Zagadnieniami teorii, budowy i eksploatacji dróg zajmuje się jedna z dziedzin budownictwa lądowego – drogownictwo. Głównymi działalnościami drogownictwa są zatem: projektowanie, budowa, przebudowa, remonty i organizacja prac drogowych, a także utrzymanie dróg. Drogownictwo zajmuje się również organizacją ruchu drogowego. Z kolei budownictwo podlega dziedzinie nauki, jaką jest inżynieria lądowa. Inżynieria lądowa jest najstarszą odmianą nauk inżynierskich, która łączy w sobie takie umiejętności, jak projektowanie, wznoszenie oraz utrzymanie wszelkich obiektów budowlanych w ich środowisku naturalnym.
Podstawową różnicą pomiędzy drogownictwem (budownictwem drogowym) a budownictwem ogólnym jest lokalizacja inwestycji. W drogownictwie to podstawowa kwestia – problem usytuowania drogi w stosunku do innych elementów zagospodarowania przestrzennego. Usytuowanie w planie zagospodarowania przestrzennego to główne zadanie, jakie należy rozwiązać na etapie projektowania drogi. W budownictwie ogólnym natomiast kwestie lokalizacji są zdecydowanie mniej istotne. W momencie gdy przystępuje się do sporządzania projektu, inwestor z reguły jest już właścicielem gruntu, na którym ma być realizowana inwestycja, i wystąpiono o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Budowa drogi w środowisku naturalnym niestety powoduje nieodwracalne zmiany i negatywne oddziaływanie na sąsiadujący obszar. Stąd tak rozbudowane procedury związane z oceną oddziaływania inwestycji drogowych na środowisko. W ramach inwestycji drogowych podejmuje się działania w celu minimalizacji negatywnego oddziaływania lub kompensacji przyrodniczych za straty powstałe w środowisku w wyniku budowy drogi.
Droga według obowiązujących przepisów
Aktualnie dwa podstawowe dokumenty stanowiące wprowadzenie do problematyki drogownictwa to:
- ustawa o drogach publicznych [1],
- rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (WT) [2].
Zgodnie z nimi droga jest budowlą wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym. Przepisy te dotyczą dróg publicznych, a więc zaliczonych na podstawie ustawy o drogach publicznych [1] do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy zgodnie z jej przeznaczeniem i ograniczeniami.
Kategorie dróg
Kategorie dróg publicznych wynikają z funkcji w sieci drogowej oraz przyporządkowują drogom odpowiedniego zarządcę; związane są z podziałem administracyjnym kraju. Wyróżniamy następujące kategorie:
- drogi krajowe,
- drogi wojewódzkie,
- drogi powiatowe,
- drogi gminne.
Najogólniej mówiąc, do kategorii dróg krajowych należą wszystkie autostrady i drogi ekspresowe oraz pozostałe drogi szczególnie istotne z punktu widzenia funkcjonowania państwa. Do kategorii dróg wojewódzkich powinny być zaliczone drogi stanowiące połączenia między miastami, mające znaczenie dla województwa (miasta powiatowe między sobą i miasta powiatowe z miastem wojewódzkim). Do kategorii dróg powiatowych powinny być zaliczone drogi istotne dla powiatu, a więc stanowiące połączenia miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą, natomiast do kategorii dróg gminnych zalicza się drogi o znaczeniu lokalnym.
Drogi publiczne, obiekty mostowe i tunele w ciągu dróg publicznych powinny mieć numeracje. Drogi krajowe mają numeracje od 1 do 99, przy czym obecnie jest ich 93 – od nr 1 do 94, z wyłączeniem nr 89. Autostrady mają dodatkowo oznaczenie literą A, drogi ekspresowe – S. Zasada numeracji jest taka, że numery parzyste przypisane są drogom o przebiegu równoleżnikowym, nieparzyste natomiast – drogom o przebiegu południkowym.
Drogi wojewódzkie mają nr od 100 do 993. Przy nadawaniu numerów drogom wojewódzkim Polskę podzielono na dwa obszary – zachodni i wschodni. Granicę umowną między tymi obszarami stanowi na północy do Torunia Wisła, następnie do Częstochowy DK1 i do granicy państwa granica pomiędzy województwami śląskim i opolskim. Numeracja rozpoczyna się w części zachodniej i narasta z północy na południe; przechodzi do części wschodniej i również narasta z północy na południe.
W przypadku dróg powiatowych zgodnie z rozporządzeniem w sprawie numeracji i ewidencji dróg oraz obiektów mostowych [3] należy stosować liczbę czterocyfrową i wyróżnik literowy województwa:
- B – podlaskie,
- C – kujawsko-pomorskie,
- D – dolnośląskie,
- E – łódzkie,
- F – lubuskie,
- G – pomorskie,
- K – małopolskie,
- L – lubelskie,
- N – warmińsko-mazurskie,
- O – opolskie,
- P – wielkopolskie,
- R – podkarpackie,
- S – śląskie,
- T – świętokrzyskie,
- W – mazowieckie,
- Z – zachodniopomorskie.
Również w większości przypadków przy nadawaniu numerów drogom powiatowym przyjęto zasadę numeracji dróg w układzie równoleżnikowym i południkowym. Numery dróg gminnych składają się z liczby 6-cyfrowej i litery będącej oznaczeniem województwa. Drogi publiczne ze względów funkcjonalno- technicznych dzielą się na siedem klas:
- autostrady – A,
- ekspresowe – S,
- główne ruchu przyspieszonego – GP,
- główne – G,
- zbiorcze – Z,
- lokalne – L,
- dojazdowe – D.
