W ostatnich latach nastąpił wzrost zainteresowania systemami suchej zabudowy wnętrz. Spowodował on pojawienie się na rynku wielu różnorodnych materiałów przeznaczonych do spoinowania i wykańczania płyt gipsowo-kartonowych, w tym mas szpachlowych, produkowanych zarówno w postaci gotowych do zastosowania produktów, jak i suchych mieszanek do wykorzystania po zarobieniu wodą.
Rozwój technologii mas szpachlowych hamowany był jednak z powodu braku właściwego dokumentu odniesienia, uwzględniającego specyfikę tego typu wyrobów i ich rożne przeznaczenie. W przypadku wyrobów na spoiwie gipsowym do niedawna deklarowano zgodność z normą PN-B -30042:1997 [1] dla gipsu szpachlowego F, natomiast wyroby na spoiwie organicznym objęte były zazwyczaj Aprobatą Techniczną ITB.
Masy szpachlowe według normy PN-EN 13963:2008
W maju 2005 r. została ustanowiona norma europejska EN 13963:2005, „Jointing materials for gypsum plasterboards. Definitions, requirements and test methods” [2] opracowana przez Komitet Techniczny nr 241 Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego CEN. Dokument ten obowiązuje w Polsce jako PN-EN 13963:2008 [3].
Norma podaje wymagania dotyczące mas szpachlowych do spoinowania oraz taśm papierowych, stosowanych z płytami gipsowo-kartonowymi zgodnymi z normą EN 520+A1:2010 [4], wyrobami powstałymi w procesach dalszej obróbki tych płyt według EN 14190:2007 [5] oraz płytami gipsowymi wzmacnianymi włóknami według EN 13815:2008 [6]. W normie sklasyfikowano oraz podano wymagania i metody badań mas szpachlowych nanoszonych ręcznie i mechanicznie, uzyskanych zarówno na bazie spoiw gipsowych, jak i organicznych.
Wyszczególniono 8 rożnych typów materiałów w zależności od przeznaczenia i sposobu twardnienia (tabela 1). Masy typu A wiążą i twardnieją tylko w wyniku procesu wysychania. Wiązanie i twardnienie materiałów typu B odbywa się na drodze reakcji chemicznych. Masa szpachlowa w postaci suchej mieszanki na spoiwie gipsowym, oznaczona jako 1B, stanowi europejski odpowiednik krajowego gipsu szpachlowego F.
Wymagania normy PN-EN 13963:2008 [3] dotyczące mas szpachlowych podano w tabeli 2. Jak z nich wynika, masy typu B podzielono dodatkowo z uwagi na szybkość wiązania. Rozróżniono masy wolno, szybko i normalnie wiążące. Wprowadzono wymagania dotyczące odporności na powstawanie spękań. Wymagania dotyczące przyczepności do podłoża są dwukrotnie mniejsze od wymagań dla gipsów szpachlowych określonych w normie polskiej PN-B-30042:1997 [1].
Istotnym elementem oceny mas szpachlowych jest wytrzymałość złącza płyt gipsowo-kartonowych, badana w przypadku mas typu 1–3 metodą zginania, natomiast w przypadku mas typu 4 metodą rozciągania. Norma nie podaje wymagań w tym zakresie. Podobnie jak w innych normach europejskich, wprowadzono dodatkowe regulacje dotyczące reakcji na ogień oraz wydzielania substancji niebezpiecznych. Wprowadzenie normy PN-EN 13963:2008 [3] do zbioru polskich norm pozwoliło na anulowanie zapisów normy PN-B -30042:1997 [1] dotyczących gipsów szpachlowych F (nastąpiło to w lutym 2007 r.).
Metody badań mas szpachlowych
Do badaniach mas szpachlowych wykorzystuje się płyty gipsowo-kartonowe typu A według normy PN-EN 520+A1:2010 [4] o grubości 12,5 mm. Zgodnie z zapisem punktu 5.1 normy pełen zakres badań przewidziany dla danego materiału powinien być wykonany w odniesieniu do co najmniej trzech próbek wyrobu. Niżej zostaną opisane poszczególne metody badawcze.
Oznaczanie braku grubych cząstek
W celu sprawdzenia obecności grubych cząstek bada się pozostałość na sitach 315 ìm i 200 ìm. Badania wykonuje się na mokro, przelewając zaprawę przez sita i dodatkowo przemywając wodą do momentu, gdy woda będzie czysta.
Oznaczanie czasu wiązania
Badanie wykonuje się za pomocą aparatu Vicata wyposażonego w stożek zanurzeniowy. Czas wiązania masy to moment od zarobienia masy, kiedy stożek zagłębia się w zaprawę nie więcej niż 10 mm.
.jpg)
