Jak projektować i wykonywać gzymsy?

O ile ta pierwsza tendencja wynika z polskich tradycji budowlanych i ma swoje uzasadnienie klimatyczne, o tyle ta druga (fot. 1) wręcz odwrotnie. Owszem, gzymsy były często stosowane w dawnych pałacach i kamienicach, lecz w innym charakterze technicznym. Były wąskie i służyły również jako podpora dla rynien wytwarzanych ze słabszych niż obecnie materiałów.

Współczesne gzymsy są coraz szersze, a dachy ozdobione nimi coraz bardziej przypominają architekturę śródziemnomorską. Właśnie: śródziemnomorską, czyli funkcjonującą i opracowaną w dużo łagodniejszym klimacie niż nasz. Obecna i poprzednia zima przypomniały inwestorom i projektantom, że lekceważenie klimatu bardzo drogo kosztuje, bo powoduje ogromne straty.

Gzyms a klimat

Dla nikogo nie powinno być zaskoczeniem, że w polskim klimacie możemy spodziewać się obfitych opadów śniegu, którym towarzyszą silny mróz i wiatr. Czynniki te działają w dodatkowych, specyficznych warunkach polegających na dużej zmienności pogodowej, która powoduje zwiększenie cykli zamarzania i rozmarzania. Z tych powodów powinno się unikać konstrukcji dachowych podtrzymujących śnieg. Śnieg jest groźny, ponieważ:

• topniejąc, podnosi wodę na wysokość swojego zalegania (a topi się od strony budynku, z której przenika ciepło),
• wiatr wciska śnieg w każdą dziurę i szczelinę (dużo łatwiej niż deszcz), co powoduje zalewanie tych miejsc w czasie topnienia śniegu.

Na gzymsach zawsze zalega śnieg, a jego konstrukcja utrudnia dobre odprowadzenie wód opadowych. Dodatkowo gzyms zwiększa powierzchnię strat ciepła, a jego ocieplenie nie jest łatwe.

Z tych wszystkich powodów gzymsy mają wiele wad:

• trudno jest poprawnie przeprowadzić rury spustowe przez gzyms,
• dobrze izolowany termicznie gzyms podnosi dach i źle wygląda,
• ładnie wyglądający, zgrabny, bo cienki gzyms, jest mostkiem termicznym,
• gzymsy zwiększają zużycie materiałów (betonu, blachy, termoizolacji), a ich wykonanie jest pracochłonne, dlatego nietrudno o wady wykonawcze,
• gzymsy utrudniają poprawne wykonanie termo- i paroizolacji na poddaszu – na ich wewnętrznej części łatwo powstają przewiewy,
• wymagają wykonania bardzo starannego projektu, a każda zmiana materiałowa w trakcie jego budowy grozi powstaniem wadliwych rozwiązań,
• zbyt długo podtrzymują śnieg i ograniczają wykonanie wlotu do szczeliny wentylacyjnej.

Metodyka powstawania błędów

Mimo wielkiej kampanii medialnej dotyczącej mostków cieplnych w budynkach gzymsy bardzo często są zbyt słabo ocieplone i w konsekwencji są źródłem dużych strat cieplnych.

Uciekające ciepło powoduje, że zalegający na gzymsach śnieg topnieje intensywniej niż w innych miejscach dachu, a powstająca z niego woda dociera tam, gdzie ani projektanci, ani wykonawcy się tego nie spodziewają.

Dodatkowo gzymsy są najczęściej projektowane jako betonowy odlew łączący w sobie funkcje wieńca (rys. 1, 2). Jeżeli nie są dobrze zaizolowane cieplnie, to powodują powstawanie skroplin we wnętrzu budynku: w pomieszczeniach mieszkalnych (fot. 2, 3) lub na poddaszu. Skroplin na poddaszu nie widać i dlatego często ich obecność jest niesłusznie interpretowana jako przecieki pokryć dachów.

Zbyt często gzymsy są wadliwie projektowane. Mają za małą jak na swoje wymiary termoizolację. Dodatkowo każdy błąd w wykonaniu więźby dachowej zmniejszający wysokość pionowej ścianki, na której mocuje się rynny, powoduje, że wykonawcy nie mogą zrealizować spadku rynny. Błąd ten jest często popełniany, ponieważ projektanci nie uwzględniają wysokości sztucerów, które łączą rynny i rury spustowe (fot. 4), a muszą być nad gzymsem. 

Jeżeli na dachu ma być zastosowany system rynnowy wykonany z blach powlekanych lub z PVC, to przejście przez blachę osłaniającą gzyms od góry nie może być lutowane ani uszczelniane, lecz powinno być wykonane za pomocą rury osłonowej w systemie rura w rurze (rys. 3).

Kolejność prac również nie sprzyja ocieplaniu gzymsów; najpierw wykonuje się dach, a dopiero później ocieplenie. Na górnej krawędzi gzymsu trzeba by ułożyć ocieplenie przed położeniem obróbek blacharskich. Jak się okazuje, na większości budów obróbki blacharskie kładzie się bez ocieplenia gzymsu.

To powoduje powstawanie skroplin pod obróbką blacharską i szybkie topnienie śniegu na niej. To pierwsze zjawisko bardzo często jest spowodowane funkcjonowaniem przewiewów wokł murłaty i gzymsu.

Dobór rynny do gzymsu

Jeżeli wykonawca stwierdzi, że wysokość deski czołowej jest za niska i nie może zmieścić na niej sztucera i wykonać wymaganego spadku rynny, zaczyna szukać bardziej płaskich systemów, w których nie ma sztucera, a rury spustowe są wlutowane w rynnę. Takie warunki spełniają systemy nazywane rynnami ciągnionymi wytwarzanymi na wymiar na specjalnych maszynach. Dekarz zyskuje w ten sposób od 5 do 7 cm. Jednak takie rozwiązanie ma wady, gdy rynna leży nad gzymsem, a rura spustowa musi przejść przez gzyms.

Ze względu na rozszerzalność termiczną rynny rury spustowe powinny przechodzić przez gzyms w rurach osłonowych (rys. 3). Rury osłonowe muszą wychodzić ponad blachę obróbek osłaniających gzyms na kilka centymetrów, a na to nie zawsze jest przestrzeń. Z tego powodu nie są wykonywane i rozszerzalność termiczna rynny nie jest kompensowana.

Dodatkowo rynny są zawieszane, gdy nie ma jeszcze ocieplenia i tynku na gzymsie. Wykonanie w takich warunkach odpowiedniej rury osłonowej jest trudne. Problem polega na zgraniu wymiarów przez dwie ekipy, które w praktyce nie mają ze sobą kontaktu. To powinien uwzględniać konsekwentnie realizowany projekt.

Wnioski

Gzymsy muszą być ocieplane grubszymi lub bardziej izolacyjnymi materiałami, niż się to w praktyce (i w projektach) wykonuje. W dachach z gzymsami rynny wraz z obróbkami blacharskimi powinny być wykonane na wymiar z blach dających się lutować. Przygotowanie takiego połączonego systemu wymaga wysokojakościowej pracy. To trwa długo i dużo kosztuje. Takie wykonanie prawidłowo połączonych rynien z obróbkami powinno być przewidziane w projekcie, który powinien zawierać dobrze przygotowane szczegóły wykonawcze.

Gdy na dachu z gzymsem ma być zamocowany system rynnowy z blach powlekanych, przejście przez gzyms musi być na zasadzie rura w rurze lub rury spustowe muszą przechodzić nad gzymsem (co nie jest estetyczne).

Kształt okapu w dachach z gzymsem powoduje duże problemy w poprawnym ułożeniu termo- i paroizolacji. Z tego powodu w takich dachach bardzo często występują przewiewy – groźne zjawisko obniżające skuteczność termoizolacji dachu i powodujące duże zawilgocenie w miejscu występowania. Z opisanych powodów trzeba się dobrze zastanowić, czy warto budować okap w kształcie gzymsu.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!