Z tych samych powodów dachówki wentylacyjne powinny być też stosowane w okapach (rys. 1), przy koszach i czasem pod grzbietami. Ich liczbę najlepiej jest wyznaczać według zasad określonych w normie DIN 4108 (rys. 3), która określa wielkość szczeliny (jej przekroje poprzeczne).
Dachówki wentylacyjne w okapie
Czasami w okapie dachu nie można wykonać wlotu pod pokrycie (np. okap z gzymsem) i wtedy jedną z metod pozyskania powietrza wentylującego jest zastosowanie dachówek wentylacyjnych. Zgodnie z zasadami określonymi w DIN 4108 (rys. 3) dachówki te muszą stworzyć pole przepływu o wielkości min. 200 cm2 na 1 m.b. okapu. O ich liczbie przypadającej na 1 m.b. okapu decyduje pole przekroju ich „czerpni” zależne od kształtu dachówki.
Jeżeli szerokość krycia dachówki wynosi 300 mm, a jej czynny przekroj przelotowy (netto) wynosi 32 cm2/szt., to na szerokości 1 m możemy zainstalować 3,3 szt. (średnio) dachówki o sumarycznej powierzchni 105,6 cm2. Gdy nie ma innego wlotu, musimy spełnić podstawowy warunek normy DIN 4108 wymagającej 200 cm2 na 1 m.b. okapu minimalnego pola przekroju wlotu. W takim wypadku w dachu pokrytym wymienioną dachówką należy ułożyć dwa rzędy tych dachówek, bo dopiero wtedy uzyska się 211 cm2 na 1 m.b. okapu (2×105,6 cm2). Warto wiedzieć, że nie powinno się tego robić w pierwszym, okapowym rzędzie dachu, lecz w drugim i trzecim.
Tego typu rozwiązania nie są praktycznie stosowane, ponieważ (nawet w okapie z gzymsem) dużo prościej jest ułożyć dachówki na kratkach wentylacyjnych z grzebieniem (z „antywróblowką” – fot. 1), które w większości mają powierzchnię przepływu powietrza min. 200 cm2 na 1 m.b. (na szt.). Taki przekrój wystarcza dla dachów o długości krokwi do 10 m. Przy dłuższych jest on już za mały i np. dla długości krokwi 15 m powinien wynosić 300 cm2 na 1 m.b. (tabela 1).
W tak dużych dachach (powyżej 10 m długości krokwi) trzeba zastosować jedno z trzech możliwych rozwiązań:
- oprócz kratki wentylacyjnej z grzebieniem zrealizować wlot na końcu kontrłat (fot. 2 na górze),
- oprócz kratki wentylacyjnej z grzebieniem zamocować dodatkowe dachówki wentylacyjne w drugim rzędzie nad okapem (jeżeli okap ma być wykonany według schematu z rys. 4),
- razem z wlotem wykonanym na końcu kontrłat (rys. 2) zamocować dodatkowe dachówki wentylacyjne.
We wszystkich tych wariantach powierzchnia wlotu do szczeliny będzie sumą powierzchni netto:
- w pierwszym wypadku – kratki z grzebieniem i taśmy osłonowej (fot. 3),
- w drugim – kratki z grzebieniem i dachówek wentylacyjnych,
- w trzecim – dachówek i taśmy osłonowej zamocowanej na końcach kontrłat.
Jeśli założymy, że pola powierzchni kratki z grzebieniem i taśmy osłonowej są stałe, to okaże się, że im długość krokwi dachu jest większa, tym więcej potrzeba dachówek wentylacyjnych (tabela 1).
W wielu dachach pochyłych poddasza wykorzystywane są do celów mieszkalnych, które są doświetlane przez normalne okna w ścianach lukarn. Lukarny te mają rożną wielkość i gdy są duże, mogą wymagać zamontowania dachówek wentylacyjnych w okapie w celu uzupełnienia niezbędnej przestrzeni wlotu do szczeliny wentylacyjnej znajdującej się pod pokryciem (rys. 1).
Zgodnie z DIN 4108 (rys. 3) powierzchnia przekroju wlotu i szczeliny wentylacyjnej powinna wynosić 0,2% powierzchni wentylowanej, z tym że nie mniej niż 200 cm2 na 1 m szerokości szczeliny lub długości okapu. Jeżeli w modelu z rys. 1 powierzchnie pokrycia oznaczone cyframi 1 i 2 są symetryczne i wynoszą np. po 30 m2, to minimalna powierzchnia przekroju wlotu do szczeliny wyniesie 0,02%×30 m2 = 0,06 m2 = 600 cm2. Ta powierzchnia może być zrealizowana na długości okapu oznaczonego literą A (lub C). Długość tych symetrycznych okapów będzie decydowała o wysokości wlotu wyrażonej proporcją: ×cm2 na 1 m.b. Gdy lukarna będzie szeroka (wymiar B), okapy A i C będą krótkie.
Rozpatrzmy kilka wersji takiego dachu pokazanych w tabeli 2:
- dla okapu o długości 1,5 m powierzchnia wlotu przypadająca na 1 m wynosi: 600 cm2 na 1,5 m = 400 cm2 na 1 m.b.,
- dla okapu o długości 4,0 m powierzchnia wlotu przypadająca na 1 m wynosi: 600 cm2 na 4,0 m = 150 cm2 na 1 m.b.
W tym ostatnim wypadku, zgodnie z zaleceniami DIN 4108, bez względu na wynik obliczeń musimy wykonać wlot o powierzchni 200 cm2 na 1 m.b. Jeżeli konstrukcja okapu będzie wykonana według schematu z rys. 4, to zastosowana tam kratka wentylacyjna (taka jak na fot. 1) będzie miała taką samą powierzchnię, jak minimalna wymagana w normie (200 cm2 na 1 m.b.).
W takim okapie (tabela 2) wielkość przestrzeni wlotu jest wystarczająca dla dwoch wersji długości okapu A (lub C): 3 i 4 m. Przy pozostałych przykładowych długościach (1,5 i 2 m) trzeba uzupełnić pole wlotu do szczeliny przez zastosowanie dachówek wentylacyjnych w liczbie zależnej od wielkości przekroju wentylacyjnego pojedynczej dachówki (podawanej przez producenta). W przykładzie z tabeli 2 przyjęto często występujące pole pojedynczej dachówki o wielkości 20 cm2/szt. Stąd dla okapu o długości 1,5 m różnica powierzchni wlotu wynosi: (600 cm2 na 1,5 m) 400 cm2 na 1 m.b. – 200 cm2 na 1 m.b. (zamontowanej kratki) = 200 cm2 na 1 m.b. Jest to powierzchnia do uzupełnienia przez zamontowanie dachówek wentylacyjnych. Do tego celu potrzeba 10 szt. takich dachówek. Najprawdopodobniej trzeba je będzie zamontować w dwóch rzędach (na szerokości krycia niewiele większej niż 1,5 m).
Na podstawie rys. 1 warto rozpatrzyć jeszcze kilka wersji wymiarowych, w których powierzchnie zaznaczone cyframi 1 i 2 są większe i mają po 40 m2. W takim wypadku minimalna powierzchnia przekroju wlotu do szczeliny wyniesie 0,02%×40 m2 = 0,08 m2 = 800 cm2. Powierzchnie wlotu w skrajnych wersjach takiego dachu, które przedstawia tabela 3, prezentują się analogicznie, jak opisane w tabeli 2:
- dla okapu o długości 1,5 m (część A lub C) powierzchnia wlotu przypadająca na 1 m wynosi: 800 cm2 na 1,5 m = 533 cm2 na 1 m.b.,
- dla okapu o długości 4,0 m powierzchnia wlotu przypadająca na 1 m wynosi: 800 cm2 na 4,0 m = 200 cm2 na 1 m.b.
Pozostałe obliczenia zawarte w tabeli 3 są też analogiczne do tych z tabeli 2.
Wyniki przedstawione w tabelach 2 i 3 w postaci obliczonej liczby dachówek wentylacyjnych pozwalają sformułować następujące wnioski:
- im większa jest lukarna, tym większa jest długość jej podstawy (wym. B na rys. 1) i tym krótsze są okapy A i C, a z tego powodu proporcjonalny do powierzchni pokrycia wlot do szczeliny wentylacyjnej powinien mieć tym większe pole przekroju,
- im większa jest powierzchnia dachu, tym większe są pola 1 i 2 po obu stronach lukarny i dlatego proporcjonalne do nich pola powierzchni wlotów muszą być większe.
Tak więc im większy jest dach i lukarna, a co za tym idzie – im mniejsze są długości okapów do niej przyległych – tym więcej dachówek wentylacyjnych powinno uzupełniać niezbędną powierzchnię wlotu do szczeliny wentylującej pokrycie tego dachu. Podobne zasady dotyczą wlotów do szczeliny lub przestrzeni wentylującej dach, tzn. z pokryciami leżącymi na poszyciu (np. z dachówką bitumiczną).
Warto zauważyć, że kierunki przepływu powietrza wentylującego pokrycie w omawianym dachu zależą od sposobu wykonania kosza łączącego połacie 3 i 2 (oraz symetrycznego do niego znajdującego się po niewidocznej stronie lukarny – rys. 1).
