Fibrobeton jako materiał konstrukcyjny

Właściwości fibrobetonu | Materiały konstrukcyjne | Posadzki przemysłowe
Fibrobeton jako materiał konstrukcyjny | Fiber-reinforced concrete as structural material
Fibrobeton jako materiał konstrukcyjny | Fiber-reinforced concrete as structural material

Fibrobeton jest coraz częściej stosowany w budownictwie – m.in. jako element konstrukcyjny. Aby w tym zastosowaniu pełnił swoją funkcję, musi zapewnić trwałość i nośność budowanej konstrukcji. Z tego powodu bardzo ważny jest przebieg procesu jego niszczenia pod obciążeniem ściskającym.

DOŁĄCZ DO NEWSLETTERA – kliknij tutaj »

Fibrobeton z dodatkiem włókien stalowych wykorzystywany jest do wykonywania posadzek przemysłowych, nawierzchni drogowych i lotniskowych, fundamentów pod maszyny oraz innych elementów narażonych na obciążenia dynamiczne. Stosuje się go także w metodzie betonu natryskowego, np. podczas tworzenia obudowy budowli podziemnych lub w pracach remontowych.

Ponadto coraz częściej służy jako materiał elementów konstrukcyjnych, np. stropów zespolonych stalowo-fibrobetonowych (RYS. 1) lub elementów zbrojonych pochłaniających energię zniszczenia w obiektach narażonych na oddziaływania sejsmiczne [1]. 

ABSTRAKT

W artykule opisano zastosowania fibrobetonu w budownictwie oraz przedstawiono wyniki badań przebiegu procesu niszczenia tego materiału pod obciążeniem ściskającym z wyznaczeniem poziomów naprężeń inicjujących pękanie σi i naprężeń krytycznych σcr. Do badań zastosowano metodę emisji akustycznej i metodę pomiaru odkształceń. Określono wpływ dodatku włókien stalowych na wytrzymałość materiału.

The article described the application of fiber-reinforced concrete in construction and presented the result of tests concerning the process of deterioration of this material under compression load with specifying levels of cracking stress si and critical stress σcr. The tests were performed using the acoustic emission method and the strain measurement method. The influence of adding steel fibres on material strength was specified.

Przykłady obiektów

Ciekawym przykładem zastosowania tego materiału jest wierzchnia płyta zapory w Longshua w Chinach. Obiekt ten znajduje się w strefie oddziaływań sejsmicznych [2], w środowisku na przemian mokrym i suchym.

Okresowo oddziałują na niego także duże różnice temperatur (w dzień i w nocy). Część paneli zapory wykonana jest z betonu zbrojonego tradycyjnie, a część – z tego samego betonu z dodatkiem włókien stalowych. Najdłuższy panel z fibrą ma 75 m. Warto dodać, że nawet po ostatnim trzęsieniu ziemi nie zaobserwowano na nim wyraźnych rys.

Włókna stalowe w elementach konstrukcyjnych zastosowano także w cienkiej strukturze powłokowej budynków znajdujących się w Europejskim Parku Oceanograficznym w Walencji (FOT. 1). Budowle składające się na ten obiekt są kombinacją betonu zbrojonego tradycyjnie i fibrobetonu.

Zobacz też: Właściwości fibrogeopolimerów

Inne konstrukcje wykonane z betonu z dodatkiem fibry to: węzły kolejowe, np. stacja kolejowa Shawnessy w Calgary w Kanadzie [3, 4] (FOT. 2) czy stacja kolejowa Papatoetoe w Nowej Zelandii [3], tunele, zbiorniki, baseny, konstrukcje odporne na wybuchy, elementy wzmocnienia wzgórz i zboczy, rury i ściany (FOT. 3) [5, 6], a także kładki dla pieszych i mosty, m.in. kładka dla pieszych Sakata-Mirai w Maeta w Japonii [3, 7] (FOT. 4), kładka dla pieszych Pont du Diable we Francji [8] czy most Shepherds Gully Creek przeznaczony do ruchu pieszego i samochodowego, położony ok. 150 km na północ od Sydney w Australii.

Dodatek włókien stalowych

Istotą dodatku włókien stalowych do matrycy betonowej jest ich siła zakotwienia, dlatego stosuje się włókna o odkształconych końcówkach. Ważne są również parametry geometryczne włókien.

Jeśli porówna się wykres zależności σ – ε betonu bez włókien i z włóknami, można zauważyć, że pole pod krzywą, oznaczające energię potrzebną do zniszczenia elementu, jest większe w materiale z dodatkiem zbrojenia rozproszonego.

Na RYS. 2 przedstawiono wyniki badań ściskanych próbek betonowych z dodatkiem różnej ilości włókien. W pracy „Relationship between impact energy...” [9], z której pochodzi wykres, porównano energię zniszczenia różnych badanych betonów.

Wyniki tych badań dowodzą, że im więcej włókien w próbce, tym więcej potrzeba energii do jej zniszczenia. Stosunek pola pod krzywą fibrobetonu do pola pod krzywą zwykłego betonu obrazuje, czym skutkuje dodanie włókien (RYS. 3) [10]. Efekt zależy od ilości dodanego włókna, jego ­długości i smukłości, a także przyczepności do matrycy. Jednocześnie graniczne odkształcenie – towarzyszące całkowitemu zniszczeniu elementu – jest większe w fibrobetonie [9–14].

Udowodniono, że proces niszczenia betonów zwykłych i wysokowartościowych oraz niektórych betonów specjalnych pod obciążeniem ściskającym ma charakter trójstadialny [11, 14, 15]. Poszczególne stadia niszczenia rozgraniczają naprężenia inicjujące pękanie σi i naprężenia krytyczne σcr (RYS. 4).

Przeczytaj: Nanocementy i nanobetony

Granicą między stadium stabilnej inicjacji rys a stadium stabilnej propagacji rys są naprężenia si, natomiast naprężenia σcr rozgraniczają stadia stabilnej propagacji rys i katastroficznego niszczenia [11].

Wiedza dotycząca wartości poziomów naprężeń σi i σcr w funkcji przyrostu naprężeń ściskających jest istotna, ponieważ wiąże się bezpośrednio z problemami trwałości i eksploatacji elementów konstrukcyjnych wykonanych z tych betonów [11]. Przeprowadzono więc badanie mające określić przebieg procesu niszczenia fibrobetonów o różnej zawartości włókien stalowych, w którym wyznaczono wartości poziomów naprężeń badanych próbek.

Badane materiały

Badaniom poddano 3 serie betonów oznaczonych jako BZS, BZ1 i BZ3. Betony te wykonano z cementu portlandzkiego żużlowego CEM II/B-S 32,5R, kruszywa żwirowego, piasku, superplastyfikatora i wody wodociągowej zdatnej do picia. Wielkość maksymalnego ziarna kruszywa wyniosła 16 mm. Składy badanych betonów różniły się jedynie ilością zastosowanego zbrojenia rozproszonego. Skład mieszanki betonowej podano w TABELI 1.

Do betonów serii BZ1 i BZ3 dodano włókna stalowe o wymiarach 1 mm/50 mm w ilości 1% oraz 3% w stosunku do masy betonu. Natomiast beton serii BZS potraktowano jak beton świadkowy, czyli nie zastosowano w nim zbrojenia rozproszonego.

Włókna stalowe dozowano do mieszanki w ostatniej fazie urabiania. Próbki betonowe przechowywano przez 28 dni w komorze klimatycznej w temp. powietrza 18°C (±1°C) i wilgotności względnej powietrza 95% (±5%), a następnie przechowywano je w warunkach powietrzno-suchych do chwili badania.

Procedura badawcza

Przebieg procesu niszczenia fibrobetonu pod obciążeniem ściskającym zbadano za pomocą dwóch metod: emisji akustycznej oraz pomiaru odkształceń. Określono poziomy naprężeń si i scr w funkcji przyrostu naprężeń ściskających.

POBIERZ E-BOOK [bezpłatnie]
warunki techniczne
Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki
– stan na 2014 r.

Metoda emisji akustycznej

Do badań metodą emisji akustycznej przygotowano próbki prostopadłościenne o wymiarach 50×50×100 mm wycięte z większych elementów próbnych. Badania przeprowadzono za pomocą wieloczujnikowego zestawu aparaturowego do pomiaru emisji akustycznej.

Próbki ściskano z wyeliminowaniem tarcia na styku ich powierzchni z płytami dociskowymi maszyny wytrzymałościowej (FOT. 5–6). W tym celu powierzchnie te zeszlifowano, tak aby zachować ich równoległość z dokładnością do 0,05 μm, a następnie nałożono na nie smar techniczny.

W trakcie doraźnego ściskania próbek rejestrowanymi deskryptorami emisji akustycznej w funkcji czasu były tempo zdarzeń Nzd oraz wartość skuteczna sygnału RMS [16].

Metoda pomiaru odkształceń

Badaniom niszczącym metodą pomiaru odkształceń poddano próbki walcowe o wymiarach 150×300 mm. Pomiary odkształceń wykonano za pomocą systemu pomiarowego składającego się z centralnej jednostki sterującej, półmostkowych tensometrycznych wzmacniaczy multipleksowych oraz oprogramowania służącego do zarządzania systemem, wizualizacji, archiwizacji i obróbki danych.

Pomiar i wymuszenie siły uzyskano za pomocą uniwersalnej hydraulicznej maszyny wytrzymałościowej z ramą czterosłupową i elektroniczną jednostką sterującą (wieżą, konsolą) (FOT. 7). Pomiary odkształceń wykonano za pomocą foliowych przetworników tensometrycznych. Tensometry przyklejano na dwóch przeciwległych ściankach równoległych do osi działania siły ściskającej.

Procedura badawcza polegała na obciążaniu próbki w sposób statyczny przez sterowanie przemieszczeniem tłoka maszyny (FOT. 8–9). Przemieszczenie podawano z prędkością 0,5 mm/s. W wyniku badań otrzymano pomiary z obu przeciwległych ścianek próbki. Następnie pomiary uśredniono (RYS. 5).

Wyniki

Na RYS. 6–8 przedstawiono przebieg tempa zdarzeń Nzd emisji akustycznej zarejestrowanego w funkcji czasu ściskania betonów BZS, BZ1 i BZ3. Natomiast na RYS. 9–11 zamieszczono wyniki przebiegu wartości skutecznej sygnału emisji akustycznej (RMS), zarejestrowanej w funkcji czasu ściskania.

Na wszystkich rysunkach naniesiono także wykres przyrostu względnej wartości naprężeń ściskających σc/fc w funkcji czasu niszczenia t oraz zaznaczono poziomy naprężeń inicjujących pękanie σi i krytycznych σcr. Wyznaczono ponadto poziomy naprężeń inicjujących pękanie σi i naprężeń krytycznych σcr według kryteriów podanych w pracach „Naprężenia inicjujące i krytyczne...” [11] i „Ocena metodami akustycznymi...” [14]. W TABELI 2 zebrano wartości poziomów naprężeń określone dla wszystkich badanych serii.

Na RYS. 12–14 przedstawiono zależności naprężenie – odkształcenie w odniesieniu do wybranych próbek ściskanych z zarobów BZ1 (RYS. 12), BZ3 (RYS. 13) oraz BZS (RYS. 14). RYS. 15 przedstawia wykresy zależności σ–ε wszystkich badanych zarobów (BZ1, BZ3 oraz BZS) z włóknem stalowym o wymiarach 1/50 mm.

Podobnie jak w metodzie emisji akustycznej, poziomy naprężeń inicjujących pękanie si i naprężeń krytycznych σcr wyznaczono według kryteriów podanych w pracach „Naprężenia inicjujące i krytyczne...” [11] i „Ocena metodami akustycznymi...” [14]. Wartości poziomów tych naprężeń zebrano w TABELI 3.

Warto przeczytać: Ocena skuteczności hydrofobizacji powierzchniowej betonu

Z wykresów przedstawionych na RYS. 12–15 wynika, że wraz ze wzrostem ilości włókien stalowych w betonie wzrasta naprężenie maksymalne osiągane przez beton, a wraz z nim rośnie graniczne odkształcenie towarzyszące całkowitemu zniszczeniu.

Maksymalne naprężenie zarobu BZS (0% fibry) wyniosło 35,58 MPa, zarobu BZ1 (0,5% fibry) – 37,52 MPa, a zarobu BZ3 (3% fibry) – 41,99 MPa. Im więcej fibry dodanej do matrycy betonowej, tym większe pole pod krzywą, co oznacza, że potrzeba więcej energii do zniszczenia takiego elementu.

Przeprowadzone za pomocą obu metod badania wykazały, że przebieg procesu niszczenia betonów BZ1 i BZ3 (zawierających zbrojenie rozproszone) traci trójetapowość (TABELA 3). Nie jest możliwe ustalenie w tych betonach poziomów naprężeń inicjujących pękanie σi.

Można mówić raczej o tym, że następuje chwilowa stabilna propagacja mikropęknięć przechodząca z kolei w chwilową gwałtowną propagację mikropęknięć. Należy sądzić, że obecność zbrojenia rozproszonego w betonie wpływa hamująco na propagację pęknięć podczas niszczenia i przyczynia się do redukcji koncentracji naprężeń w miejscach występowania defektów i nieciągłości struktury.

Jeżeli chodzi natomiast o naprężenia σcr, które są równe maksymalnej wartości sumarycznych odkształceń objętościowych DV w funkcji przyrostu względnej wartości naprężeń ściskających, to badania wykazały, że w betonach serii BZ1 i BZ3 poziom tych ­naprężeń jest nieco wyższy niż w betonie świadkowym BZS (niezawierającym zbrojenia rozproszonego) i wynosi odpowiednio 0,80 i 0,81 σc/fc w betonach serii BZ1 (RYS. 16) i BZ3 (RYS. 17) oraz 0,78 σc/fc w betonie świadkowym BZS (RYS. 18).

Warto ponadto zauważyć pewną analogię procesu niszczenia fibrobetonu do procesu niszczenia betonu nasączonego metakrylanem metylu, opisanego w pracach „Naprężenia inicjujące i krytyczne...” [11] i „Application de la méthode d’émission acous­tique...” [17].

Podsumowanie

Badania procesu niszczenia ściskanego fibrobetonu i betonu świadkowego (niezawierającego zbrojenia rozproszonego) przeprowadzone z wykorzystaniem metod emisji akustycznej oraz pomiaru odkształceń wykazały, że procesy te znacznie się różnią. Proces niszczenia fibrobetonu ma charakter dwustadialny, natomiast betonu świadkowego – trójstadialny.

Można także stwierdzić, że dodatek włókien stalowych ma wpływ na przebieg zależności σ–ε w betonach ściskanych. Poziom naprężeń krytycznych σcr wzrasta wraz ze wzrostem ilości włókien stalowych dodanych do mieszanki betonowej. Wydłuża się także część zakrytyczna wykresu σ–ε oraz zwiększa się energia potrzebna do zniszczenia elementu.

Podczas niszczenia obecność zbrojenia rozproszonego w betonie wpływa hamująco na propagację pęknięć i przyczynia się do redukcji koncentracji naprężeń w miejscach występowania defektów i nieciągłości struktury. Te parametry znacznie zwiększają właściwości fibrobetonu jako materiału konstrukcyjnego, wiążą się bowiem z polepszeniem nośności, elastyczności oraz wytrzymałości zmęczeniowej.

Literatura

  1. J.P. Curtis, D.A. Hills, M.D. Cook et al., „The effect of fibre cross-sectional shape upon shock dissipation by fibrous composites, with potential application to insensitive munitions”, Computational Methods in Structural Dynamics and Earthquake Engineering, COMPDYN 2007 Conference, Crete.
  2. G. Vitt, „Crack control with combined reinforcement: From theory into practice”, „Concrete Engineering International”, vol. 9/2005, Issue 4, s. 39–41.
  3. S. Montens, „Ultra High Performance Fibre-Reinforced Concretes”, Bouygues-VSL, Eiffage and Vinci companies [prezentacja w programie Microsoft Office PowerPoint, źródło internetowe].
  4. V.H. Perry, D. Zakariasen, „First Use of Ultra-High Performance Concrete for an Innovative Train Station Canopy”, „Concrete Technology Today Newsletter”, vol. 25, no. 2, August 2004, Portland Cement Association.
  5. E. Bychkov, „Concrete reinforcement: Modern reinforced concrete products in Russia”, „Concrete Engineering International”, vol. 20/2007, Issue 1, s. 20.
  6. S. Walis, „Steel fibre developments in South Africa”, „Tunels & Tunelling”, vol. 3/1995, s. 22–24.
  7. M. Behloul, J.F. Batoz, „UHPFRC development on the last two decades: an overview”, UHPFRC 2009, Marsylia.
  8. M. Behloul, R. Ricciotti, R.F. Ricciotti et al., „Ductal® Pont du Diable footbridge, France”, ed. J.Walraven, „Tailor Made Concrete Structures”, Taylor & Francis Group, London 2008, s. 335–338.
  9. K. Marar, O. Eren, T. Celik, „Relationship between impact energy and compression toughness energy of high – strength fiber – reinforced concrete”, „Materials Letters”, vol. 47/2001, s. 297–304.
  10. J. Śliwiński, „Beton zwykły. Projektowanie i podstawowe właściwości”, Polski Cement, Kraków 1999.
  11. J. Hoła, „Naprężenia inicjujące i krytyczne a destrukcja naprężeniowa w betonie ściskanym”, monografia 33, „Prace Naukowe Instytutu Budownictwa Politechniki Wrocławskiej” nr 76, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2000.
  12. Z. Jamroży, „Betony ze zbrojeniem rozproszonym (co projektant wiedzieć powinien)”, XVII Ogólnopolska Konferencja Warsztat Pracy Projektanta Konstrukcji 2002, Ustroń.
  13. A. Łapko, „Projektowanie konstrukcji żelbetowych”, Arkady, Warszawa 2000.
  14. T. Gorzelańczyk, „Ocena metodami akustycznymi procesu niszczenia betonów samozagęszczonych”, Raport serii PRE nr 9/07, Wrocław 2007.
  15. K. Flaga, K. Furtak, „Wpływ rodzaju kruszywa na poziomy naprężeń krytycznych w betonie ściskanym”, „Archiwum Inżynierii Lądowej”, z. 4/1981, s. 653–666.
  16. T. Błaszczyński, M. Przybylska, J. Hoła, T. Gorzelańczyk, „Fibrobeton jako materiał konstrukcyjny i naprawczy”, [w:] „Współczesne metody naprawcze w obiektach budowlanych”, red. M. Kamiński, J. Jasiczak, W. Buczkowski, T. Błaszczyński, DWE, Wrocław 2009, s. 96–107.
  17. T. Broniewski, J. Hoła, I. Śliwiński, „Application de la méthode d’émission acoustique aux essais du comportement du béton imprégné de polymčre soumis á la compressio”, „Materials and Structures”, vol. 27/1994, s. 331–337.
Artykuł pochodzi z: miesięcznika IZOLACJE 11/12/2012

Komentarze

(1)
krzysiek flis | 07.12.2016, 08:17

świetny artykuł. Prośba o więcej takich

   1 / 1   

Wybrane dla Ciebie


Hydroizolacja fundamentów - co musisz wiedzieć »

Zadaniem hydroizolacji jest zablokowanie dostępu wody i wilgoci do wnętrza obiektu budowlanego. Istnieje kilka rodzajów izolacji krystalizujących, a ich znajomość ułatwia zaprojektowanie i wykonanie szczelnej budowli. czytaj dalej »

 


Zarabiaj pieniądze sprzedając prąd »

Wykańczasz dom i potrzebne Ci wysokiej jakości materiały?

Wszystkie znane obecnie źródła energii, poza energią geotermalną i atomową, są pośrednio efektem działania promieniowania słonecznego...
czytaj dalej »

Dopasuj rozwiązanie do Twoich potrzeb i rodzaju wykonywach prac... czytaj dalej »

Jak zabezpieczać posadzki przemysłowe?

W obiektach przemysłowych obecne są zanieczyszczenia o różnym charakterze, które łączy jedno - wszystkie wpływają negatywnie na bezpieczeństwo pracowników i proces produkcyjny. czytaj dalej »

 


Kleje i fugi do płytek - to musisz wiedzieć »

Szukasz wpustu dachowego dobrej jakości?

Przeczytaj, zanim zdecydujesz się na zakup konkretnego materiału. czytaj dalej » Chcesz kupić wpust nieogrzewany, ale nie wiesz jaki konkretnie wybrać? czytaj dalej »

Dobierz najlepszy materiał termoizolacyjny. Sprawdź »


Ocieplenie powinno być trwałe i odporne na niekorzystne oddziaływanie czynników atmosferycznych... ZOBACZ »


Alternatywa dla tradycyjnych materiałów izolacyjnych »

Szukasz odpowiedniego materiału na podłogę? Zobacz »

Odporność na wodę, niepalność, wysoka odporność mechaniczna, niska waga oraz doskonałe parametry izolacyjne czynią je doskonałą...
czytaj dalej »

Być może wciąż zastanawiasz się czy Twoja firma powinna zainwestować w posadzki epoksydowe? Jeśli szukasz odpowiedniego materiału na podłogę w hali produkcyjnej... czytaj dalej »

Akustyczne płyty ścienne i sufitowe »

Energooszczędne płyty warstwowe z izolacją z wełny mineralnej o unikalnych właściwościach przeciwpożarowych i strukturalnych...  czytaj dalej »


Jak przyspieszyć prace budowlane?

Zobacz, jak możesz zaoszczędzić czas (i pieniądze). Uzyskaj bezpłatną wycenę materiałów w 48 godzin!  czytaj dalej »


Fakty i mity na temat szarego styropianu »

Jak zabezpieczyć rury przed stratami ciepła?

Od kilku lat rośnie popyt na styropiany szare. W Niemczech i Szwajcarii większość spr... czytaj dalej » Czym powinieneś kierować się przy wyborze odpowiedniej izolacji rur? czytaj dalej »


Jaka powinna być dobra hydroizolacja?

Skutecznie zabezpiecz budowane konstrukcje przed pożarem »

Fundamenty, elewacje, posadzki, garaże. Poznaj problemy i rozwiązania » czytaj dalej » Masywne elementy budowlane w starych obiektach często nie spełniają wymagań przeciwpożarowych określonych w obowiązujących przepisach. czytaj dalej »

Chcesz ograniczyć straty ciepła z budynku? Zobacz »


W obecnych czasach rosnące ceny energii cieplnej i elektrycznej skłaniają do analizy strat ciepła w budynkach mieszkalnych. Jedynym sposobem ograniczenia kosztów jest... ZOBACZ »



prof. dr hab. eur. inż. Tomasz Z. Błaszczyński
prof. dr hab. eur. inż. Tomasz Z. Błaszczyński
Ukończył Politechnikę Poznańską z wyróżnieniem. W 1989 r. otrzymał stopień dr. nauk technicznych, a w 2009 r. dr. hab. nauk technicznych w dziedzinie budownictwo. Od 2012 r. jest profesorem nadzwyc... więcej »
mgr inż. Marta Przybylska-Fałek
mgr inż. Marta Przybylska-Fałek
Marta Przybylska-Fałek ukończyła studia wyższe ze stopniem mgr. inż. na Wydziale Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki Poznańskiej. Pracuje w biurze projektowym i jest równocześnie do... więcej »
Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników portalu Izolacje.com.pl... dowiedz się więcej »
Triflex Polska Triflex Polska
Triflex zyskał na rynku europejskim pozycję lidera w zakresie opracowywania, kompleksowego doradztwa oraz zastosowania uszczelnień i powłok...
5/2019

Aktualny numer:

Izolacje 5/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Ochrona przed hałasem w budynkach w kontekście izolacyjności akustycznej przegrody zewnętrznej
  • - Wykonanie i odbiór elewacji wentylowanych
Zobacz szczegóły
Hydroizolacje krystalizujące do uszczelniania fundamentów

Hydroizolacje krystalizujące do uszczelniania fundamentów

Zadaniem hydroizolacji jest zablokowanie dostępu wody i wilgoci do wnętrza obiektu budowlanego. Istnieje kilka rodzajów izolacji krystalizujących, a ich znajomość ułatwia...
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl

.