Obowiązek obliczania charakterystyki energetycznej budynków spowodował zasadniczy wzrost zainteresowania projektantów problemem projektowania budynków o niskim zapotrzebowaniu na energię. Zaproponowana metoda tej oceny [1, 2] budzi wprawdzie poważne kontrowersje [3, 4], jednak samo zwrócenie uwagi na problem jest niewątpliwie cenne, bo może przyczynić się do zmniejszenia zużycia energii w sektorze komunalno-bytowym budownictwa. A jest ono bardzo duże (ok. 40% całkowitego zużycia energii).

W związku z oczekiwanym w najbliższym czasie wdrożeniem w Polsce Dyrektywy 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków celowe jest określenie technicznych i ekonomicznych możliwości ograniczenia zużycia energii do ogrzewania budynków. Istotne jest przy tym określenie opłacalności inwestowania w przedsięwzięcia, które zmierzają do ograniczenia zapotrzebowania na energię w budynku.

W niniejszym opracowaniu, poświęconemu budownictwu niskoenergetycznemu, autor przedstawia architektoniczne aspekty projektowania budynków energooszczędnych oraz prezentuje zagraniczne i polskie przykłady budynków niskoenergetycznych.

Niniejszy artykuł jest ostatnią częścią opracowania, omawiającego budownictwo pasywne i energooszczędne pod kątem opłacalności inwestycji.

Materiały zmiennofazowe (PCM, ang. phase change materials) wkomponowane w różny sposób w strukturę budynku zwiększają jego pojemność (bezwładność) cieplną. Duża bezwładność cieplna konstrukcji budynku (zdolność do akumulacji ciepła) przyczynia się do poprawy jego efektywności energetycznej, co przejawia się zmniejszeniem zużycia energii niezbędnej do utrzymania warunków komfortu cieplnego. Pozwala też na wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych bez dodatkowych kosztów inwestycyjnych. Zagadnienia te szerzej zostały omówione w poprzedniej publikacji [1].

Szeroko pojęty sektor budownictwa w krajach Unii Europejskiej jest konsumentem ok. 37% energii finalnej. Dwie trzecie tego zużycia jest związane z potrzebą zapewnienia warunków komfortu cieplnego, czyli ogrzania bądź chłodzenia pomieszczeń [1]. Szczególnie duża konsumpcja energii występuje w budynkach użyteczności publicznej. W tych budynkach wskaźnik zużycia (w kWh/m²/a) jest dwa do sześciu razy większy, odpowiednio w biurach i restauracjach, niż w mieszkaniach w budynkach wielorodzinnych. Liczby te pokazują, że w sektorze tym istnieje bardzo duży potencjał oszczędności energii, przede wszystkim przez racjonalizację jej zużycia.

W artykule przedstawiono obecny stan wdrożeń w Polsce norm europejskich, podano również informacje na temat stanu prac nad nowymi opracowaniami normalizacyjnymi, które nie zostały jeszcze przyjęte jako normy europejskie.

Inwestor czy właściciel budynku powinien zadbać o to, by budynek spełniał minimalne wymagania dotyczące izolacyjności cieplnej, wskazane w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. nr 75, poz. 690 z późn. zm.). Warto, aby rozważył przy tym zastosowanie lepszej ochrony cieplnej, niż wymagana w przepisach, i dobór takich rozwiązań, których efektywność ekonomiczna będzie najwyższa. W artykule autor przedstawia szereg sugestii, które pomogą inwetsorowi lub właścicielowi budynku dokonać właściwego ich wyboru.

Zapotrzebowanie na energię netto do ogrzewania i chłodzenia stanowi ważny składnik ogólnej charakterystyki energetycznej budynków. Wiele wskaźników opartych na zapotrzebowaniu na energię netto jest podstawą do porównywania koncepcji architektonicznych i szacowania przyszłych kosztów eksploatacji obiektów, a nawet do oceny wpływu budynków na środowisko. W wybranych przypadkach wskaźniki zapotrzebowania na energię cieplną stanowią podstawę przepisów wykonawczych dotyczących ochrony cieplnej jako parametry decydujące o spełnieniu wymagań podstawowych. Tym samym zastąpiły one poprzednio obowiązujące graniczne wartości izolacyjności przegród zewnętrznych, takie jak opór cieplny i współczynnik przenikania ciepła. Dzięki temu podczas oceny projektu architektonicznego coraz większego znaczenia nabierają problemy ochrony cieplnej budynków. Autorzy niniejszego artykułu przedstawili sposób przeprowadzania bilansu energetycznego budynku. Omówili podstawowe założenia bilansowej metody miesięcznej zgodnie z obowiązującą normą PN-EN ISO 13790 wchodzącą w skład zestawu norm związanych z dyrektywą a także opisali procedurę obliczeniową.

Perypetie i zamieszanie związane z wdrażaniem, w Polsce, Dyrektywy 2002/91/EC Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 16 grudnia 2002 r. dotyczącej jakości energetycznej budynków paradoksalnie przyczyniły się do szerokiego rozpowszechnienia jednego z zadań wynikających z tej Dyrektywy, a mianowicie certyfikacji energetycznej budynków. Dzięki tym zajściom, już od roku 2005, na łamach prasy technicznej [1–10] oraz na licznych sympozjach i seminariach dyskutowano o: celach, postaci oraz sposobach wykonywania świadectw energetycznych budynków. Środowiska audytorów, projektantów a także przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowych oraz producentów materiałów budowlanych i izolacyjnych znacznie zwiększyły swoją aktywność w propagowaniu wiedzy dotyczącej świadectw energetycznych budynków. Od zeszłego roku rozpoczęły się różnego rodzaju szkolenia, a nawet studia podyplomowe dotyczące tego zagadnienia (np.: Politechnika Białostocka, Łódzka i Wrocławska – prowadzą lub zamierzają je uruchomić) [11].