Obecnie na rynku materiałów wykończeniowych dostępnych jest wiele wyrobów spełniających funkcję gładzi i szpachli jednocześnie. Ze względu na wymagania normowe wyroby te można podzielić na trzy główne grupy różniące się składem chemicznym i/lub zastosowaniem.
Rodzaje gładzi i mas szpachlowych:
- gipsowe – suche mieszanki, w których głównym spoiwem jest gips budowlany lub anhydryt. Wymagają one wymieszania z odpowiednią ilością wody przed zastosowaniem, a po przygotowaniu mają postać gęstoplastycznej masy, którą należy wykorzystać w odpowiednim, określonym przez producenta czasie zachowania właściwości roboczych;
- polimerowe – produkowane są w postaci mas gotowych do użycia, a także jako suche mieszanki do rozrobienia z odpowiednią ilością wody. Głównym spoiwem w tego typu materiałach jest spoiwo organiczne, np. kopolimery octanu winylu itp.;
- cementowe/cementowo-wapienne – suche mieszanki, w których głównym spoiwem jest biały cement i/lub wapno hydratyzowane. Przed zastosowaniem, podobnie jak w przypadku gładzi gipsowych, konieczne jest wymieszanie suchej mieszanki z odpowiednią ilością wody. Gładzie cementowe stosuje się głównie do ścian zewnętrznych.
Wymagania normowe
Gładzie i masy szpachlowe gipsowe
Wśród tynków i zapraw specjalnego przeznaczenia opisanych w normie PN-EN 13279-1:2009 [1] sklasyfikowany jest tynk gipsowy cienkowarstwowy. Zastosowanie wyrobów tego rodzaju obrazuje fot. 1.
Tynk gipsowy cienkowarstwowy zdefiniowany jest w normie jako tynk gipsowy typu C6; nakłada się go w warstwie od 3 do 6 mm. Wymagania dla tynków gipsowych cienkowarstwowych przedstawiono w tabeli 1.
Ograniczeniem przy stwierdzaniu zgodności gładzi gipsowej z normą PN-EN 13279 -1:2009 [1] jest często wymaganie dotyczące zawartości CaSO4. Gładzie gipsowe zawierają bowiem najczęściej mniej gipsu, co uwarunkowane jest właściwościami użytkowymi.
Z tego względu wyroby tego rodzaju zaliczane są często do grupy tynków typu B lub ze względu na zastosowanie poddawane ocenie zgodności z normą PN-EN 13963:2008 [2]. W tej normie opisane są masy szpachlowe stosowane do spoinowania i wykańczania płyt gipsowo-kartonowych w systemach suchej zabudowy.
Podział na dwie grupy wyrobów oparty jest w normie na mechanizmie wiązania i twardnienia. Masy szpachlowe gipsowe zdefiniowane są jako wyroby wiążące i twardniejące na drodze reakcji chemicznych – masy typu B. Szczegółowy podział mas przedstawiono w tabeli 2.
Gładzie i masy szpachlowe polimerowe
Drugą grupą mas szpachlowych są według normy PN-EN 13963:2008 [2] opisane w tabeli 2 masy typu A zdefiniowane jako wyroby wiążące i twardniejące tylko w wyniku procesu wysychania.
Badania normowe mas szpachlowych typów A i B dotyczą takich samych własności: reakcji na ogień, wytrzymałości złącza płyt gipsowo-kartonowych ze spoiną, spękań, cząstek grubych, przyczepności do płyty gipsowo-kartonowej. Wyjątkiem jest badanie czasu wiązania, które dotyczy wyłącznie mieszanek typu B. Zdjęcia ilustrujące przebieg wybranych badań przedstawiono na fot. 2, 3 i 4.
Polimerowe masy szpachlowe, tzw. gotowe gładzie szpachlowe, stosowane są równie często na innych podłożach budowlanych niż płyty g-k.
Dokumentem odniesienia umożliwiającym dokonanie oceny zgodności i wprowadzenie do obrotu jest nowa norma dla tynków i wypraw cienkowarstwowych na bazie spoiw organicznych – PN-EN 15824:2009 [3].
Obejmuje ona fabrycznie wytworzone tynki zewnętrzne i wewnętrzne zawierające spoiwa organiczne, takie jak akryle, silikaty, silany, siloksany i silikony, które można stosować na rożnych podłożach.
Wymagania opisane w tej normie obejmują oznaczanie współczynnika przenikania pary wodnej według PN-EN ISO 7783-2:2001 [4] (tynki zewnętrzne), oznaczenie absorpcji wody według PN-EN 1062-3:2008 [5] (tynki zewnętrzne), oznaczenie przyczepności według PN-EN 1542:2000 [6], a także oznaczanie trwałości termicznej według PN-EN 13687 -3:2002 [7] (tynki zewnętrzne o wysokiej absorpcji wody) oraz badania i/lub deklarację klasy reakcji na ogień oraz współczynnika przewodzenia ciepła.
Dokument ten wypełnia lukę, jaka pojawiła się w normalizacji po wycofaniu ze zbioru polskich norm PN-B-10106:1991.
Gładzie cementowe, cementowo-wapienne
Wyroby na bazie cementu lub cementu i wapna są najmniej rozpowszechnione spośród gładzi i szpachli. Z uwagi na trwałość wyrobów cementowych w kontakcie z wodą najczęściej stosowane są do wykonywania prac naprawczych lub w celu uzyskania gładkiej powierzchni ścian zewnętrznych. Takie wyroby klasyfikowane są zgodnie z normą europejską PN-EN 998-1:2001 [8].
Nakładanie i obróbka
Wykończenie powierzchni ścian i sufitów gładzią powinno składać się z następujących etapów: przygotowania podłoża, nanoszenia gładzi, szlifowania, gruntowania i malowania.
Przygotowanie podłoża. Powierzchnie przeznaczone do wykańczania gładzią muszą być suche, czyste, stabilne oraz powinny mieć odpowiednią chłonność. Podłoża słabe, zmurszałe lub z łuszczącymi się warstwami wymagają oczyszczenia i odpylenia.
Jeśli są w nim rysy lub większe ubytki, należy je oczyścić szczotką i wypełnić odpowiednią masą szpachlową. Powierzchnie przed nałożeniem gładzi powinny być przetestowane pod kątem stopnia chłonności wody. Takie czynności mają istotne znaczenie, ponieważ zbyt chłonne podłoża wysysają wodę z nakładanej gładzi, co nie tylko znacznie osłabia siły wiązania, lecz także utrudnia obróbkę i może powodować powstawanie spękań.
Do wyrównywania chłonności podłoża większość producentów materiałów budowlanych oferuje preparaty gruntujące regulujące chłonność, niepogarszające przy tym przepuszczalności pary wodnej przez ściany oraz zwiększające przyczepność gładzi.
Nanoszenie gładzi. Temperatura powietrza w pomieszczeniu nie powinna być niższa niż 5°C ani wyższa niż 35°C. przy użyciu gładzi można zniwelować nierówności o głębokości dochodzącej do 3–5 mm. Większe nierówności usuwa się, nanosząc warstwę tynku lub gipsu szpachlowego. Gładź nanosi się stalową pacą nierdzewną lub za pomocą odpowiedniego agregatu. Równą i dobrze przygotowaną powierzchnię można wykończyć jedną warstwą, zazwyczaj konieczne jest jednak nanoszenie gładzi kilkoma warstwami.
Szlifowanie. Można je rozpocząć dopiero wtedy, gdy gładź całkowicie wyschnie. Nierówności szlifuje się pacą z siatką ścierną lub specjalnie do tego przeznaczoną szlifierką. Na rynku materiałów budowlanych dostępne są również gładzie, które po odpowiedniej aplikacji na ścianie można obrabiać na mokro, co pozwala uzyskać gładką i równą powierzchnię ściany z pominięciem uciążliwego etapu szlifowania. Gładzie z możliwością obróbki na mokro wymagają jednak stosowania określonego reżimu technologicznego.
Gruntowanie i malowanie. Na drugi dzień po wygładzeniu ścian można je poddać ostatecznemu wykończeniu. Szlifowane powierzchnie należy oczyścić z pyłu i zagruntować, np. przed malowaniem.
PODSUMOWANIE
Ciągły rozwój materiałów wykończeniowych, w tym również gładzi, poszerza ofertę dostępnych na rynku materiałów budowlanych. Znaczna dowolność w projektowaniu gładzi – duży zakres dokumentów odniesienia, wiele rodzajów spoiwa, a co za tym idzie zastosowań wyrobów pozwala na szybki rozwój tego segmentu oraz podniesienie jakości obecnych już od dawna na rynku marek i wyrobów.
Zobacz też: Gładzie gipsowe - przegląd
LITERATURA
- PN-EN 13279-1:2009, „Spoiwa gipsowe i tynki gipsowe. Definicje, wymagania i metody badań”.
- PN-EN 13963:2008, „Materiały łączące do płyt gipsowo-kartonowych. Definicje, wymagania i metody badań”.
- PN-EN 15824:2009, „Wymagania dotyczące tynków zewnętrznych i wewnętrznych opartych na spoiwach organicznych”.
- PN-EN ISO 7783-2:2001, „Farby i lakiery. Wyroby lakierowe i systemy powłokowe stosowane na zewnątrz na mury i beton. Część 2: Oznaczanie i klasyfikacja współczynnika przenikania pary wodnej (przepuszczalności)”.
- PN-EN 1062-3:2008, „Farby i lakiery. Wyroby lakierowe i systemy powłokowe stosowane na zewnątrz na mury i beton. Część 3: Oznaczanie przepuszczalności wody”.
- PN-EN 1542:2000, „Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Metody badań. Pomiar przyczepności przez odrywanie”.
- PN-EN 13687-3:2002, „Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Metody badań. Oznaczanie kompatybilności termicznej. Część 3: Cykle termiczne bez soli odladzającej”.
- PN-EN 998-1:2004, „Wymagania dotyczące zapraw do murów. Część 1: Zaprawa tynkarska”.
