1. Rodzaje struktur azbestowych. Własności.
Minerały azbestowe dzielą się na dwie grupy [1]:
- azbest serpentynitowy – jego przedstawicielem jest chryzotyl
- azbest amfibolowy, reprezentowany przez: krokidolit amosyt (grueneryt) antofilit tremolit aktynolit.
Na zdjęciach 1 i 2 przedstawiono mikroskopowe obrazy obu grup minerałów azbestowych [15].
![Fot. [15]](/images/editor/stories/artykuly/azbest-bajorek-1.jpg "Fot. [15]") |
![Fot. [15]](/images/editor/stories/artykuly/azbest-bajorek-2.jpg "Fot. [15]") |
| Fot. 1. Chryzotyl (azbest serpentynitowy) | Fot. 2. Amozyt (azbest amfibolowy) |
Struktura makroskopowa obu typów azbestu jest podobna. Jednak pod mikroskopem elektronowym widać, że azbest chryzotylowy występuje w postaci pęków luźno związanych włókien, często splątanych. Natomiast w azbeście amfibolowym włókna występują pojedynczo.
Poszczególne typy azbestu różnią się między sobą składem, strukturą i własnościami fizykochemicznymi.
W tabeli 1 zamieszczono podstawowe dane o minerałach azbestowych [3].
| Nazwa | Masa właściwa (kg/m3) | Wzór chemiczny | Temperatura rozkładu | Rozpuszczalność* | Rozpuszczalność* |
| kwasy | zasady | ||||
| Chryzotyl | 2,55 | Mg3Si2O5(OH)4 | 800 – 850˚C | 56 | 1,03 |
| Krokidolit | 3,37 | Na2(Fe2+,Mg)3Si8O22(OH)2 | 800˚C | 3,14 | 1,2 |
| Amozyt | 3,43 | (Fe+2)2(Fe+2,Mg)5Si8O22(OH)2 | 600 – 900˚C | 12 | 6,82 |
| Antofilit | 2,85 – 3,10 | Mg7Si8O22(OH)2 | 950˚C | 2,13 | 1,77 |
| Tremolit | 2,90 – 3,20 | Ca2Mg5Si8O22(OH)2 | 1040˚C | brak danych | brak danych |
| Aktynolit | 3,00 – 3,20 | Ca2(Mg,Fe2+)Si8O22(OH)2 | brak danych | brak danych | brak danych |
| * Procentowy ubytek masy wskutek wypłukiwania atomów metali, głównie żelaza; struktura krzemowa pozostaje nienaruszona | |||||
| Tab. 1. Charakterystyka minerałów azbestowych [9] | |||||
2. Zastosowanie azbestu w gospodarce
Azbest znany był już w starożytności. Na ślady jego stosowania natrafiono m.in. w basenie Morza Śródziemnego (Cypr, Grecja, Rzym) czy na terenie dzisiejszej Finlandii. Współcześnie jego najbardziej intensywna eksploatacja przypada na ostatnie kilkadziesiąt lat. Swoje wielorakie zastosowania azbest zawdzięcza zarówno swoim specyficznym cechom, jak i stosunkowo niskiej cenie. Poniżej wymieniono podstawowe własności azbestu istotne z punktu widzenia praktycznych zastosowań [1]:
- bardzo dobre własności izolacyjne: cieplne, elektryczne i akustyczne
- bardzo dobra odporność na wysokie temperatury
- dodany do takich materiałów, jak cement, polimery, żywice i in. wzmacnia ich struktury
- dobre własności filtracyjne dla cieczy
- niska ściśliwość i odporność na rozciąganie
- wysoka odporność chemiczna
- nie ulega biodegenaracji
- włókna azbestowe można łatwo odizolować od minerałów, z którymi są wydobywane
- włókna azbestowe charakteryzują się wysokim stosunkiem długości do średnicy: od 20 do nawet 1000
- są wystarczająco elastyczne aby nawijać je na bęben, szpulę itp.
Głównymi dostawcami azbestu były m.in. Kanada, ZSRR (Rosja), Włochy, Chiny, RPA, Zimbabwe. Na wykresie (rys. 1.) przedstawiono światową produkcję azbestu w XX w. [2, 5]. Maksimum produkcji – prawie 5 mln ton rocznie - osiągnięto w drugiej połowie lat siedemdziesiątych. Na rysunku 2 przedstawiono ilość azbestu wykorzystywanego w latach 1920 – 2000 [2].
