Ochronie cieplnej konstrukcji budynków podlegają w szczególności: ściany zewnętrzne, stropy poddaszy nieocieplanych, stropodachy i dachy strome, stropy nad piwnicami nieogrzewanymi, posadzki na gruncie i ławy fundamentów narażone na działanie mrozu. Oprócz tego należy wymienić ściany i stropy sąsiadujące z pomieszczeniami specjalnymi charakteryzującymi się niskimi temperaturami, strefy przegród, przez które przebiegają instalacje wodociągowe zimnej wody, a także miejsca podatne na powstawanie mostków termicznych (nadproża, wieńce, ościeża, parapety, obwody płyt stropowych, płyty balkonowe, słabe miejsca na dachu, ościeża okien dachowych itp.).
Znaczenie problemu
Ochrona cieplna budynków przekłada się na ich efektywność energetyczną, którą użytkownicy mogą ocenić na podstawie kosztów ogrzewania budynku. Jeszcze do niedawna, gdy ceny nośników energii były relatywnie niskie, wydatki na ogrzewanie nie były dotkliwie odczuwane, co prowadziło do nagminnego marnotrawstwa energii. Znaczny wzrost cen paliw zmienił te proporcje, a oszczędności stały się opłacalne.
W wymiarze społecznym ochrona cieplna budynków stała się jednym z nadrzędnych celów polityki energetycznej krajów członkowskich UE, którą wyrażają akty prawne odwołujące się do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [3]. W Polsce zapisy dyrektywy zostały wdrożone ustawą z 19 września 2007 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane [4] i obowiązują od 1 stycznia 2009 r.
Co wynika z przepisów?
Zapisy artykułu 5 Prawa budowlanego wśród wymagań podstawowych, które musi spełnić obiekt mieszkalny, wymieniają „odpowiednią charakterystykę energetyczną budynku oraz racjonalizację użytkowania energii". Sens sformułowania „odpowiednia charakterystyka” w rozwinięciu tego przepisu wyraźnie wskazuje na obowiązek jej oznaczenia w formie świadectwa charakterystyki energetycznej, które zawiera określenie wielkości energii w kWh/m²/rok niezbędnej do zaspokojenia różnych potrzeb związanych z użytkowaniem budynku. Z kolei za „racjonalizację użytkowania energii” należy uznać wskazanie możliwych do realizacji robót budowlanych i ich wykonawstwo, które mogą poprawić pod względem opłacalności charakterystykę energetyczną budynku. Świadectwo charakterystyki energetycznej jest dowodem jakości energetycznej budynku. Można ją wyznaczyć przez zlecenie wykonania audytu energetycznego, w którym bada się m.in. właściwości cieplne ścian zewnętrznych i płaszczyzn dachu i proponuje zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych. Obowiązek spełnienia tych wymagań wynika z art. 61 pkt 1.
Potrzeba ochrony cieplnej budynków wynika również z konieczności utrzymania ich odpowiedniego stanu technicznego. Przepisy nakazują co najmniej raz w roku okresowe kontrolowanie stanu technicznego elementów budynku narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu (art. 62 pkt 1.1 lit. a) oraz co najmniej raz na 5 lat sprawdzanie stanu technicznego obiektu budowlanego i jego przydatności do użytkowania, w tym także jego estetyki (art. 62 pkt 2). Nieuzyskiwanie przez budynek odpowiednich wartości cieplnych wpływa na zwiększenie częstotliwości i zakresu prac remontowo-naprawczych.
Reasumując, ochrona cieplna ścian budynku wynika z troski o zachowanie odpowiedniej wartości majątkowej budynku oraz ze względów ekonomiki jego eksploatacji.
Wymogi warunków technicznych
Rozporządzenie z 6 listopada 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT) [6], zaostrzyło wymagania izolacyjności cieplnej i inne związane z oszczędnością energii. Szczegóły zawarte są w załączniku nr 2 do rozporządzenia i obowiązują od 1 stycznia 2009 r.
W nowelizacji WT wprowadzono nowe kryteria oceny izolacyjności cieplnej, które dotyczą przewodów rozdzielczych i komponentów w instalacjach centralnego ogrzewania, ciepłej wody użytkowej (w tym przewodów cyrkulacyjnych), instalacji chłodu i ogrzewania powietrznego. Nowością są sprecyzowane liczbowo wartości określające pola powierzchni okien, drzwi balkonowych i drzwi zewnętrznych oraz parametry przepuszczalności takich przegród, a także kategorie wartościujące wymagania odnoszące się do powierzchniowej kondensacji pary wodnej, szczelności na przenikanie powietrza. W odniesieniu do budynków mieszkalnych i zamieszkania zbiorowego w porównaniu z poprzednio obowiązującymi wymaganiami rozszerzono katalog stref konstrukcyjnych, dla których muszą być oznaczone wymagania cieplne z podaniem dopuszczalnych wartości. Poprzednie wymagania dotyczące ocieplania odnosiły się tylko do ścian przyległych do szczelin dylatacyjnych. W nowych ustaleniach znacznie obniżono dla nich progi maksymalnych wartości współczynnika przenikania ciepła. Nieujęte dotąd elementy budynku, w odniesieniu do których określono maksymalne wartości graniczne tego współczynnika, to: ściany elewacyjne, dachy, stropodachy i stropy pod nieogrzewanymi poddaszami lub nad przejazdami oraz ściany wewnętrzne oddzielające pomieszczenia ogrzewane od nieogrzewanych (tabela).
Ochrona cieplna wymienionych przegród budowlanych obejmuje również ich ochronę przed zawilgoceniem i korozją biologiczną. Zgodnie z art. 321 na wewnętrznych powierzchniach przegród zewnętrznych (ścian elewacyjnych i poddaszy oraz sufitów stropodachów) nie powinno dochodzić do zjawisk kondensacji pary wodnej umożliwiających rozwój grzybów pleśniowych, a w ich wnętrzach narastającego w kolejnych latach zawilgocenia spowodowanego kondensacją pary wodnej. Z tych względów istotna jest więc dbałość o poprawne wyliczenia projektowe wartości cieplnych, a także zgodnie z tymi wyliczeniami staranne wykonanie wszelkich prac, tak aby:
- ochronić wnętrza przed przenikaniem zimna z zewnątrz oraz uniemożliwiać przewodzenie i przenikanie ciepła z budynku na zewnątrz przegrody (ocieplanie według wskazań wynikających z zastosowania określonego materiału termoizolacyjnego zgodnie z technologią jego wbudowania),
- zapewnić ochronę ocieplonej przegrody budowlanej od wewnątrz przed możliwością absorbowania pary wodnej, a w sytuacjach, gdyby jednak tam się pojawiła – móc ją skutecznie usunąć (zastosowanie odpowiednich rozwiązań w celu zapewnienia efektywnej wentylacji).
Premiowanie ochrony cieplnej budynków
Działania poprawiające parametry ochrony cieplnej budynków są okazją do skorzystania z premii finansowej przeznaczonej na spłatę części kredytu zaciągniętego na ten cel. Dysponentem premii jest Bank Gospodarstwa Krajowego, który ze środków utworzonego w tym celu Funduszu Termomodernizacji i Remontów świadczy pomoc finansową dla inwestorów realizujących przedsięwzięcia termomodernizacyjne i remontowe z udziałem kredytów zaciąganych w bankach komercyjnych. Zasady tej pomocy regulowane są przez przepisy ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów [7]. Pomoc ta zwana jest: premią termomodernizacyjną, premią remontową bądź premią kompensacyjną.
Premia termomodernizacyjna
Mogą ją uzyskać wszyscy inwestorzy, bez względu na status prawny, a więc np.: osoby prawne (np. spółdzielnie mieszkaniowe i spółki prawa handlowego), jednostki samorządu terytorialnego, wspólnoty mieszkaniowe oraz osoby fizyczne. Premia przysługuje w przypadku realizacji przedsięwzięć termomodernizacyjnych, których efektem jest roczne zmniejszenie:
- zapotrzebowania na energię do ogrzewania,
- strat tej energii o co najmniej 25%,
- kosztów pozyskiwania ciepła o co najmniej 20%.
Warunkiem kwalifikacji przedsięwzięcia do przyznania premii jest przedstawienie audytu energetycznego i jego pozytywna weryfikacja przez BGK. Od 19 marca 2009 r. jej wartość stanowi 20% wykorzystanej kwoty kredytu z zastrzeżeniem, że nie przekroczy wartości 16% kosztów poniesionych na realizację przedsięwzięcia termomodernizacyjnego i dwukrotności przewidywanych rocznych oszczędności kosztów energii ustalonych na podstawie audytu energetycznego.
