Stropodachy – uszkodzenia oraz sposoby naprawy i modernizacji (cz. 2.)

Przyczyny wad i uszkodzeń stropodachów

Objawem uszkodzeń stropodachów są najczęściej przecieki wody opadowej. Przyczyną przecieków mogą być błędy projektowe, błędy wykonawstwa i produkcji materiałów oraz nieprawidłowości użytkowania. Źródłem błędów projektowych jest niedostateczna wiedza o pracy fizycznej stropodachów i mała wiedza z zakresu fizyki budowli oraz nieprzestrzeganie przepisów technicznych i zasad sztuki budowlanej.

Błędy projektowe dotyczą:

• doboru materiałów podstawowych i pomocniczych,
• rozwiązań konstrukcyjno-materiałowych i technologicznych,
• rozwiązań szczegółów zabezpieczeń elementów dachowych.

Podstawowymi błędami projektowymi są braki lub zbyt oszczędne opracowania rozwiązań zarówno opisowych, jak i rysunkowych. Tymczasem w odniesieniu także do omawianej tematyki istnieją wymagania zawarte w obowiązujących przepisach. Wymagania te sformułowane są w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego [1]. Opis techniczny powinien określać m.in. „rozwiązania konstrukcyjno-materiałowe wewnętrznych i zewnętrznych przegród budowlanych” (§ 11 ust. 2 pkt 3), a część rysunkowa powinna przedstawiać „rozwiązania konstrukcyjno-materiałowe przegród zewnętrznych wraz z niezbędnymi szczegółami budowlanymi, mającymi wpływ na właściwości cieplne i szczelność przegród” (§ 12 ust. 1 pkt 3).

Szczegółowe wymagania dotyczące projektu technicznego w zakresie pokryć dachowych zawiera opracowanie Instytutu Techniki Budowlanej pt. „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych” [2]. Oprócz wymogów dotyczących dokumentacji technicznej podano także wymagania odnoszące się do stosowanych materiałów budowlanych, podłoży pod pokrycia dachowe oraz dotyczące układania pokryć dachowych. Braki rozwiązań o charakterze opisowym i rysunkowym mogą prowadzić do pewnej dowolności realizacji przez pozostawienie wykonawcy swobody realizacji na budowie. Niejednokrotnie tego rodzaju sytuacje były przyczyną wadliwego wykonawstwa.

Przy opisie rodzaju materiałów przewidzianych do stosowania w stropodachach brakuje często szczegółów informujących o typie folii mającej pełnić funkcję paroizolacji, o odmianie styropianu czy rodzaju wełny mineralnej, dokładnego określenia folii dachowej i szczegółów sposobu jej mocowania czy sprecyzowania, jakie materiały rolowe przeznaczone zostały na pokrycie dachowe. Projektanci często nie podają informacji o rodzaju i gramaturze osnowy pap zgrzewalnych i mas powłokowych [3].

Często występujące błędy w projektach to m.in.: zalecenie wykonania jedynie powłoki z masy hydroizolacyjnej na powierzchni spękanego pokrycia papowego – bez wkładki wzmacniającej, układanie w obrębie pokrycia dachowego materiałów oddziałujących na siebie destrukcyjnie, np. ułożenie produktów asfaltowych na starym pokryciu z papy smołowej, bez jego usunięcia, zastosowanie roztworów rozpuszczalnikowych do gruntowania gładzi cementowej ułożonej na płytach styropianowych, powodujące rozkład chemiczny styropianu.

Błędami w zakresie doboru poszczególnych warstw pokrycia dachowego są m.in.:

• niedostateczna liczba warstw w stosunku do wymagań normy PN-B-02361:1999 [4],
• przyjęcie pokryć dachowych jednowarstwowych z materiałów nieprzeznaczonych do tego rodzaju zastosowania,
• projektowanie pokryć z materiałów o niedostatecznej wytrzymałości mechanicznej w stosunku do wymagań stawianych przez obiekt, co może być przyczyną powstania pęknięć.

Błędy w szczegółach zabezpieczeń elementów dachowych to np.:

• nieprawidłowe przebicie warstw pokrycia dachowego bez należytego zabezpieczenia,
• brak dostatecznie wysokiego wyprowadzenia papy na styku ze ścianą i prawidłowego zabezpieczenia styku papy ze ścianą,
• nieprawidłowe rozwiązanie spływu wód opadowych z połaci dachowych wyżej leżących na niższe,
• brak pomostów ochronnych na powierzchni pokrycia w obszarze ciągów komunikacyjnych, służących do konserwacji urządzeń umieszczonych na dachu,
• mocowanie podpór instalacji odgromowej w warstwie nośnej z przebiciem pokrycia,
• niewłaściwy dobór wpustów ściekowych w korytach odwadniających, zbyt bliskie umiejscowienie ich w stosunku do dylatacji i innych elementów,
• bezgzymsowe rozwiązanie rynien wiszących,
• niewłaściwe ukształtowanie szczelin dylatacyjnych z zastosowaniem nieodpowiednich materiałów,
• nieprawidłowe osadzenie kominków wentylacyjnych z niedostatecznym uszczelnieniem przebicia pokrycia dachowego.

Błędy wykonawcze są następujące:

• stosowanie niewłaściwych materiałów,
• stosowanie niewłaściwych technologii układania warstw,
• niedokładne i nieprawidłowe wykonywanie uszczelnień w miejscach zabezpieczeń elementów dachowych.

Stosowanie niewłaściwych materiałów ma często podłoże ekonomiczne, związane z dążeniem wykonawcy do obniżenia kosztów robót. Chodzi tu głównie o wykorzystywanie najtańszych materiałów, np. papy zgrzewalnej na welonie szklanym o najniższej gramaturze czy papy izolacyjnej na tekturze budowlanej bez masy powłokowej, która w pokryciach dachowych w ogóle nie powinna być używana. Błędem powodującym odspojenie nowej warstwy pokrycia od starego jest ułożenie warstwy papy asfaltowej na starym pokryciu z produktów smołowych.

Błędy sposobu wykonywania pokryć dotyczą takich nieprawidłowości, jak:

• prowadzenie prac dekarskich przy za niskiej temperaturze i podczas opadów atmosferycznych, czego skutkiem jest uwięzienie wilgoci pod papą, brak ciągłości lepiku przy sklejaniu warstw i zakładów, uszkodzenia papy przy jej rozwijaniu oraz nierówności połaci dachowej,
• niedostateczne przygotowanie podłoża do układania warstw pokrycia dachowego.

Uszczelnienie różnych miejsc zabezpieczeń elementów dachowych jest często wykonywane doraźnie za pomocą niewłaściwych kitów lub pianki poliuretanowej, zamiast wykonania uszczelnień systemowych według technologii podanej w opisie i na rysunkach projektu. Często urządzenia ustawiane są bezpośrednio na pokryciu dachowym, co może powodować przebicie pokrycia i przecieki.

Kolejne błędy przy wykonywaniu różnego rodzaju zabezpieczeń to np.: mocowanie obróbek blacharskich z blachy stalowej wprost na betonie lub zaprawie cementowej bez przekładki, powodujące przyśpieszoną korozję blachy, nieszczelne wykończenie górnej krawędzi pionowej pokrycia wyprowadzonego na ścianę itp.

Również błędy w zakresie użytkowania, np. nieprawidłowości przy usuwaniu śniegu i lodu z powierzchni lekkiego stropodachu, mogą być przyczyną uszkodzeń. Jednym z przykładów są nieprawidłowości przy usuwaniu śniegu i lodu z powierzchni lekkiego stropodachu wykonanego z blachy stalowej powlekanej o grubości 0,6 mm, z rdzeniem z materiału termoizolacyjnego. Wskutek braku wiedzy o wyrobie, niedbalstwa i obojętności pracownika posługującego się niewłaściwym sprzętem, powstały pęknięcia blachy, które spowodowały przecieki stropodachu i uszkodzenia powłoki antykorozyjnej, obniżające trwałość stropodachu.

Wady i uszkodzenia

Wady i uszkodzenia pokryć dachowych Charakter wad i uszkodzeń stropodachów, w tym także pokryć dachowych, jest mocno zróżnicowany. Wynika to z dużej liczby rozwiązań konstrukcyjnych, zastosowanych materiałów i warstw ochronnych oraz istniejących uwarunkowań. Najczęściej występującymi wadami i uszkodzeniami pokryć dachowych są:

• wady połączeń folii z tworzyw sztucznych,
• uszkodzenia starzeniowe,
• pęcherze,
• fałdy,
• pęknięcia,
• odspojenia,
• uszkodzenia mechaniczne,
• uszkodzenia połączeń pokrycia dachowego z innymi elementami ponad dachem.

Na jednowarstwowym pokryciu dachowym w postaci folii z tworzywa sztucznego zdarzają się przypadki niedokładnego połączenia folii na zakładach i tym samym nieszczelności. Ich rezultatem są przecieki wody w głąb stropodachu i do wnętrza budynku. Naprawa jest konieczna i w zasadzie powinna polegać na powtórnym zgrzaniu lub sklejeniu połączeń, tak aby i w tych miejscach było zapewnione całkowicie szczelne pokrycie.

Uszkodzenia starzeniowe powstają i powiększają się wraz z upływem czasu. Uszkodzenia takie jak siatka rys i odsłonięcie osnowy na wierzchu papy asfaltowej wierzchniego krycia pozwalają na renowację pokrycia, natomiast zaawansowane zmiany starzeniowe folii z tworzyw sztucznych powodują konieczność rezygnacji z naprawy [5].

Pęcherze pod pokryciem – w pokryciach z pap asfaltowych najczęściej pod warstwą wierzchnią – powstają albo w trakcie robót dekarskich wykonywanych niestarannie i w niewłaściwych warunkach, albo na drodze dyfuzji pary wodnej z wnętrza podczas użytkowania. Dopóki pęcherze są szczelne, nie powodują przecieków, ale stanowią zagrożenie dla szczelności stropodachu i jego funkcjonalności.

Nierówności pokrycia dachowego, których istotą jest pofałdowanie warstwy wierzchniej – tym większe, im większa jest grubość warstwy – są spowodowane nadmierną spływnością masy asfaltowej w podwyższonej temperaturze. Skutecznym sposobem ograniczenia odkształceń może być zmniejszenie obciążeń termicznych, np. ułożenie warstwy ochronnej ze żwiru. Gdy takiej możliwości nie ma, konieczna jest wymiana całego pokrycia papowego.

Pęknięcia, zdarzające się szczególnie często, stanowią duże zagrożenie dla szczelności stropodachu. Są wywołane odkształceniami podkładu lub samego pokrycia. Przyczyną odkształceń jest na ogół niewłaściwy podział szczelinami dylatacyjnymi, niedostateczna izolacyjność cieplna stropodachu i całopowierzchniowe przyklejenie papy do podłoża nad pęknięciami i szczelinami.

Odspojenia papy asfaltowej, wywołane niestarannym przyklejeniem warstwy wierzchniej na obrzeżach arkuszy, mogą być przyczyną odrywania papy pod wpływem wiatru i przecieków w słabszych miejscach pokrycia. Odspojenia folii z tworzyw sztucznych pojawiają się w miejscach wadliwych połączeń.Przyczyny powstania uszkodzeń mechanicznych są różnorodne i najczęściej spowodowane są niestarannym wykonywaniem prac montażowych lub remontowych na stropodachach. Szczególnie często dochodzi do uszkodzeń w obrębie zabezpieczeń różnych elementów dachowych. Najczęściej ich przyczyną są wady projektowe lub błędy wykonawstwa. Czasem powstają w trakcie eksploatacji w wyniku braku konserwacji lub jako efekt procesów starzeniowych.

Uszkodzenia wilgociowe

Powstają na ogół wskutek wadliwej budowy fizycznej stropodachu, w szczególności z powodu zbyt niskiej izolacyjności termicznej, braku paroizolacji, niedostatecznej wentylacji i wadliwego wykonania pokrycia dachowego. Głównym problemem stropodachów jest na ogół zawilgocenie materiału termoizolacyjnego i w konsekwencji zawilgocenie innych warstw oraz przecieki wody do wnętrza budynku. Zawilgoconej warstwy termoizolacyjnej nie wolno nakrywać nową szczelną warstwą, ponieważ powoduje to zamknięcie znajdującej się tam wilgoci.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (DzU z 2003 r. nr 120, poz. 1133).
2. „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych”, Część C: „Zabezpieczenia i izolacje”, Zeszyt 1: „Pokrycia dachowe”, „Instrukcje, Wytyczne, Poradniki” 396/2004, ITB, Warszawa 2004.
3. B. Francke, „Typowe błędy pokryć dachowych wykonywanych z materiałów bitumicznych”, „Materiały Budowlane” nr 6/2006, s. 6–7.
4. PN-B-02361:1999 „Pochylenia połaci dachowych”.
5. H.A. Nowak, „Naprawa i modernizacja stropodachów”, [w:] Materiały XIV Ogólnopolskiej Konferencji Warsztat Pracy Projektanta Konstrukcji, Ustroń 1999 r., Tom 2, Część 2, PZITB, Oddział w Bielsku-Białej, 1999, s. 133–165.

KWIECIEŃ 2007

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!