Planowanie i organizacja w budownictwie
Planowanie produkcji budowlanej w wąskim ujęciu obejmuje m.in. ustalenie rodzaju, zakresu oraz sposobów wykonania procesów budowlanych z perspektywy czasu i kosztów, ale także zapewnienie jakości oraz ocenę ryzyka (np. przekroczenia umownego terminu realizacji).
Jednym z pierwszych ogniw jest struktura podziału prac (tzw. Work Breakdown Structure), która zapewnia rozłożenie skomplikowanego przedsięwzięcia na mniejsze (z uwagi na zakres i pracochłonność) i łatwiejsze do kontroli etapy. Następnie budowany jest harmonogram i technologiczny model sieciowy o powiązaniach organizacyjnych. W następnym kroku należy ustalić wykonawców oraz niezbędne zasoby, a także wstępnie oszacować terminy realizacji poszczególnych czynności z wyznaczeniem buforów czasowych.
Dalsze działania mają na celu zoptymalizowanie harmonogramu w aspekcie czasu i kosztu realizacji, przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości wystąpienia zakłóceń i ich kompensacji. Stąd też na etapie realizacji, a także w celu uregulowania płatności z wykonawcą za zrealizowany zakres prac należy prowadzić monitoring postępu robót zarówno pod kątem rzeczowym, jak i finansowym. Stanowi to podstawę do kolejnych analiz nad możliwymi odchyleniami od harmonogramu i założonego budżetu z równoczesnym określeniem prawdopodobieństwa dotrzymania terminu dyrektywnego.
W ostatnim czasie rozwijane jest nowe podejście do harmonogramowania, przedstawione w pracach Goldratta, bazujące na teorii graniczeń (Theory of Constraints – TOC) i opierające się na koncepcji łańcucha krytycznego (Critical Chain Project Management). Łańcuch ten definiowany jest jako zbiór kolejno wykonywanych czynności z uwzględnieniem ograniczeń związanych z zasobami, określający całkowity czas realizacji przedsięwzięcia. Z uwagi na nierównomierność produkcji, skomplikowane warunki realizacyjne na placu budowy, występowanie zjawisk losowych, podejście CCPM przewiduje wprowadzenie do harmonogramów buforów zasilających itp., a także skrócenie czasów trwania czynności o 50% [1]. Niemniej jednak owe podejście w praktyce budowlanej nie jest jeszcze powszechnie znane oraz wykorzystywane.
Struktura podziału prac
Podstawowym elementem umożliwiającym kontrolę postępu robót jest harmonogram. Jest to graficzne odzwierciedlenie robót z uwzględnieniem ich następstw, wynikających z technologii i przyjętej organizacji prac. Przy jego tworzeniu pomocny będzie podział przedsięwzięcia na mniejsze elementy, czyli opracowanie tzw. Work Breakdown Structure (WBS), czyli struktury podziału prac i wynikającego z niej wariantowania rozwiązań. Główną jej ideą jest wyodrębnienie etapów robót, czynności w ramach danego etapu przy uwzględnieniu zależności technologicznych między nimi, ustalenie punktów kontrolnych (tzn. kamieni milowych) oraz terminów i zakresu prac wymaganych do ich osiągnięcia zgodnie z procesem budowlanym. Celem wspomnianego podziału przedsięwzięcia jest wyszczególnienie czynności, pozwalające na jednoznaczne przypisanie im zasobów (środków pracy). Ma to ścisły związek z problematyką zarządzania projektami, gdyż WBS jest centralnym jego elementem [2].
WBS przedstawiany jest zazwyczaj w formie odwróconego drzewka i teoretycznie może być dowolnie rozbudowywany. Ułatwia prowadzenie przedsięwzięcia.
Na uwagę zasługują wspomniane kamienie milowe – zazwyczaj są to daty istotne z punktu widzenia sprawnego przebiegu przedsięwzięcia, np. koniec etapu projektowania, zakończenie robót ziemnych czy zakończenie robót konstrukcji żelbetowej. Czasem mogą to być także czynności o określonym czasie trwania, wymagające określonych kosztów.
Struktura podziału prac – tzw. WBS jako podstawa planowania – umożliwia:
- dokonanie podziału przedsięwzięcia na mniejsze elementy (zadania, obiekty, roboty budowlane/czynności),
- przypisanie zasobów do wyodrębnionych czynności,
- opracowanie budżetu przedsięwzięcia, oszacowanie czasu potrzebnego do zakończenia poszczególnych czynności oraz czasu realizacji całego przedsięwzięcia,
- prognozowanie wydatków niezbędnych do zakończenia przedsięwzięcia lub zdefiniowanego kamienia milowego,
- opracowanie systemu monitorowania, w tym tworzenia raportów na temat dokonywanych postępów oraz zużytych środków finansowych.
W aspekcie przyjętej organizacji prac i uchwycenia powiązań technologicznych w dalszym kroku będzie analizowany przydział zasobów do poszczególnych czynności z racji ich zapotrzebowania i dostępności. W pewnym stopniu stan ten będzie wpływał na czas trwania całego przedsięwzięcia z uwagi na „zajętość” środka (zasobu). Dzięki Work Breakdown Structure uzyskujemy strukturę hierarchiczną przedsięwzięcia, złożoną z zadań o większym i mniejszym stopniu scalenia. Dysponujemy wówczas wszystkimi informacjami niezbędnymi do oszacowania czasu realizacji poszczególnych zadań oraz całego przedsięwzięcia. Dane dotyczące czasu realizacji powinny być regularnie analizowane i poprawiane, aby uniknąć nieścisłości między terminami rzeczywistymi a prognozowanymi.
Dostępne obecne oprogramowanie komputerowe wspomagające tworzenie harmonogramów pozwala na:
- wizualizację struktury WBS lub jej import z innych programów,
- budowę harmonogramu z możliwością wykorzystania różnych typów zależności między czynnościami,
- jednoczesne przejście z widoku harmonogramu na widok modelu sieciowego,
- wyodrębnienie (prezentowane zazwyczaj innym kolorem) działań tworzących decydujący ciąg czynności, wpływających na termin zakończenia (ścieżka krytyczna),
- zestawienie poziomu wykorzystania zasobów,
- analizę postępu robót przez zaznaczenie dla każdej czynności stopnia zaawansowania wyrażonego w procentach (Percent Complete) itp.
Należy jednak zaznaczyć, że każdy program ma swoje specyficzne cechy i nie wszystkie funkcje mogą być dostępne. Przykładowo jeden z darmowych programów pozwala rozpatrywać tylko jeden typ zasobów – osobowy (można przypisać osobę do danego zadania).
