Jak się okazuje, decyzje o sposobie doświetlenia poddasza zapadają często pod wpływem obiegowych opinii powstających w wyniku doświadczeń osób, które miały kłopoty z wykonawcami dachów. Nierzadko bowiem okna dachowe są wstawiane przez pseudowykonawców, w efekcie czego przeciekają. Z tego powodu niektórzy inwestorzy decydują się na wstawienie lukarny, choć nie zawsze jest to właściwy wybór. Na wielu połaciach widać skutki takich decyzji: maleńkie lukarny w miejscach, w których aż prosi się o okno dachowe. Najgorzej, gdy lukarn tych jest wiele i stykają się ze sobą (fot. 3). Pojawiają się wtedy różne problemy techniczne, ponieważ w takich miejscach trudniej jest zachować szczelność dachu przez odpowiednio długi czas.
W Polsce zbyt wielu inwestorów stosuje zasadę: najważniejsza jest niska cena. Zatrudniają najtańszych wykonawców bez sprawdzenia ich umiejętności, a materiały kupują tam, gdzie jest tanio. A tanie firmy handlowe zatrudniają niewykwalifikowanych pracowników, którzy nie potrafią udzielić odpowiednich informacji kupującym, skutkiem czego złe wykonawstwo ujawnia się najczęściej wtedy, gdy jest za późno. I to jest podstawową przyczyną przeciekania okien dachowych.
Tymczasem dobrze wyszkolony oraz doświadczony pracownik bez trudu montuje różne okna dachowe, tak by nie było z nimi kłopotów. Wystarczy odpowiednio mu zapłacić. Należy pamiętać, że płaca wynika z nakładu i jakości pracy. Skupianie się na jak najniższym wynagrodzeniu dla wykonawcy skutkuje niedoróbkami w miejscach niewidocznych dla laika. Przykłady ilustrują fot. 6–9.
Wykonanie lukarny wydaje się pozornie prostsze. Lukarny wymagają wykonania koszy w pokryciu i jego połączeń z murem. Są to elementy stale wykonywane na dachach, jednak nie oznacza to, że są zawsze łatwiejsze do wykonania i gwarantują brak przecieków. Kosze i styki pokrycia z murami charakteryzują się tym, że jakość ich wykonania sprawdza się po wielu latach i nie należą do prostych prac dachowych. Błędy popełniane przy ich wykonaniu ujawniają się po pewnym czasie, a błędy przy obsadzaniu okien dachowych dużo szybciej.
Kiedy lukarna?
Sposób doświetlenia zależy również od zaprojektowanego i wypracowanego przez architekta wyglądu budynku (fot. 5). Aby budynek dobrze wyglądał, musi być wykonany zgodnie z tym projektem. Gdy dobry projekt przewiduje lukarnę, to nie powinno jej zastąpić okno i na odwrót. Należy przy tym pamiętać, że oknami dachowymi nie można zastąpić dużych lukarn. Ich istnienie wynika z przyjętych założeń architektonicznych budynku. Za nimi kryją się duże przestrzenie na poddaszu, dobrze doświetlane przez duże okna.
Najwięcej kontrowersji budzą małe lukarny, które można łatwo zastąpić dużymi oknami dachowymi.
Dlaczego okna są lepsze?
Popularność okien dachowych (na całym świecie) wynika z wielu powodów:
- dają lepsze doświetlenie poddasza przy tej samej powierzchni zabudowy co lukarna,
- łatwiej jest je dostosować do istniejącej powierzchni połaci – mogą być montowane w różnych miejscach, na różnych wysokościach i w różnej liczbie obok siebie,
- lukarny wymagają mocniejszej konstrukcji i wolnego miejsca wokół nich,
- okna łatwiej jest wymienić i dzięki temu łatwiej jest wyremontować (zmienić) dach,
- przy zmianie funkcji poddasza można je łatwo doświetlić oknami dachowymi,
- okna dachowe są produkowane w wielu odmianach i z bardzo bogatym wyposażeniem, co pozwala uzyskać wiele pożądanych efektów (architektonicznych i eksploatacyjnych),
- okna dachowe przygotowane są do montażu z wieloma odmianami pokryć dachowych, do których mają przygotowane odpowiednie obróbki i wykończenia, co gwarantuje dobre, bo przemyślane wykonanie. W przypadku lukarn jakość wykonania połączeń (w koszach i z murami lukarny) zależy wyłącznie od kwalifikacji i umiejętności wykonawcy.
Uszczelnianie okien dachowych
Okna dachowe przechodzą przez całą konstrukcję dachu, przez wszystkie jego warstwy, dlatego muszą być uszczelniane na połączeniach z: pokryciem, warstwą wstępną i paroizolacją. Oprócz tego powinny być dobrze ocieplone za futryną, tak aby nie tworzyły się tam mostki termiczne. Dlatego wielu producentów oferuje systemowe gotowe docieplenia.
Na poziomie pokrycia szczelność okien zapewniają odpowiednio dobrane do pokrycia blaszane kołnierze osłonowe. Są one tak ukształtowane, aby woda z pokrycia nie dostawała się pod pokrycie i okno. Na fot. 10 widać połączenie okna z dachówką karpiówką wykonane za pomocą specjalnych przekładek z blachy nazywanych nokami. Jednak nie tylko opady zagrażają konstrukcjom dachowym. Część z nich – przecieki – i skropliny są odprowadzane poza okap po warstwie wstępnej, która też musi być odpowiednio połączona z oknem dachowym.
Mocowanie okien może być wykonane na: łatach, krokwiach lub deskowaniu. W Polsce najczęściej okna montuje się na łatach, ponieważ mocowanie na krok wiach wymaga wykonania dodatkowej konstrukcji dopasowującej otwór do okna i trzeba wtedy zamontować dodatkowe belki: przejmy lub wymiany (rys. 1). Przy mocowaniu na łatach kontrłaty tworzą szczelinę, przez którą woda z przecieków i skroplin spływa z góry po warstwie wstępnej (fot. 6).
Woda musi być odprowadzana poza obszar okna. Najskuteczniej można to zrobić za pomocą rynienki dostarczanej przez producentów (metalowej) lub wykonanej z membrany albo folii wstępnego krycia. Niekiedy zamiast rynienki stosuje się sklejenie kołnierza uszczelniającego wykonanego z MWK z warstwą wstępną (również z MWK – fot. 10). Wtedy jednak taśma musi być wyjątkowo dobrze przyklejona. Z tego powodu najczęściej stosuje się to rozwiązanie na dachach deskowanych z pokryciem leżącym na łatach.
Najłatwiej uszczelnić okno, gdy jest zamocowane na deskowaniu. Wtedy obkleja się jego futrynę tą samą membraną, która leży na deskach i stanowi warstwę wstępną (fot. 12). Jest to czasami mozolna praca, ale daje bardzo dobre rezultaty – uszczelnienie jest znakomite.
