolacji oraz konstrukcji. To znacząco zwiększa ich izolacyjność i trwałość. Dzieje się tak dzięki stałemu usuwaniu wilgoci napływającej od środka (w tym wilgoci technologicznej) oraz wilgoci napływającej z zewnątrz (np. drobnych przecieków pokrycia). Dodatkowymi korzyściami są:

• lepszy komfort cieplny latem i zimą,
• brak oblodzenia (dużych sopli) w okapach oraz związanych z tym zagrożeń.

Powszechnie wiadomo, że wraz ze zwiększeniem zawilgocenia materiałów termoizolacyjnych obniżają się ich właściwości izolacyjne, ponieważ wzrasta wartość współczynnika przewodzenia ciepła. Dzieje się tak ze wszystkimi najpopularniejszymi materiałami termoizolacyjnymi, lecz najbardziej dotyczy to wełny mineralnej i drzewnej. Trzeba zatem stale je osuszać, co najłatwiej zrobić za pomocą wentylacji.

Przepływające powietrze usuwa nadmiar wilgoci z przestrzeni wentylacyjnych, w tym drobne przecieki i skropliny. Efekt jest jednak widoczny dopiero po dłuższym czasie, gdyż procesy cieplno-wilgotnościowe w dachach zmieniają się w zależności od pory roku, dnia i warunków pogodowych (wpływających również na komfort mieszkańców poddaszy). Latem dachy są nagrzewane, a zimą – schładzane. W dachach wentylowanych skutki tych zjawisk są dużo mniej intensywne.

Latem szczeliny lub przestrzenie wentylacyjne obniżają temperaturę, dzięki czemu nie dochodzi do nagrzewania wewnętrznych warstw dachu. Powietrze schładza termoizolację i samo pokrycie. Efekt jest łatwo wyczuwalny, chociaż w trakcie dużych upałów, pod koniec dnia, na poddasze dociera również rozgrzane powietrze z wnętrza budynku. W związku z tym trudno ocenić, skąd dopływa większa ilość ciepła: od góry czy z wnętrza. Warto więc zamykać poddasza w upalne dni (szczególnie po południu).

Zimą szczelina wentylacyjna działa inaczej. Powietrze wentylujące nawet przy odpowiednio grubej termoizolacji ogrzewa się od niej i bardzo przyspiesza prędkość przepływu, co znacznie wzmacnia osuszanie. Powstaje efekt regulacyjny: im bardziej wilgotna jest izolacja, tym więcej ciepła przedostaje się do powietrza, które wówczas przyspiesza, więc proces wysychania się intensyfikuje.

Duże znaczenie ma także energia słoneczna ogrzewająca pokrycie i powietrze przepływające pod nim. Z tego powodu w zimowe i słoneczne dni szczeliny wentylacyjne działają najefektywniej w ciągu roku. Jeżeli izolacja jest sucha, chroni jednocześnie przed zimnem i gorącem.

Zimą występuje na dachach także inny ważny problem – tworzą się sople. Duże oblodzenie stanowi problem bardzo wielu dachów w Polsce. Wiele osób uważa, że tworzenie się zimą sopli na dachach jest normalne, tymczasem jest to skutek błędów projektowych i wykonawczych.

Problem sopli

W dachach niewentylowanych lub źle wentylowanych zaleganie i topnienie śniegu powoduje wiele szkód. O skali problemu świadczy stale zwiększająca się liczba kabli grzewczych układanych w rynnach. Jak to pogodzić z wymaganą energooszczędnością budynków? Kable zużywają przecież energią elektryczną, w dodatku nieprzeznaczoną do ogrzewania domu.

W dachach wentylowanych kable nie są potrzebne z prostego powodu: jeśli termoizolacja jest rozdzielona od pokrycia przepływającym powietrzem atmosferycznym, to śnieg zalegający na pokryciu i na rynnie nie topnieje od strony pokrycia i nie powstaje lód (fot. 1–3). Niewielkie sople pojawiają się dopiero w okresie roztopów w czasie silnego nasłonecznienia. W dzień śnieg się topi, a w nocy woda sącząca się w okolicach okapu zamarza i powstają małe sople (w okresie roztopów więcej wody skapuje niż zamarza).

Bardzo duże oblodzenie (fot. 2, fot. 4, rys. 7) jest skutkiem stałego ogrzewania śniegu przez ciepło uciekające przez niewentylowany dach. Nawet jeżeli pod pokryciem jest powietrze, to krąży ono, wymienia ciepło napływające z wnętrza ze śniegiem i tworzy mostki cieplne. Stale przepływające powietrze atmosferyczne zabiera uciekające ciepło do atmosfery i nie podgrzewa pokrycia (lub czyni to w niewielkim stopniu), więc sople nie powstają (fot. 1)

Warto zauważyć, że istnieje wyraźna zależność – brakowi wentylacji bardzo często towarzyszy obecność mostków termicznych oraz występowanie przewiewów.

Przykładem takiej zbieżności jest dach mansardowy pokazany na fot. 4. Wskutek złego zaprojektowania i wykonawstwa widoczne są trzy błędy: dach nie jest wentylowany, ma na belkach więźby mostki termiczne i źle ułożoną paroizolację, co powoduje powstawanie mostków termicznych. Każdej zimy powstaje na nim oblodzenie, będące przyczyną wyginania rynien i przecieków. Problemem są także spadające kawałki lodu.

Przecieki są skutkiem zalegania lodu, ponieważ woda powstająca pod czapami śniegowo-lodowymi (skutek mostkowania i przewiewów) podchodzi pod obróbki blacharskie, których wykonanie nie przewidywało podchodzenia wody do góry. Z każdą zimą problemy występujące na tym dachu się pogłębiały i po 10 latach należało zrobić poważny remont.

Gdyby dach był wentylowany, mostki termiczne i przewiewy nie powodowałyby tak dużego oblodzenia (rys. 8). Powietrze wentylujące zbierałoby ciepło uciekające z wnętrza przez termoizolację, a pokrycie dachu miałoby temperaturę zbliżoną do atmosferycznej. Straty ciepła byłyby tylko minimalnie mniejsze, nie powstawałoby jednak tak duże oblodzenie.

Warto podkreślić, że jeżeli podobne dachy (dobrze zaprojektowane i starannie wykonane) miałyby wentylację, byłyby jednocześnie dobrze zaizolowane przed stratami ciepła (a może nawet przed przewiewami).

Dobre wzorce

Problem braku wentylacji w większości polskich dachów jest stosunkowo nowym zjawiskiem. Dobre wzorce istniały np. w budownictwie dachów płaskich w PRL-u, kiedy większość nowo wybudowanych budynków wielorodzinnych miała dachy płaskie wentylowane (fot. 5). Z czasem porzucono tę technikę i obecnie większość budowanych dachów płaskich nie jest wentylowana. Istnieją jednak chlubne wyjątki (fot. 6), które pozwalają mieć nadzieję, że ta bardzo korzystna technika konstruowania dachów będzie znów stosowana.

Jeśli tradycja wentylowania dachów zostanie połączona z innymi dostępnymi już materiałami i technikami pozwalającymi likwidować mostki termiczne, to należy się spodziewać, że wróci do polskiego budownictwa. Nowe wymogi dotyczące zużycia energii zawarte w Rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 2013 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2013 r. poz. 926), wymuszą ten powrót.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!