„Dach płaski" i „wiatroizolacja", czyli o potrzebie społecznej dyskusji na temat „Słownika dekarskiego"

Przygotowaniem „Słownika dekarskiego” zajął się zespół złożony m.in. z przedstawicieli dwóch firm sponsorujących PSD. W jego skład weszli: Stefan Wiluś z ramienia Polskiego Stowarzyszenia Dekarzy, Przemysław Spych z firmy Monier Braas oraz Krzysztof Patoka z firmy Marma Polskie Folie.

W zespole, który weryfikował terminy związane z dekarstwem, zdawano sobie sprawę z tego, że język jest tworem żywym i zmiennym. Postanowiono więc stworzone opracowanie poddać społecznej dyskusji. O jej celowości świadczą liczne terminy, które nadal nie są precyzyjnie zdefiniowane, np.: „dach płaski” czy „wiatroizolacja”.

Słownictwo dekarskie

Język techniczny niezależnie od dziedziny, którą opisuje, ma swoje wymagania i charakterystyczne dla niego cechy. Jego precyzja zależy od precyzji poszczególnych wyrażeń, dlatego terminy techniczne powinny być jednoznacznie zdefiniowane i spisane. Dotyczy to szczególnie polskiego dekarstwa, które odradza się po okresie stagnacji w czasach PRL-u i wymaga rewizji nazewnictwa. Tym bardziej że obecnie wiedza o dachach i ich wykonywaniu stała się bardzo potrzebna, m.in. z powodu zaostrzenia wymagań dotyczących energooszczędności budynków.

Polskie słownictwo dekarskie jest obszernym zbiorem nazw powstałych w czasie długiej historii kształtowania się polskiego budownictwa. Nowe technologie dachowe, które dotarły do nas po 1989 r., spowodowały jednak wprowadzenie nowych terminów lub zmianę znaczenia dawnych. Wiadomo, że stworzenie takiego nowego zasobu słów wymaga czasu. Po ponaddwudziestoletnim okresie prób i przymiarek możemy już pokusić się o zebranie i ukształtowanie takiego zbioru nazw i terminów, który pozwoli dekarzom i inżynierom budowlanym na precyzyjne porozumiewanie się.

Dach płaski, czyli jaki?

To, jaką konstrukcję można zaliczyć do kategorii dachu płaskiego, jest ważnym problemem technicznym i prawnym, a mimo to ów związek wyrazowy „dach płaski” wciąż nie określa tego typu dachu w sposób ścisły.W jednym ze starszych „Słowników języka polskiego” [1] można znaleźć takie hasła:

„płaski – niewypukły i niewklęsły, niemający wyniosłości i wgłębień; stanowiący płaszczyznę, równy”;„płaski dach – dach poziomy lub prawie poziomy, nachylony pod kątem bardzo rozwartym”.

Jeden z najnowszych słowników języka polskiego [2] zawiera definicję słowa „płaski” (która brzmi tak samo, jak w cytowanym przykładzie), ale nie podaje znaczenia tego wyrazu jako określenia dachu.

Definicja połączenia wyrazowego „płaski dach” ze „Słownika języka polskiego” [1] wymaga komentarza. A mianowicie z technicznego punktu widzenia sformułowanie „pod kątem bardzo rozwartym” oznacza dach dwuspadowy, zbierający wodę do środka (w zlewni). Dachy mogą być jednospadowe lub wielospadowe, czyli mieć jedną połać lub wiele z nich, które łączą się w koszach (wklęsło) lub w narożach (wypukle), niezależnie od kąta nachylenia. W sprecyzowaniu znaczenia opisywanego terminu najważniejsze jest określenie kąta. Pod jakim kątem zatem może być nachylony dach, aby można było go nazwać dachem płaskim?

Dla wielu dekarzy sprawa jest prosta: dach może być całkiem płaski (0° nachylenia) tylko na niewielkich fragmentach, na których jest to konieczne. Musi mieć spadek umożliwiający spływanie zbierającej się na nim wody, czyli mieć spływ o nachyleniu 3°. W szczególnych przypadkach dopuszczalne jest nachylenie 2°.Te dwie wartości mają bardzo małą różnicę rzeczową, ale dla doświadczonych dekarzy oznaczają dwie różne technologie układania pokryć papowych. W wypadku kąta nachylenia 3° wystarczają dwie warstwy papy (podkładowa oraz nawierzchniowa), a w wypadku nachylenia 0–2° konieczne są już trzy warstwy (dwie podkładowe oraz nawierzchniowa). Takie wymagania podyktowane są wieloletnią praktyką dachową. W związku z tym definicja dachu płaskiego powinna brzmieć:

„dach jedno- lub wielospadowy, którego połacie nachylone są pod kątem 2–3° (3,5–5,2%)”.

Taka definicja jest korzystna dla użytkowników budynków, w których są dachy płaskie, a także dla dekarzy, ponieważ pod takim sformułowaniem kryje się wiele wymogów dotyczących projektowania dachów oraz układania pokryć.

Dach płaski w świetle norm

W UE normy są tylko wzorcem – nie są obligatoryjne (oprócz tych, które wymienione są w zarządzeniach rządowych). Mimo to wiele osób kurczowo się ich trzyma (co można uznać za pozostałość po dawnych czasach) i uważa, że za pomocą norm wszystko można określić lub zdefiniować. Niektórzy powołują się więc na definicję dachu płaskiego zawartą w normie PN-89/B-10425 [3]. Jest to stara norma dotycząca kominów, w której w dziale opisującym ich wyloty (pkt 3.3.2.1) określono dach płaski jako dach o kącie nachylenia połaci do 12°, a dach stromy – od 12°. Taki podział nie odpowiada jednak problemom charakterystycznym dla dachów płaskich i pochyłych.

Jeszcze inni próbują znaleźć zakres nachyleń odpowiadający dachom płaskim w normach określających zakres stosowania pokryć dachowych na takich dachach. Przykładowo: według normy PN-B­‑02361:1999 [4]:

• w wypadku 1. warstwy papy asfaltowo-polimerowej przeznaczonej do jednowarstwowego krycia o gr. min. 4 mm na podłożu betonowym lub na izolacji termicznej zalecane pochylenie to 3–20%;
• w wypadku 2. warstwy papy zgrzewalnej asfaltowej lub asfaltowo-polimerowej na podłożu betonowym lub na płycie warstwowej ze styropianu z okleiną z pap asfaltowych zalecane pochylenie to 3–20%.

Warto przypomnieć, że 3% to 1,72°, a 20% to 11,32°.

Podane nachylenia należy traktować jako graniczne, czyli ekstremalne. Poza tym trzeba wziąć pod uwagę, że norma ta jest już nieaktualna. Według obecnych kryteriów wymienione pokrycia można układać na wyższych pochyleniach, jeśli odpowiednio się je zamocuje. Najważniejsze jest jednak to, że normy są ściśle ukierunkowane tematycznie i zawarte w nich dane dotyczą tylko omawianego tematu. Przenoszenie różnych wartości określonych w takim dokumencie na zagadnienia, których bezpośrednio on nie dotyczy, jest niewłaściwe i może być niebezpieczne, ponieważ prowadzi do błędów budowlanych.

Wiatroizolacja – jedno pojęcie, wiele znaczeń

Drugim przykładem problemów z terminami używanymi w technice dachowej jest słowo „wiatroizolacja”, które ma zbyt wiele znaczeń i od dawna wymaga normalizacji.

Wyraz ten określa grupę materiałów objętych szerszym sformułowaniem „elastyczne wyroby wodochronne” używanym w kilku (wciąż nowych dla nas) normach UE. W grupie tej znajdują się wszystkie (różnie nazywane przez producentów) folie i membrany. Wielość nazw wynika głównie z działań marketingowych, które mają wyróżnić produkt spośród konkurencji. Niestety, takie działania często mają negatywne skutki. Przykładem tego jest właśnie termin „wiatroizolacja”, który jest używany w odniesieniu do dwóch różnych zastosowań.

Nazwy tej używa się na określenie:

• folii lub membran stosowanych jako zabezpieczenie przed przewiewaniem na ścianach (takie było pierwotne znaczenie tego słowa)
• oraz folii i membran wstępnego krycia stosowanych w dachach (późniejsza interpretacja).

Z tego powodu materiały przeznaczone wyłącznie do ścian są czasami stosowane na dachach, czyli niskoparoprzepuszczalna wiatroizolacja jest stosowana jak wysokoparoprzepuszczalna membrana wstępnego krycia (MWK): na styk z termoizolacjami lub płytami OSB. Takie zastosowanie prowadzi do zawilgocenia dachu i wynikających z tego strat. A przecież w tej grupie materiałowej ukształtowały się już i spopularyzowały takie określenia jak MWK (membrany wstępnego krycia) i FWK (folie wstępnego krycia), które są precyzyjne i praktyczne. Warto też zwrócić uwagę, że nazwy te określają funkcje materiałów produkowanych z konkretnym przeznaczeniem i nie są nazwami własnymi. Wysokoparoprzepuszczalna membrana może być użyta jako MWK lub wiatroizolacja na ścianach, a niektóre z nich dodatkowo jako warstwa poślizgowa pod pokryciami i elewacjami.

Literatura

1. „Słownik języka polskiego”, red. M. Szymczak, PWN, t. II, Warszawa 1978.
2. „Uniwersalny słownik języka polskiego”, red. S. Dubisz, t. III, PWN, Warszawa 2008.
3. PN-89/B-10425, „Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane z cegły. Wymagania techniczne i badania przy odbiorze”.
4. PN-B-02361:1999, „Pochylenia połaci dachowych”.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!