Jak płaskie mogą być dachy płaskie?

Zerowe spadki dachów mogą być stosowane w budynkach wznoszonych w tych krajach, w których w zasadzie nie występują opady śniegu, a przewaga dni upalnych nad chłodnymi w roku skutkuje szybkim odparowaniem każdej wody deszczowej. Wtedy spadki nie są tak ważne. W krajach z naszej strefy klimatycznej, w której okres zalegania śniegu może sięgać nawet kilku miesięcy, a wody deszczowe tak szybko nie odparowują, odpowiedni spadek dachu jest podstawowym warunkiem poprawnego działania dachu i jego pokrycia.

Doświadczeni dekarze wiedzą, że w naszej strefie klimatycznej poprawnie wykonany dach płaski nie może mieć spadku mniejszego niż 2–3° (w zależności od regionu), a w wyjątkowych sytuacjach (np. w zlewniach pogłębionych) przy spadkach poniżej 2° warstwa hydroizolacji musi się składać z trzech warstw grubych, zbrojonych pap modyfikowanych SBS-em, odpornych na niskie temperatury.

Czym grozi zbyt niski spadek? 

Wybór zbyt małego kąta nachylenia dachu powoduje, że wszelkie zjawiska towarzyszące zachowaniu wody i jej przemianom stanu skupienia są bardzo groźne. Stojąca woda, szczególnie w okresie niskich temperatur, penetruje najmniejsze szczeliny i rozwarstwienia.

Cykle zamarzania i rozmarzania wody są przyczyną powiększania i rozrywania wszelkich nieszczelności w warstwie hydroizolacyjnej oraz na jej połączeniach z innymi materiałami (najczęściej murami). W takich warunkach nawet najmniejsze błędy lub usterki wykonawcze prowadzą do powstawania poważnych przecieków.

Im kąt nachylenia dachu jest większy, tym woda szybciej z niego spływa, a zalegający śnieg jest mniej groźny – również z powodu szybkości pozbywania się wody z topniejącego śniegu. Działanie śniegu polega na podnoszeniu wody powstającej w czasie jego topnienia w miejscach jego zalegania: w zagłębieniach, za attykami, kominami i innymi instalacjami.

Woda z topniejącego śniegu jest groźna dla wszelkich pokryć z dwóch powodów:

• dociera po śniegu tam, gdzie sięga śnieg i może w ten sposób płynąć pod górę,
• ze względu na okres powstawania podlega ciągłym cyklom zamarzania i rozmarzania.

Z tych przyczyn jej destrukcyjne działania są tym mniej niebezpieczne, im spadek dachu jest większy. Widać to wyraźnie na dachu z fot. 1 i 2. Niestety, nie wszyscy projektanci o tym wiedzą (inaczej nie można zinterpretować braku spadków na dachach.

Rosnąca popularność dachów zupełnie płaskich (spadek < 1°) wynika najprawdopodobniej z chęci obniżenia kosztów budowania. Takie dachy są przykładem nie tylko przewagi fałszywych idei (obniżania kosztów za wszelką cenę) nad rozsądkiem, lecz także dowodzą braku wiedzy ekonomiczno-technicznej (złej kalkulacji kosztów).

Zawsze istnieje granica opłacalności działań. Dotyczy to również obniżania kosztów. W wypadku dachów granica ta wynika z prostej zasady: im kąt nachylenia dachu jest mniejszy, tym lepsze powinny być materiały i wykonawstwo (droższe materiały i robocizna). Koszty zaoszczędzone na wykonaniu spadku są mniejsze od tych, jakie trzeba ponieść na zatrzymanie wody penetrującej z łatwością dachy zupełnie płaskie.

Optymalnej kosztowo wielkości kąta nie trzeba wyliczać, bo jest znana od dawna: dachy płaskie powinny mieć spadek nie mniejszy niż 3°, a im system materiałów pokryciowych ma być tańszy, tym spadek powinien być większy (do 10°).

Kąt nachylenia a system pokrycia

Optymalizacja ekonomiczno-techniczna jest trudna w nowych dziedzinach, jednak dachy są najstarszym, bardzo dobrze rozpoznanym elementem każdego budynku, znanym, odkąd ludzkość wyszła z jaskiń.

Na podstawie tak bogatych doświadczeń bez trudu można zauważyć, że w dachach o niskim nachyleniu, nazywanych płaskimi, proste i tanie systemy materiałowe wymagają zwiększenia nachylenia. W związku z tym, gdy chce się budować dachy tanio z pokryciami jednowarstwowymi, trzeba zwiększyć spadek dachu; jedynym problemem jest wybór miejsca (warstwy) realizacji tego spadku. Można to zrobić, nachylając konstrukcję dachu lub ocieplając ją.

W doborze odpowiedniego materiału termoizolacyjnego dla dachu muszą być uwzględnione wymogi technologii układania pokrycia. Nie można zaprojektować i wykonać dobrze funkcjonującego dachu, który ma powstać wyłącznie dzięki połączeniu najtańszych materiałów z najtańszymi sposobami budowania.

Wiele dachów np. wykonanych jest następująco: na konstrukcyjnej blasze trapezowej ułożona jest folia paroizolacyjna (PE), na niej styropian, na nim zaś włóknina rozdzielająco-ochronna (lub papa podkładowa) i jednowarstwowa papa zgrzewana na zakładach. Wszystkie te warstwy mocowane są łącznikami (grzybkami) montowanymi w zgrzewanych zakładach. Zakłady mają 15 cm, ale w miejscach mocowania grzybki znacząco zwężają powierzchnię zgrzewu. Dobre zgrzanie takiego połączenia pokrycia wymaga od wykonawcy ogromnej wprawy i doświadczenia. Jednak nawet największa wprawa i doświadczenie nie są w stanie wyeliminować specyficznych dla tej technologii błędów: wytopienia styropianu i „zimnego zgrzewu”.

W temperaturach 0–5°C i przy dużej wilgotności względnej powietrza często występuje zjawisko schłodzenia płomienia palnika przez odparowanie pary wodnej. Wtedy powstaje „zimny zgrzew” polegający na niepełnym połączeniu się bitumów objawiającym się dopiero po pewnym czasie. Zgrzewający nie jest w stanie tego zauważyć, bo wypływ bitumu jest wtedy pozornym, nie w pełni wartościowym połączeniem.

Wytopienie styropianu jest natomiast efektem zbyt długiego przytrzymania palnika w jednym miejscu. Jak z tego wynika, nawet przy niewielkim wietrze (o co łatwo na dachu) często występują sytuacje, w których albo się niedogrzeje połączenia na zakładach, albo stopi styropian. W związku z tym obie wady dość często występują na tak wykonanych dachach.

Ma to ścisły związek z nachyleniem dachu, ponieważ:

• przy niedostatecznym zgrzaniu wraz ze wzrostem spadku maleje szansa na penetrację szpary przez wodę (papę układa się pasmami równoległymi do spadku dachu),
• gdy styropian jest wytopiony, tworzą się zagłębienia, w których stoi woda, a papa na zakładach podlega wzmożonym cyklom naprężeń na pustce pod nią i przy dużych spadkach wody w zgłębieniach jest mniej lub nie ma jej wcale.

Z wymienionych powodów tego typu technologie nie powinny być stosowane na dachach o spadkach poniżej 5–10° (podane granice są wynikiem rozważań, nie badań). Niestety, znane są przypadki, gdy tak wykonane dachy mają nachylenia poniżej 3% (< 1,7°). Naszym zdaniem takie dachy nie mają szansy na długotrwałą bezawaryjną eksploatację.

Wnioski

Opisana popularna technologia budowy dachów jest obarczona bardzo wysokim ryzykiem błędów wykonawczych, zależnych w małym stopniu od wiedzy, umiejętności i staranności dekarza, co powinien uwzględnić projektant dachu. Na tak krytych dachach obniżanie nachylenia poniżej zaleceń producentów materiałów pokryciowych obciąża projektanta odpowiedzialnością za przecieki i inne wady dachu. W związku z tym przypominamy, że podstawową funkcją dachu jest sprawne odprowadzenie wód opadowych, co ma ścisły związek z jego nachyleniem. Dachy płaskie nie mogą być dosłownie płaskie.

Literatura

1. PN-B-02361:1999, „Pochylenia połaci dachowych”.
2. C. Byrdy, „Dachy i stropodachy ocieplone i nieocieplone: podręcznik dla studentów wyższych szkół technicznych”, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, wyd. 2, Kraków 2007.
3. „Dachy płaskie. Wytyczne do projektowania i wykonania dachów z izolacją przeciwwodną”, DAFA DP 1.01.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!