Celem publikacji jest próba usystematyzowania zagadnień związanych z usterkami i uszkodzeniami eksploatacyjnymi trzonów kominowych z uwzględnieniem okresu realizacji budynku jako kryterium podziału. Ponadto w artykule przedstawione zostaną propozycje usuwania występujących usterek i uszkodzeń trzonów kominowych.
Podczas prac związanych z remontem lub modernizacją, a także w czasie typowej eksploatacji budynków mieszkalnych bardzo często zachodzi konieczność naprawy lub przebudowy trzonów kominowych. Jeśli w budynku zmianie ulega sposób użytkowania pomieszczeń lub całych lokali mieszkalnych, bardzo często niezbędne jest wykonanie w obrysie istniejącej bryły budynku nowych przewodów dla nowo projektowanej funkcji użytkowej lokalu mieszkalnego lub obiektu budowlanego.
Mimo że w większości wypadków w budynkach mieszkalnych realizowanych w technologii tradycyjnej, tradycyjnej udoskonalonej, wielkoblokowej lub wielkopłytowej trzony kominowe nie stanowią elementu konstrukcyjnego odpowiedzialnego za przenoszenie obciążeń zewnętrznych, to muszą być one wykonywane i eksploatowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo konstrukcji oraz bezpieczeństwo użytkowania budynku mieszkalnego jako całości [1, 2]. Ponadto umiejscowienie trzonów kominowych w lokalach mieszkalnych nie może powodować utrudnień użytkowo-funkcjonalnych, a forma i sposób wyprowadzenia trzonów kominowych ponad połać dachową muszą charakteryzować się rozwiązaniami uznanymi powszechnie za estetyczne [3].
Podstawowe problemy eksploatacyjne trzonów kominowych
Ocena stanu technicznego trzonu kominowego, dokonywana w ramach opracowań dotyczących oceny stanu technicznego budynku, jest w większości wypadków ograniczona do niezbędnego minimum.
Na podstawie długoletniej obserwacji sposobu prowadzenia przeglądów stanu sprawności technicznej (tzw. przeglądów rocznych) oraz przeglądów sprawności technicznej i wartości użytkowej (tzw. przeglądów 5-letnich) budynków można stwierdzić, że w czasie czynności inspekcyjnych w zakresie trzonów kominowych w większości wypadków główny naciska kładzie się na szczelność i drożność przewodów. Do rzadkości należy sformułowanie przez wykonującego przegląd uprawnionego mistrza kominiarskiego zaleceń dotyczących przeprowadzenia analizy krotności wymiany powietrza oraz wykonania pomiarów ciągu kominowego w przewodach wentylacji grawitacyjnej.
W ramach przeglądów stanu sprawności technicznej najczęściej przeprowadzana jest przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje zawodowe (uprawnienia budowlane) analiza stanu technicznego trzonu kominowego w aspekcie występujących w nim zarysowań lub pęknięć. Jedynie w nielicznych przypadkach dokonuje się analizy wpływu lokalizacji sąsiednich budynków i budowli na sprawność techniczną zarówno wentylacji grawitacyjnej, jak i przewodów dymowych i spalinowych.
Problemy występujące podczas eksploatacji trzonów kominowych ze względu na ich przyczyny można podzielić na następujące grupy: I grupa – problemy będące wynikiem zastosowanych rozwiązań projektowych, II grupa – problemy spowodowane niewłaściwym wykonawstwem, III grupa – usterki i uszkodzenia będące wynikiem sposobu użytkowania trzonów kominowych.
Należy zauważyć, że bardzo rzadko się zdarza, by problemy związane z eksploatacją trzonów kominowych występowały jako konsekwencja tylko i wyłącznie jednej z przyczyn.
Doświadczenie pokazuje, że najczęściej główną przyczyną usterek i uszkodzeń jest połączenie niedoskonałości rozwiązań projektowych, niezachowania reżimu technologicznego podczas prac budowlanych związanych z wykonywaniem trzonów kominowych oraz samowolnie prowadzonych w obszarze trzonów kominowych przeróbek i udoskonaleń.
Dodatkowo brak systematycznych prac konserwacyjnych i remontowych, pomimo obowiązku wynikającego z ustawy Prawo budowlane, przyczynia się do powiększania usterek i uszkodzeń w trzonach kominowych.
Kryterium podziału usterek i uszkodzeń
Pojawiające się podczas eksploatacji usterki i uszkodzenia występują w trzonach, w których zlokalizowane są zarówno przewody wentylacji grawitacyjnej, przewody spalinowe, jak i przewody dymowe. Eksploatacja niewłaściwie zaprojektowanego lub wykonanego każdego z tych przewodów może stanowić źródło potencjalnego zagrożenia mienia, zdrowia, a nawet życia ludzkiego użytkowników lokali mieszkalnych oraz osób trzecich przebywających w budynku.
Na podstawie analizy dostępnych, wykonanych w minionych latach opinii, orzeczeń i ekspertyz technicznych dotyczących oceny stanu technicznego budynków mieszkalnych, uwzględniających zagadnienie usterkowości trzonów kominowych, a w szczególności problemy z wentylacją grawitacyjną oraz zagadnienie szczelności przewodów dymowych i spalinowych, proponuje się podział trzonów kominowych na 4 podstawowe grupy, przyjmując jako kryterium okres realizacji budynku:
- I grupa – trzony w budynkach z początku XX w.,
- II grupa – trzony w budynkach z lat 50. i 60. XX w.,
- III grupa – trzony w budynkach wielkopłytowych,
- IV grupa – trzony w budynkach realizowanych obecnie.
Trzony kominowe w budynkach z początku XX w. (I grupa)
Trzony kominowe należące do I grupy wykonywane były zasadniczo z cegły ceramicznej pełnej o znormalizowanej charakterystycznej wytrzymałości na ściskanie fb = 10–15 MPa (według PN-B-03002 „Konstrukcje murowe niezbrojone. Projektowanie i obliczanie” [4]). Średnia charakterystyczna wytrzymałość na ściskanie zaprawy w trzonach kominowych w większości wypadków wynosi fm = 2 MPa, co odpowiada marce zaprawy M2.
W większości budynków pochodzących z początku XX w. wykonywane były stropy na belkach drewnianych jako przegrody poziome. W budynkach tych nie ma wieńców międzykondygnacyjnych, a trzony kominowe były realizowane w ścianach zewnętrznych jako odsunięte jedynie 12 cm od lica zewnętrznego muru. Powszechnymi usterkami trzonów kominowych w budynkach z początku XX w. są pionowe zarysowania i pęknięcia w obszarze trzonów kominowych (fot. 1–2).
Zarysowane przewody wymagają uszczelnienia: w przypadku przewodów wentylacji grawitacyjnej konieczne jest stosowanie aluminiowych wsadów karbowanych, natomiast w przypadku przewodów dymowych i spalinowych – wsadów ze stali nierdzewnej, np. chromowo-molibdenowo-niklowej gatunku 1.4404.
W części wyprowadzonej ponad połać dachową murowane trzony kominowe wykazują najczęściej odparzenia okładziny tynkarskiej oraz zarysowania części z cegły ceramicznej. W części wyprowadzonej ponad połać dachową trzony wykonywane były zasadniczo bez czapy żelbetowej lub czapa nie miała warstwy izolacji przeciwwilgociowej i zbrojenia konstrukcyjnego. Kapinos w spodzie czapy betonowej w praktyce nie był wykonywany.
W wypadku trzonów wyprowadzanych ponad drewnianą połać dachową obróbka blacharska trzonów była zazwyczaj wykonywana bez zastosowania tzw. kaplistwy umożliwiającej dopasowanie się obróbki blacharskiej do odkształcającego się podatnego pokrycia drewnianego.
W wyniku prowadzonych przebudów i remontów w budynkach z początku XX w. w trzonach kominowych występują nieszczelności i przedmuchy. Częstą uciążliwością eksploatacyjną są również zagruzowania przewodów uniemożliwiające lub ograniczające ich użytkowanie (fot. 3).
Istotną usterką pojawiającą się podczas eksploatacji trzonów jest ich poziome lub zbliżone do poziomego zarysowanie spowodowane ponadnormatywnym osiadaniem trzonu kominowego, często były one bowiem ze względów oszczędnościowych posadawiane bezpośrednio na gruncie (fot. 4). Powstające poziome zarysowania mogą stwarzać bezpośrednie zagrożenie mienia, zdrowia i życia ludzkiego w przypadku występowania nieszczelności, np. w przewodach dymowych.
Na podstawie obserwacji stanu technicznego części trzonów kominowych wyprowadzonych ponad połać dachową można sformułować tezę, że największe uszkodzenia występują w przewodach spalinowych, które nie mają wsadów ze stali nierdzewnej. Zgodnie z wymaganiami rozporządzenia w sprawie warunków technicznych [2] stosowanie wsadów ze stali nierdzewnej jest obowiązkowe w przypadku przewodów spalinowych, gdyż powstające spaliny (tzw. spaliny mokre) działają destrukcyjnie na elementy ceramiczne – powodują ich zawilgocenie (fot. 5–6).
W wyniku prowadzonych prac adaptacyjno-modernizacyjnych w budynkach z początku XX w. bardzo często w trzonach kominowych brakuje przewodów (fot. 7). Wykonywane z zachowaniem zasad procedury administracyjnej dodatkowe przewody będą poprawnie funkcjonować tylko pod warunkiem zastosowania przewodów dwupłaszczowych (fot. 8). Doświadczenie pokazuje, że wystarczy docieplenie płaszcza wewnętrznego (dla przewodów wentylacyjnych wykonanego z blachy stalowej ocynkowanej, a dla przewodów spalinowych i dymowych – ze stali nierdzewnej) warstwą wełny mineralnej o grubości 5 cm. Płaszcz zewnętrzny wykonywany jest najczęściej z blachy stalowej nierdzewnej w celu ograniczenia robót związanych z okresową konserwacją przewodów elementów stalowych.
Istotnym mankamentem w budynkach pochodzących z początku XX w. jest wpływ budynków nowo budowanych lub istniejących poddawanych przebudowie i modernizacji na sąsiednie obiekty. Budynki te stanowią najczęściej przesłonę dla przewodów kominowych budynków sąsiednich, co powoduje powstawanie zaburzeń ciągu kominowego (fot. 9–10). Ponadto w starych obiektach często spotykanym zjawiskiem są samowolne przeróbki sposobu podłączenia poszczególnych przewodów kominowych, wykonywane najczęściej w czasie pomiędzy corocznymi przeglądami stanu technicznego budynku.
KWIECIEŃ 2008
.jpg)
